Pamjet e 72,000 njerëzve që vërshuan drejt enklavës spanjolle të Ceutës nga Maroku fqinj ishin një kujtesë e drejtpërdrejtë se një nga kufijtë tokësorë më të ndjeshëm të Bashkimit Evropian ndodhet në Afrikën e Veriut.
Statusi i Ceutës dhe Meliljes, një tjetër enklavë spanjolle brenda territorit të Marokut, ka qenë prej shumë dekadash një mosmarrëveshje politike e pazgjidhur mes qeverive marokene dhe spanjolle. Maroku pretendon sovranitet mbi këto qytete, ndërsa Spanja këmbëngul se ato janë po aq pjesë e territorit të saj kombëtar sa edhe Madridi. Për shekuj me radhë, dinastitë myslimane që sundonin Magrebin perëndimor dhe el-Andalusin e kontrolluan Ceutën, derisa Mbreti Gjon I i Portugalisë e pushtoi atë në vitin 1415 – një ngjarje pararendëse e zgjerimit evropian përtej deteve. Kur monarkia portugeze ra nën kontrollin e Habsburgëve spanjollë në vitin 1580, e njëjta gjë ndodhi edhe me Ceutën. Pas rivendosjes së pavarësisë së Portugalisë në vitin 1640, qyteti mbeti besnik ndaj monarkisë spanjolle.
Siç vërente historiani i madh francez Fernand Braudel, Mesdheu duhet kuptuar si një hapësirë historikisht e ndërlidhur, e formësuar nga shkëmbimet migratore, tregtare, kulturore dhe politike që i paraprijnë prej kohësh shtetit kombëtar modern. Nga kjo perspektivë, Ngushtica e Gjibraltarit nuk është thjesht një kufi, por një zonë kalimtare mes dy brigjeve të të njëjtit det, të cilat prej kohësh kanë qenë në kontakt të ngushtë, ndonëse shpesh konfliktual.
Për të mbështetur pretendimin e tij për sovranitet, Maroku i referohet historisë parakoloniale dhe vazhdimësisë së autoritetit të Sulltanit maroken mbi territore të gjera të Magrebit perëndimor. Historianët marokenë, veçanërisht Abdallah Laroui, kanë theksuar gjithashtu nevojën për të shmangur zbatimin mekanik të kategorive territoriale të shtetit kombëtar bashkëkohor mbi shoqëritë parakoloniale.
Koncepti modern evropian i kufirit si një vijë e përcaktuar me saktësi dhe e njohur ligjërisht nuk përputhet gjithmonë me format e sovranitetit që mbizotëronin në Magreb përpara kolonizimit. Autoriteti i Sulltanit ushtrohej në shkallë të ndryshme përmes marrëdhënieve të besnikërisë, taksimit, fesë dhe përkatësisë politike, pa marrë domosdoshmërish formën e një kontrolli administrativ uniform. Pikërisht në këtë kontekst duhen shqyrtuar pretendimet e Marokut lidhur me Ceutën, Meliljen dhe territoret e tjera spanjolle në bregdetin e Afrikës së Veriut.
Pas pavarësisë së Marokut në vitin 1956, çështja e kufijve të epokës koloniale u bë objekt debati kombëtar. Nacionalistët marokenë, veçanërisht Sulltan Mohammed V, kërkonin rikthimin e territoreve që konsideroheshin se i ishin shkëputur Marokut gjatë periudhës koloniale. Kjo politikë u zhvillua në kuadër të një përpjekjeje më të gjerë për dekolonizim, e cila rezultoi në dorëzimin nga Spanja të Tarfayas në vitin 1958 dhe të Sidi Ifnit në vitin 1969.
Megjithatë, Ceuta dhe Melilja mbetën nën kontrollin spanjoll, dhe këto ish-territore koloniale përfundimisht u bënë pjesë e kufirit të jashtëm të BE-së. Përpjekjet e BE-së për të frenuar migracionin vitet e fundit i kanë shndërruar kështu këto qytete, duke u dhënë atyre një rëndësi strategjike të krahasueshme me rëndësinë e tyre historike dhe ushtarake.
Ky ndryshim ndihmon për të shpjeguar natyrën paradoksale të marrëdhënieve Marok-Spanjë. Pavarësisht marrëdhënieve të forta ekonomike dhe tregtare, si dhe bashkëpunimit të ngushtë në fushën e sigurisë dhe migracionit, mosmarrëveshja territoriale mbetet burim konflikti. Në një studim mbi pretendimet e Marokut ndaj territoreve spanjolle në Afrikë, Jamie Trinidad i Universitetit të Kembrixhit thekson se argumentet juridike ndryshojnë për secilin territor, çka do të thotë se Ceuta, Melilja, Ishujt Chafarinas dhe ishulli Perejil nuk janë raste të krahasueshme.
Por kjo nuk do të thotë se një zgjidhje është e paarritshme. Merrni si shembull Gjibraltarin, i cili përmendet shpesh në diskursin politik maroken. Procesi i përcaktimit të statusit të Gjibraltarit pas Brexit-it, i cili kërkoi bashkëpunim të ngushtë mes Mbretërisë së Bashkuar, BE-së dhe Spanjës, tregon se një mosmarrëveshje territoriale e kahershme mund të çojë në një administrim të përbashkët, edhe kur qëndrimet themelore mbi sovranitetin mbeten të ndryshme.
Kjo përvojë i ofron një mësim Marokut: edhe mosmarrëveshjet territoriale të kahershme mund të krijojnë hapësirë për bashkëpunim. Ato mund të zbuten përmes negociatave graduale, masave për ndërtimin e besimit dhe mekanizmave të tjerë që, të paktën përkohësisht, i ndajnë çështjet e sovranitetit nga nevojat praktike të jetës së përditshme.
Për të ndjekur një qasje të tillë në Ceuta dhe Melilje, Evropës do t’i duhej të pranonte se militarizimi i kufijve, i vetëm, nuk mund ta zgjidhë çështjen e migracionit. Kufijtë mund të përdoren ende për të ushtruar presion diplomatik, siç kanë treguar ngjarjet e fundit. Prandaj, bashkëpunimi për migracionin mes Marokut dhe Spanjës duhet të jetë pjesë e një strategjie më të gjerë, të përqendruar te zhvillimi ekonomik, lëvizshmëria e ligjshme, lufta kundër rrjeteve kriminale dhe mbrojtja e të drejtave themelore.
E ardhmja e Ceutës dhe Meliljes duhet parë përmes perspektivës së marrëdhënieve euro-mesdhetare – si hapësira dialogu, shkëmbimi dhe bashkëpunimi mes Afrikës dhe Evropës, dhe jo thjesht si kufij të fortifikuar. Maroku dhe Spanja janë të destinuar të bashkëjetojnë. Afërsia e tyre gjeografike, marrëdhëniet ekonomike dhe njerëzore, si dhe interesat e përbashkëta në fushën e sigurisë, kërkojnë një marrëdhënie të ndërtuar mbi besimin dhe respektin reciprok.
Zgjidhja e kësaj mosmarrëveshjeje territoriale nuk do të jetë e lehtë, pasi të dyja vendet kanë pretendime të kahershme ndaj dy qyteteve. Por ka ardhur koha të kërkohet një rrugë e re, e bazuar te negociatat dhe jo te përballja. Kjo jo vetëm që do të shënonte një kapitull të ri në marrëdhëniet dypalëshe, por do t’i sillte përfitime edhe rajonit më të gjerë të Mesdheut.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. The Ceuta Crisis Is About More Than Migration
