Menjëherë pasi u bë e qartë se më shumë se 70,000 marokenë po përpiqeshin të hynin në enklavën spanjolle të Ceutës—shumë prej tyre duke notuar përmes ngushticës së ujit që e ndan atë nga Maroku—22 shtete anëtare të Bashkimit Evropian i kërkuan Presidentes së Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, të thërriste një takim urgjent të ministrave të brendshëm të bllokut. Por, përpara se takimi të mund të zhvillohej, Italia njoftoi se po pezullonte përkohësisht udhëtimin pa viza nga Spanja dhe po rikthente kontrollet kufitare.
Irracionaliteti i këtij reagimi zbulon shkallën në të cilën kriza e migracionit po gërryen unitetin evropian. Gjatë dekadës së fundit, ajo ka nxitur ngritjen e lëvizjeve të ekstremit të djathtë, të cilat kanë mësuar të shfrytëzojnë ndjenjat kundër emigrantëve për përfitime politike, ndërkohë që ka minuar edhe besimin midis qeverive evropiane sa herë që njëra prej tyre vihet nën presion.
Kryeministrja italiane Giorgia Meloni, gjithnjë e më e shqetësuar për rënien e perspektivave të saj elektorale, ka udhëhequr ofensivën kundër Spanjës, duke vendosur kontrolle kufitare në vend që të tregonte solidaritet me një qeveri tjetër evropiane. Edhe më dëshpërues ishte mbështetja publike që mori nga kryeministrja daneze Mette Frederiksen, duke pasur parasysh mbështetjen e Spanjës për Danimarkën përballë kërcënimeve të Presidentit të SHBA-së, Donald Trump, për të marrë kontrollin e Groenlandës.
Kontrasti me vitin 2021, kur 8,000 njerëz u përpoqën të kalonin të njëjtin kufi, është i habitshëm. Atëherë, BE-ja reagoi shpejt dhe me vendosmëri, duke pohuar se problemi i përkiste të gjithë bllokut. Në javët e fundit, përkundrazi, disa qeveri evropiane janë afruar deri në atë pikë sa ta fajësojnë Spanjën për një krizë që ajo nuk e shkaktoi. Ndërkohë, von der Leyen ka shmangur marrjen e një qëndrimi të qartë, duke preferuar të qëndrojë larg vijës së zjarrit.
Pyetja, pra, nuk është se si mundën kaq shumë migrantë të grumbullohen në kufi në të njëjtën kohë, por çfarë e shkaktoi krizën në radhë të parë. Si në shumicën e krizave, përgjigjja qëndron në tri grupe faktorësh të ndërthurur:faktorë të menjëhershëm, rrethanorë dhe strukturorë.
Shkaku më i menjëhershëm ishte një vendim i fundit i Gjykatës Supreme të Spanjës, që lidhej me një migrant i cili ishte përpjekur të arrinte në Ceuta duke notuar, por ishte ndaluar nga policia spanjolle dhe më pas ishte kthyer në Marok. Gjykata vendosi se kalimi i një kufiri përmes detit nuk ishte juridikisht i barasvlershëm me kalimin e tij në rrugë tokësore, i cili përfshin një akt të qëllimshëm të kapërcimit të një pengese fizike.
Mund të diskutohet pafund për meritat e këtij dallimi juridik. Por pika thelbësore është se Gjykata nuk vendosi që migrantët që përpiqeshin të arrinin në Ceuta me not kishin të drejtë të hynin në territorin spanjoll. Ajo thjesht vendosi se një person që mbërrinte nga deti nuk mund të kthehej menjëherë dhe automatikisht.
Natyrisht, migrantët potencialë nuk u ndalën te nuancat e tilla juridike. Në rrjetet sociale u përhap shpejt lajmi se kalimi nga deti nuk do të sillte më dëbim të menjëhershëm. Kjo hapësirë e vogël ligjore mjaftoi për të nxitur shumë njerëz të dëshpëruar që të provonin fatin. Në të njëjtën kohë, partitë e ekstremit të djathtë në Evropë e shfrytëzuan vendimin për të ripërtërirë sulmet e tyre ndaj shtetit të së drejtës dhe për të kërkuar masa drakoniane, të pakufizuara nga garancitë ligjore.
Vështirë se mund t’u vihet faji migrantëve që nuk arrijnë të kuptojnë hollësitë e ligjit spanjoll, kur udhëheqësit evropianë duket se janë edhe më të hutuar. Ceuta dhe Melilla ndodhen brenda zonës Shengen (zonës së udhëtimit pa viza), por kjo vlen vetëm për evropianët. Me fjalë të tjera, hyrja në cilëndo prej këtyre enklavave nuk i jep një marokeni të drejtën të udhëtojë diku tjetër në Evropë. Megjithatë, kjo nuk e pengoi Italinë të njoftonte kufizimet e saj të përkohshme kufitare.
