“Depresioni pas pushimeve”: Pse shtatori na duket kaq i vështirë dhe si të rikthehemi në ritëm?

Pushimet mbaruan. Valixhet janë zbrazur, fotografitë kanë mbetur në telefon dhe mëngjesi nis sërish me alarmin, trafikun, email-et dhe listën e detyrave që duket sikur është shumëfishuar gjatë mungesës sonë.

Në teori, pas disa ditësh apo javësh pushim duhet të rikthehemi në punë me më shumë energji. Në praktikë, për shumë njerëz ndodh e kundërta: mungesë motivimi, lodhje, nervozizëm, vështirësi për t’u përqendruar dhe një dëshirë e fortë për t’u kthyer sërish me mendje te pushimet.

Lexo gjithashtu: Pse njerëzit më të suksesshëm shpesh veshin të njëjtat rroba?

Fenomeni njihet gjerësisht si “post-vacation blues” ose, në mënyrë joformale, “depresioni pas pushimeve”. Nuk bëhet fjalë për një diagnozë të veçantë klinike, por për një gjendje kalimtare që mund të shfaqet kur trupi dhe mendja duhet të kalojnë brenda një kohe shumë të shkurtër nga ritmi i pushimit në kërkesat e jetës së përditshme. Dhe kërkimet tregojnë se kontrasti mund të jetë më i fortë nga sa mendojmë.

Pushimet na bëjnë mirë, por efekti mund të zhduket shumë shpejt

Sipas American Psychological Association (APA), pushimet dhe shkëputja nga puna janë të rëndësishme për rikuperimin nga stresi dhe mirëqenien psikologjike. Megjithatë, efekti pozitiv nuk zgjat domosdoshmërisht shumë.

Psikologia Jessica de Bloom, e cila ka studiuar mirëqenien e njerëzve përpara, gjatë dhe pas pushimeve, shpjegon për APA se niveli i mirëqenies rritet ndjeshëm gjatë pushimeve, por pas rikthimit në punë mund të kthehet relativisht shpejt në nivelet e mëparshme.

Në studimet e diskutuara nga APA, brenda rreth dy javësh tregues si angazhimi në punë dhe burnout-i mund të rikthehen në nivelet që kishin përpara pushimeve. Një tjetër sondazh i APA-së me punonjës amerikanë tregoi se 24% e të anketuarve thoshin se efektet pozitive të pushimeve zhdukeshin menjëherë pas kthimit në punë, ndërsa 40% deklaronin se ato zgjasnin vetëm disa ditë.

Pra, problemi nuk është se pushimet “nuk funksionojnë”. Përkundrazi, ato ndihmojnë. Problemi mund të jetë mënyra se si rikthehemi në rutinë.

Pse ndihemi kaq keq kur rikthehemi?

Gjatë pushimeve ndryshon pothuajse gjithçka. Zgjohemi më vonë, kemi më pak detyrime, kalojmë më shumë kohë jashtë, udhëtojmë, takohemi me njerëz, flemë ndryshe dhe, mbi të gjitha, për një periudhë të shkurtër largohemi nga presioni i vazhdueshëm i afateve dhe përgjegjësive profesionale.

Më pas, ndryshimi ndodh pothuajse brenda natës. Nga plazhi apo udhëtimi kalojmë direkt te alarmi në 07:00, inbox-i i mbushur, takimet, telefonatat, trafiku dhe detyrimet familjare.

Sipas Healthline, pikërisht ky kontrast mund të sjellë atë që njihet si “post-vacation blues”: ndjesi trishtimi, mungesë energjie apo motivimi dhe vështirësi për t’u ripërshtatur me rutinën. Në shumicën e rasteve, këto ndjesi janë të përkohshme dhe zbuten ndërsa organizmi dhe mendja rikthehen në ritmin e zakonshëm.

Ndoshta gabimi i parë është rikthimi të dielën në darkë

Një skenar është i njohur për shumë prej nesh: përpiqemi të shfrytëzojmë deri në minutën e fundit të pushimeve, kthehemi të dielën në mbrëmje dhe të hënën në mëngjes jemi përsëri në zyrë. Por ky tranzicion i menjëhershëm mund ta bëjë rikthimin më të vështirë.

Healthline sugjeron, kur është e mundur, të lihet një ditë ndërmjet udhëtimit dhe rikthimit në punë. Ajo mund të përdoret për të sistemuar shtëpinë, për të bërë pazaret, për të rikthyer orarin e gjumit dhe, në thelb, për t’i dhënë trurit sinjalin se po fillon gradualisht një ritëm tjetër.

Edhe studiuesit e cituar nga APA sugjerojnë një rikthim më të butë. Një prej rekomandimeve interesante është që, kur ekziston mundësia, java e parë e punës pas pushimeve të jetë më e shkurtër. Nisja të mërkurën, për shembull, mund ta bëjë tranzicionin më pak agresiv sesa një javë e plotë që nis menjëherë të hënën.

