Ka kompozitorë që nuk shkruajnë vetëm nota, por edhe botë. Dy prej tyre, Hektor Berlioz dhe Riçard Vagner e transformuan muzikën në një formë të rrëfimit, pikturës dhe ëndrrës. Arti i tyre nuk na bën vetëm të dëgjojmë: na bën të shohim dhe të ndiejmë. “Simfonia fantastike” e Berliozit dhe “Udhëtimi i Valkirive” e Vagnerit janë dy udhëtime tingëlluese në imagjinatë. Hektor Berlioz, i ri, pasionant dhe impulsiv, shkruan muzikë si askush më parë. Ai e quan Simfonia fantastike , por në realitet është një roman në muzikë. Vagner shpik një gjuhë të re: çdo personazh, çdo ide, ka lajtmotivin e vet, një temë muzikore që kthehet dhe transformon. Berliozi dhe Vagneri janë dy pole të romantizmit muzikor. Të dëgjosh Berliozin dhe Vagnerin është si të lexosh dy kapituj të ndryshëm të të njëjtit libër të madh: atë të shpirtit njerëzor. Në të parin, është zemra që ëndërron; në të dytin, fati thërret. Dhe muzika, si gjithmonë, mbetet gjuha më e thellë dhe misterioze: ajo që bashkon poezinë, pikturën dhe vetë jetën në një simfoni të vetme e të mrekullueshme. Në historinë e muzikës romantike, pak figura shfaqen kaq të fuqishme, të kundërta dhe njëkohësisht të afërta sa Hektor Berliozi dhe Riçard Vagneri. Të dy ishin revolucionarë në mënyrat e tyre: krijues të vizioneve të papara më parë, poetë të tingullit që e shtynë orkestrën drejt kufijve të imagjinatës njerëzore. Dhe megjithatë, secili prej tyre përfaqëson një pol të veçantë të romantizmit: Berlioz – ëndrrën, halucinacionin, vizionin e turbullt; Vagner – stuhinë, dramën kozmike, mitin që shpërthen. Berlioz nuk ndërton monolite dramatike: ai krijon peizazhe emocionale, të shndritshme e të brishta, ku dëgjuesi endet i lirë mes fantazisë dhe përhumbjes. Te Vagneri, muzika është stuhi, një përballje e furishme e dëshirës, fatit dhe sublimitetit tragjik. Ai krijon botë që nuk thërrasin për ëndërrim të butë, por për zhytje të thellë në dramë. Nëse Berlioz na fton të shohim ëndrrën që lëkundet midis magjisë dhe delirit, Vagner na fton të përjetojmë stuhinë ku njeriu përballet me vetveten dhe fatin e tij. Së bashku, ata përfaqësojnë dy skajet e spektrit romantik: një udhëtim nga vizioni eterik tek tragjedia monumentale.