Një tigër i bardhë ecën ngadalë drejt një pellgu të vogël, duke kërkuar pak lehtësim nga vapa prej 38 gradë Celsius. Hija që ofrojnë pemët është e pakët, por gjithsesi më e mirë se në rrethimin e arinjve, ku pothuajse nuk ka fare hije. Gjatë orëve më të nxehta të ditës, arinjtë tërhiqen në ambiente të mbyllura dhe dalin përsëri vetëm në orët e vona të pasdites.
Mirë se vini në Kopshtin Zoologjik të Tiranës, ku kafshët në robëri po përballen me shqetësimin e temperaturave rekord dhe stresin e shkaktuar nga zhurma e pandërprerë e kantierëve të ndërtimit aty pranë.
Punonjësit e kopshtit zoologjik thonë se i ndezin spërkatësit me ujë tri herë në ditë, nga dy orë çdo herë, por lehtësimi që ato ofrojnë nuk është i mjaftueshëm.
I ndërtuar në vitet 1960, vendi ku ndodhet kopshti zoologjik dikur ishte i gjelbëruar, por tani ndërtimet janë të shumta. Kopshti zoologjik u mbyll në vitin 2015, pasi në rrjetet sociale qarkulluan video që tregonin kushtet e rënda në të cilat mbaheshin kafshët aty. Ai u rihap në vitin 2022, por hija ende nuk është e mjaftueshme për t’u përballur me sfidat e ndryshimeve klimatike.
“Këto nuk janë temperatura normale”, tha Ariel Vasili, një veteriner i pavarur i kafshëve të egra, i cili në të kaluarën ka punuar me kopshtin zoologjik.
“Edhe pse në kopshtin zoologjik kemi kafshë që mund t’i përballojnë temperaturat prej 34 ose 35 gradësh, asnjë specie në botë — ndoshta vetëm deveja — nuk mund të përballojë 42 gradë, megjithëse edhe një deve do ta kishte të vështirë.”
“Një nga disavantazhet tona është se pemët tona janë shumë të reja, ndaj duhet të presim që të krijohet më shumë hije”, tha ai. Vasili përmendi gjithashtu burimet e kufizuara të ujit.
“Nuk kemi ujë të rrjedhshëm në dispozicion, prandaj përpiqemi shumë ta kursejmë ujin që kemi; megjithatë, ky nuk është vetëm një problem specifik i kopshtit zoologjik”, tha Vasili.
“Duhet ta kuptoni se jetojmë në Tiranë; nëse do t’i mbanim spërkatësit ndezur vazhdimisht, do të na mbaronte uji.”
Vapa ekstreme: një rrezik i parashikueshëm për mirëqenien e kafshëve
Në Britani, BBC raportoi se disa kopshte zoologjike po përdornin pishina të vogla, ujë të ftohtë me akull dhe fruta të ngrira për t’i mbajtur kafshët freskët.
Edhe në Kopshtin Zoologjik të Tiranës janë përdorur fruta të ngrira, tha drejtoresha e kopshtit, Evis Rrahmani.
Rrahmani tha se kopshti zoologjik ka plane për të përmirësuar rrethimet e kafshëve, “duke i bërë ato më të larmishme, në mënyrë që t’u ofrojnë kafshëve më shumë stimulim mendor”.
“Synojmë ta përmirësojmë, por kjo kërkon kohë”, pranoi ajo.
Së fundmi, faqja informative e bazuar në kërkime shkencore, The Conversation, e ngriti këtë çështje në një artikull me titullin: “A janë kopshtet zoologjike të përgatitura për ndryshimet klimatike?”. Artikulli argumentonte se vapa ekstreme duhet të trajtohet si një “rrezik i parashikueshëm për mirëqenien e kafshëve”.
“Kjo mund të përfshijë zgjerimin e zonave me hije, krijimin e hapësirave të mbrojtura me temperaturë të kontrolluar, përmirësimin e ventilimit, instalimin e sistemeve të spërkatjes me ujë dhe elementeve ujore, si dhe monitorimin në kohë reale të temperaturës dhe lagështisë”, sugjerohej në artikull.
