Bujar Kapexhiu: E mbrojta Edi Ramën nga shkarkimi, pavarësisht sulmeve ndaj Berishës

Periudha e parë e tranzicionit demokratik në Shqipëri në vitet 1990 vlerësohet shpesh si e turbullt, thellësisht konfliktuale dhe plot përplasje mes ish-komunistëve dhe forcave të reja demokratike që morën pushtetin. 

Megjithatë, një rishikim i ngjarjeve të asaj kohe sjell në dritë fakte që dëshmojnë se pavarësisht presioneve politike, institucionet akademike e kishin ende hapësirën për të ushtruar një liri dhe pavarësi të konsiderueshme. 

Një nga dëshmitë më me vlerë në këtë drejtim u soll nga ish-Rektori i Akademisë së Arteve, Bujar Kapexhiu, gjatë periudhës 1993-1995, kohë kur Edi Rama ishte një pedagog i atij institucioni dhe një rebel publik kundër qeverisë së kohës. 

Në vitet kur Sali Berisha drejtonte si President i Republikës me një dorë të hekurt përmes Partisë Demokratike, Edi Rama e kishte kthyer veten në një nga zërat më të zhurmshëm opozitarë në shtypin e lirë, veçanërisht në gazetën "Koha Jonë". Artikujt e Ramës ishin shpesh të zhytur në një gjuhë të ashpër dhe shkatërruese drejtuar personalisht Berishës.

Si pasojë logjike e mendësisë politike të tranzicionit, Partia Demokratike dhe makineria e saj në zyrat e pushtetit ushtruan një presion të pamasë mbi Rektorin Bujar Kapexhiu për ta shkarkuar Ramën nga pozicioni i tij shtetëror në Akademi.

Kapexhiu, në intervistën e tij, shpjegon se pavarësisht rrebeshit të kërkesave nga zyrtarët e lartë të shtetit, ai refuzoi prerë ta shkarkonte pedagogun e tij. Kjo nuk ishte një zgjedhje ideologjike – Kapexhiu nuk ndante të njëjtin mendim ekstrem me Ramën – por ishte një zgjedhje thellësisht institucionale dhe morale.

Ai e vlerësonte Ramën si një pedagog të zotë që njihte problemet e arteve figurative, dhe mbi të gjitha, vlerësonte thellësisht talentin e tij në shkrim. Për këtë talent, Kapexhiu i drejtohej personalisht Ramës asokohe me fjalët: "Pena jote është monument kulture, ruhet nga shteti", duke lëvduar metaforat, gjetjet dhe aftësinë renditëse të fjalive që e bënin Ramën një gazetar të rrallë për epokën.

Nga ana tjetër, Kapexhiu saktëson se presioni për shkarkim nuk beson të ketë ardhur drejtpërdrejt përmes një urdhri direkt nga Sali Berisha, por kryesisht nga nëpunësit e devotshëm partiakë të PD-së, të cilët, sipas tij, "shqetësoheshin më tepër se Saliu kur kishte ndonjë goditje për Saliun".

Ai reflekton se nëse Berisha do ta kishte vënë me patjetër synim heqjen e tij, ndoshta dekreti do të ekzekutohej, por ekzistenca e këtij marzhi lirie që i lejonte një Rektori t'u thoshte "Jo" direktivave partiake, është një tregues domethënës i lirisë së asaj epoke.

Pjesa më intriguese e këtij rrëfimi është ironia psikologjike. Kapexhiu e kishte diagnostikuar herët maninë e Edi Ramës për të zhbërë e për të denigruar çdo autoritet përmes penës.

 Ai madje i kishte parashikuar me një saktësi drithëruese se nëse Rama do të gjendej një ditë në karrigen e pushtetit për të zgjidhur problemet, ai do të dilte para pasqyrës dhe do të kuptonte sa e vështirë është situata përballë premtimeve boshe opozitare.

Ky episod historik jo vetëm vë në pah integritetin institucional të Bujar Kapexhiut, por ngre edhe një pyetje therëse për standardin e sotëm demokratik: a ekziston dot sot një rektor që mund të mbrojë një kritik të ashpër të kryeministrit nga shkarkimi prej punës?