…Mbylla sytë dhe i mbulova me duar, u përpoqa të harroj, të harroja të tashmen në të shkuarën. Ndërsa endesha në ëndërrim, kujtimet e fëmijërisë dhe të rinisë më trokisnin njëra pas tjetrës, të ëmbla, të qeta, të qeshura, si një ishull i lulëzuar mbi humnerën e mendimeve të zymta dhe të vagullta, që vinin vërdallë në trurin tim…

“Dita e fundit e një të dënuari”, një vepër e shkurtër, por e thellë e Viktor Hugosë, u botua për herë të parë në 1829. Romani është një kritikë e ashpër ndaj dënimit me vdekje, temë e trajtuar me shumë pasion dhe humanizëm nga Hygoi. Me “Dita e fundit e një të dënuari”, Viktor Hygo tenton diçka tejet të jashtëzakonshme, që është një hap drejt modernitetit më ekstrem: ai merr një personazh, e bën të shkruajë në vetën e parë njëjës, pa ia njohur emrin, çfarë ka bërë për të arritur atje, duke na çuar deri në momentin kur ne do ta çojmë në gijotinë… Në letërsi kjo është krejtësisht e re dhe është vërtet një nga dimensionet e këtij teksti që sot njihet si plotësisht inovativ. Historia rrëfehet në vetën e parë nga një burrë pa emër, i dënuar në gijotinë, i cili përshkruan orët e tij të fundit të jetës. Nëpërmjet mendimeve dhe reflektimeve të tij, Hygo na çon në botën e brendshme të të dënuarve, duke eksploruar frikën, dëshpërimin dhe ankthin e atyre që e dinë se duhet të vdesin. Romani është një klithmë ndaj brutalitetit të dënimit me vdekje dhe një ftesë për të reflektuar mbi dinjitetin njerëzor. Hygo përdor një gjuhë të thjeshtë, por përjetuese, e aftë të përcjellë me forcë emocionet e protagonistit. Rrëfimi është therës dhe tërheqës dhe lexuesi nuk mund të mos ndihet thellë i prekur nga fati i të dënuarit. Një nga aspektet më interesante të veprës është aftësia e saj për të parashikuar tema dhe personazhe, që Hugo do t’i zhvillojë më plotësisht në “Të Mjerët”. Për shembull, protagonisti i “Dita e fundit të një të dënuari” takon një të burgosur tjetër, që të kujton shumë Zhan Valzhanin, heroin e famshëm të romanit të mëvonshëm të Hygoit. Historia ndërthuret me reflektime mbi gjendjen shpirtërore dhe kujtimet e jetës së tij para burgut. Prandaj përbën një dëshmi për ankthin dhe mendimet e fundit të të dënuarit, si dhe për vuajtjet e përditshme morale dhe fizike që ai duron gjatë ndalimit.