Diploma universitare po e humbet shkëlqimin

Ndryshimet teknologjike dhe ekonomike po dobësojnë avantazhin e pagave të të diplomuarve

Nga JohnBurn-Murdoch - FT/

Për dekada me radhë është konsideruar e vetëkuptueshme që çdo i ri duhet të synojë universitetin, sepse një diplomë ka vlerë të madhe ekonomike. Diplomat janë gjithashtu të dobishme për punëdhënësit, pasi tregojnë se një i ri ka aftësi të avancuara që kërkohen shumë në tregun e punës.

Të dyja këto ide janë pranuar si të padiskutueshme për dekada, por sot vlefshmëria e tyre po vihet gjithnjë e më shumë në pikëpyetje. Historia ekonomike tregon se ato duhej të shiheshin gjithmonë si të kushtëzuara nga rrethanat. Ekonomistët amerikanë Claudia Goldin, Lawrence Katz dhe David Autor kanë treguar se nuk ka asgjë të pashmangshme në faktin që më shumë arsim sjell automatikisht më shumë kërkesë për këto aftësi. Gjithçka varet nga mënyra se si oferta e aftësive të caktuara ndërvepron me teknologjinë e kohës.

Në shekullin XIX, kalimi nga zejtarët te bizneset më të mëdha dhe më komplekse krijoi kërkesë për punonjës të arsimuar dhe u siguroi atyre paga më të larta. Por zgjerimi i arsimit të mesëm në fillim të shekullit XX e dobësoi këtë avantazh. Më pas, revolucioni i informacionit rriti në mënyrë të jashtëzakonshme shkallën dhe kompleksitetin e punës, duke nxitur për dekada punësimin në profesione të bazuara te njohuritë dhe duke mbështetur avantazhin në paga të të diplomuarve gjatë 40 viteve të fundit.

Por tani duket se kjo periudhë e gjatë po përfundon. Një analizë e re nga ekonomistët José Azar, Mireia Giné dhe Javier Sanz-Espín tregon se, pas rritjes për dekada, avantazhi i pagave të të diplomuarve në universitet në SHBA ka rënë në secilin prej katër viteve të fundit. Rënia totale është pothuajse 10 për qind, duke shënuar rënien e parë të vazhdueshme që nga vitet 1970.

Një analizë e ngjashme në Mbretërinë e Bashkuar tregon se dobësimi afatgjatë i këtij avantazhi është përshpejtuar gjatë katër viteve të fundit. Rënia është vërejtur edhe te grupet që deri vonë kishin rezultate të mira, si personat me diploma në shkencë, teknologji, inxhinieri dhe matematikë (STEM), si dhe të diplomuarit që punojnë në tregun e punës me intensitet të lartë njohurish në Londër.

Ajo që e bën këtë interesante është se avantazhi i diplomës universitare është ulur pikërisht kur numri i të diplomuarve ka filluar të stabilizohet në të dyja vendet. Zakonisht, një ngadalësim i ofertës do të duhej të rriste çmimin, pra pagat. Por këtu po ndodh e kundërta.

Azar dhe bashkautorët e tij e shohin këtë si dëshmi se kërkesa për të diplomuar po bie për herë të parë në më shumë se një shekull, pjesërisht për shkak të rritjes së dobët të pagave në profesionet e zyrës që janë më të ekspozuara ndaj inteligjencës artificiale. Një tjetër interpretim është se revolucioni i IA-së, ashtu si revolucionet e mëparshme teknologjike, po e bën punën intelektuale edhe më komplekse dhe më të përhapur, por kjo po përballet me një rritje shumë më të madhe të ofertës së punonjësve të dijes, vetëm se shumë prej tyre janë agjentë të IA-së.

Sidoqë të jetë, është e qartë se avantazhi ekonomik që punëdhënësit janë të gatshëm të paguajnë për dikë me diplomë universitare po bie ndjeshëm. Arsyeja nuk është teprica e të diplomuarve, por ndryshimet ekonomike dhe teknologjike.

Në një analizë mbi pasojat e kësaj tendence, komentatori amerikan Matt Bruenig argumenton se, ashtu si në një epokë të mëparshme aftësitë fizike të një personi luanin një rol shumë të madh në produktivitetin e tij ekonomik dhe statusin shoqëror, edhe lidhja mes arritjeve akademike, vlerës ekonomike dhe “meritës” mund të shihet në të ardhmen si një mbetje e një epoke që po shuhet.

Në një kuptim më të drejtpërdrejtë, punëdhënësit dhe zyrtarët kanë argumentuar prej kohësh se, ndërsa numri i personave që ndjekin universitetin është rritur shumë, diploma ka pushuar së qeni një tregues i mirë i aftësive të nevojshme për punë, jashtë institucioneve elitare dhe degëve profesionale. Sot, një diplomë mund të nënkuptojë nivele shumë të ndryshme aftësish, në fusha vlera e të cilave në tregun e punës të së ardhmes është e pasigurt.

Giné më thotë se pret që punësimi të bazohet shumë më tepër te testet e aftësive specifike për vendin e punës dhe intervistat. Ajo përmend kompani, përfshirë gjigantin amerikan të teknologjisë Palantir, që tashmë kërkojnë në mënyrë specifike punonjës të aftë pa diplomë universitare, krahas të diplomuarve, dhe u ofrojnë atyre trajnim në punë.

Unë ndaj mendimin e ekonomistit të Google, Alex Imas, se punësimi njerëzor ka të ngjarë të mbetet i lartë edhe në një të ardhme të dominuar nga IA-ja. Por aftësitë që do të shpërblehen, si edhe mënyrat për t’i zhvilluar ato, mund të jenë shumë të ndryshme nga ato të gjysmës së shekullit të kaluar.

Mund të jemi ende larg krijimit të një normaliteti të ri, por po bëhet gjithnjë e më e qartë se lidhja mes diplomave akademike dhe mundësive për karrierë po dobësohet. /FT – Syri.net