“Por vetëm infrastruktura nuk do të mjaftojë. Kopshtet zoologjike mund të kenë nevojë gjithashtu të përshtatin praktikat e përditshme të menaxhimit, duke rregulluar oraret e ushqimit dhe të aktiviteteve stimuluese për kafshët, si dhe duke ndryshuar rutinat për të minimizuar ekspozimin ndaj vapës gjatë orëve më të nxehta të ditës”, paralajmëronte artikulli.
“Për të qenë të sinqertë, në Tiranë nuk kemi mjaftueshëm ujë; të gjithë hasin vështirësi për ta siguruar, jo vetëm ne. Por duke qenë se konsumi ynë i ujit është më i lartë, kjo bie më shumë në sy në rastin tonë”, tha veterineri i kafshëve të egra, Vasili.
Indrit Osmani, nga Animal Rescue Albania, ARSA, tha se sigurimi i ujit dhe hijes së mjaftueshme është vetëm minimumi i domosdoshëm.
“Nëse një kafshë mbahet në robëri, përgjegjësia shkon shumë përtej thjesht sigurimit të kushteve minimale për mbijetesë”, tha Osmani, duke theksuar se ARSA kundërshton mbajtjen e kafshëve në robëri.
“Një kopsht zoologjik modern nuk duhet të gjykohet vetëm nga cilësia e infrastrukturës së tij apo nga fakti që kafshët kanë qasje në ujë, ushqim dhe hije”, tha ai. “Ai duhet të vlerësohet në bazë të faktit nëse i gjithë mjedisi ku jetojnë kafshët është përshtatur me nevojat biologjike, sociale dhe të sjelljes së çdo specieje dhe të individëve që strehohen aty.”
“Temperaturat ekstreme mund të shkaktojnë stres nga nxehtësia, dehidratim, lodhje dhe ndryshime në sjellje. Natyrisht, ndikimi ndryshon në varësi të specieve, moshës dhe gjendjes së secilit individ.”
“Standardet moderne për mirëqenien e kafshëve kërkojnë që kafshët të kenë mundësinë të bëjnë zgjedhje dhe të ushtrojnë njëfarë kontrolli mbi mjedisin e tyre, duke përfshirë qasjen në mikroklima të ndryshme, zona me hije dhe hapësira të brendshme, si edhe mundësinë për t’iu shmangur ekspozimit të vazhdueshëm ndaj nxehtësisë.”
Kopshti zoologjik, strehë për felinët e mëdhenj të shpëtuar
Sipas një raporti të fundit të revistës New Lines, tigrat dhe luanët po shiten në Shqipëri për shuma që arrijnë deri në 25 mijë euro dhe mbahen kryesisht nga persona të përfshirë në veprimtari kriminale, si simbole statusi, ndonëse tregtia e tyre është e ndaluar me ligj në Shqipëri.
Vasili tha se një tigër dhe dy luanë u sollën në Kopshtin Zoologjik të Tiranës nga Policia e Shtetit.
“Gjatë katër viteve të fundit, kemi pranuar një tigër, dy luanë, si dhe një ari të vogël”, tha ai. “Nëse kjo prirje vazhdon, Kopshti Zoologjik nuk do të jetë më në gjendje të ndihmojë; thjesht nuk ka më hapësirë.”
Zëdhënësi i Policisë së Shtetit, Gentian Mullai, tha për BIRN: “Pas marrjes së njoftimeve se individë të ndryshëm mbanin kafshë të egra, Policia e Shtetit ndërhyri menjëherë për transferimin e tyre në kopshtin zoologjik.
“Ka të dhëna se disa persona mbajnë kafshë si arinj dhe luanë, si edhe shpendë, si shqiponjat, megjithëse operacionet për trajtimin e këtyre rasteve ende nuk kanë përfunduar.”