Pastaj janë faktorët rrethanorë, duke filluar me pasivitetin fillestar të autoriteteve në të dyja anët. Në vitin 2024, në TikTok qarkulloi një fushatë që inkurajonte një kalim masiv të kufirit, ndërsa vetëm një video mori më shumë se 500,000 shikime. Autoritetet marokene reaguan me shpejtësi, duke larguar më shumë se 4,500 njerëz nga kufiri.
Këtë herë, pavarësisht numrit shumë më të madh të migrantëve të përfshirë, autoritetet marokene nuk arritën të pengonin dhjetëra mijëra prej tyre të kalonin kufirin. Nëse kjo ishte pasojë e neglizhencës, e faktit që forcat e sigurisë ishin të angazhuara me festimet e Ditës së Fronit të Marokut, apo e një sulmi hibrid, kjo mund të përcaktohet vetëm përmes një hetimi. Maroku kishte shumë për të humbur nëse do të organizonte një operacion të tillë, por disa komentues spanjollë kanë dyshime për pafajësinë e tij.
Në fakt, dështimi nuk ishte vetëm i Marokut. Shërbimet spanjolle të sigurisë kanë përvojë të konsiderueshme në monitorimin e përpjekjeve për të kaluar kufirin në Ceuta dhe Melilla. Si ka mundësi që ata nuk e parashikuan një mobilizim kaq të madh dhe nuk i paralajmëruan autoritetet në Madrid?
Mundësia e sabotimit politik nuk mund të përjashtohet. Kryeministri Pedro Sanchez është nën presion në tri fronte: në Spanjë, ku e djathta ka çdo interes për të dobësuar qeverinë e tij; në Evropë, ku e djathta po e përdor këtë krizë për të minuar një nga qeveritë e pakta të mbetura në kontinent me prirje të majta; dhe në SHBA, ku Presidenti Donald Trump dëshiron si të dobësojë Sanchez-in, politikat e të cilit nuk i pëlqejnë, ashtu edhe të tregojë se zemërimi publik për migracionin është një çështje serioze që evropianët janë të paaftë ta zgjidhin. Pavarësisht se çfarë ndodhi nga ana spanjolle dhe kush mban përgjegjësinë, nuk ka shumë dyshim se përfituesi kryesor i krizës është partia anti-emigracion Vox.
Faktori i tretë është strukturor. Shumë të rinj marokenë shohin pak mundësi në vendin e tyre, duke i shtyrë të kërkojnë një të ardhme më të mirë jashtë tij. Gati 1.5 milionë marokenë të moshës 14 deri në 24 vjeç nuk janë në arsim, trajnim profesional apo punësim. Në një vend me më shumë se 38 milionë banorë, vetëm rreth 2.2 milionë punëtorë mbulohen nga sistemi i sigurimeve shoqërore.
Për ta shtuar edhe më shumë frustrimin, niveli arsimor është rritur ndjeshëm, por krijimi i vendeve të punës nuk ka ecur me të njëjtin ritëm. Të rinjtë e arsimuar marokenë natyrshëm presin vende pune që përputhen me kualifikimet e tyre dhe qasje më të madhe në mundësitë ekonomike. PBB-ja për frymë në Ceuta, pavarësisht se është e dyta më e ulët në Spanjë, është më shumë se pesë herë më e lartë se ajo e Marokut. Vetëm zhvillimi i qëndrueshëm ndërkufitar mund ta ndryshojë këtë tablo të zymtë.
Për Evropën, kriza e Ceutës është veçanërisht alarmuese, sepse tregon se sa shpejt shembet solidariteti evropian kur presionet migratore përplasen me interesat afatshkurtra elektorale të liderëve. Me zgjedhjet që po afrohen në Francë, Itali dhe Spanjë, tundimi për t’iu kundërvënë të djathtës ekstreme duke adoptuar qëndrime gjithnjë e më të ashpra ndaj emigracionit thjesht do të rritet, duke i shtyrë qeveritë drejt reagimeve të diktuara nga siguria ndaj një problemi që nuk mund të reduktohet vetëm në kontrollin e kufijve. Të paktën tani për tani, e djathta ekstreme evropiane ka çdo arsye për të qenë e kënaqur.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. Europe Failed the Ceuta Test