Mos u përpiqni të “shpëtoni botën” ditën e parë

Këtu mund të jetë një nga gabimet më të zakonshme profesionale pas pushimeve. Kthehemi të çlodhur dhe përpiqemi të kompensojmë menjëherë ditët që kemi munguar: dhjetëra email-e, telefonata, takime, projekte të prapambetura dhe orë të gjata pune.

Por kjo mund të konsumojë shumë shpejt pikërisht energjinë që kemi rikuperuar gjatë pushimeve. Ekspertët e cituar nga APA vërejnë se kërkesat e larta në punë menjëherë pas kthimit mund të bëjnë që përfitimet e pushimeve të zbehen më shpejt.

Një strategji më e mirë është të përcaktohen dy ose tre prioritete kryesore për ditën e parë, në vend që të tentohet zgjidhja e çdo çështjeje brenda tetë orëve. Inbox-i mund të presë.

Çfarë mund të bëjmë për ta kaluar më lehtë?

Rikthimi gradual te një orar i rregullt gjumi është një nga hapat e parë. Aktiviteti fizik, qëndrimi jashtë, kontakti me miqtë dhe familjen dhe ruajtja e disa aktiviteteve që na bënin mirë gjatë pushimeve mund të ndihmojnë gjithashtu.

American Psychological Association rekomandon edhe shkëputjen reale nga puna jashtë orarit. Periudhat gjatë të cilave nuk punojmë dhe as mendojmë vazhdimisht për punën janë pjesë e rëndësishme e procesit të rikuperimit nga stresi.

Në këtë kuptim, ndoshta mësimi më i mirë nga pushimet nuk është të presim edhe 11 muaj për pushimet e ardhshme. Mund të jetë të marrim disa elemente të tyre me vete në përditshmëri: një shëtitje pas pune, një darkë me miqtë, disa orë pa telefon, sport, natyrë apo thjesht kohë gjatë së cilës nuk kontrollojmë email-et.

Po sikur problemi të mos jenë pushimet?

Këtu fenomeni bëhet më interesant edhe nga këndvështrimi i biznesit dhe menaxhimit të njerëzve. Nëse një punonjës ndihet mirë gjatë pushimeve, por stresi, lodhja dhe pakënaqësia rikthehen menjëherë sapo hyn në zyrë, pyetja nuk duhet të jetë vetëm: “Si ta kaloj depresionin pas pushimeve?” Pyetja mund të jetë: “Çfarë ka në mënyrën time të punës që më bën të ndihem kështu?”

Christina Maslach, një prej studiueseve më të njohura në botë për burnout-in, e shpjegon këtë dallim në një intervistë për American Psychological Association: pushimet mund të na ndihmojnë të përballojmë stresin, por nuk ndryshojnë automatikisht faktorët kronikë të punës që e shkaktojnë atë. Nëse kushtet stresuese mbeten të njëjta, rikthimi nga pushimet do të thotë edhe rikthim te të njëjtët faktorë.

Kjo e bën “post-vacation blues” interesant edhe për drejtuesit dhe kompanitë. Një kulturë pune ku punonjësit rikthehen nga pushimet dhe përballen menjëherë me qindra email-e, afate dhe presion për të rikuperuar çdo gjë brenda një dite mund të konsumojë shumë shpejt efektin pozitiv të pushimit.

Sipas APA, organizatat nuk duhet ta shohin pushimin si zgjidhjen e vetme ndaj stresit në punë. Nëse burimet strukturore të stresit nuk adresohen, efekti pozitiv i disa ditëve larg zyrës mund të jetë vetëm i përkohshëm.

Kur nuk është më thjesht “post-vacation blues”?

Është e rëndësishme të bëhet dallimi mes një periudhe të shkurtër përshtatjeje dhe problemeve më serioze të shëndetit mendor. “Post-vacation blues” nuk është sinonim i depresionit klinik.

Nëse trishtimi, humbja e interesit për aktivitetet e zakonshme, problemet e gjumit, lodhja apo vështirësia për të funksionuar vazhdojnë për një periudhë të gjatë, përkeqësohen ose ndikojnë ndjeshëm në jetën e përditshme, rekomandohet konsultimi me një profesionist të shëndetit mendor.

Për shumicën e njerëzve, megjithatë, rikthimi i vështirë pas pushimeve është një fazë kalimtare. Dhe ndoshta shtatori nuk ka nevojë të fillojë me idenë se duhet të arrijmë shpejtësinë maksimale që ditën e parë.

Ndonjëherë mënyra më produktive për t’u rikthyer në punë është pikërisht të mos përpiqemi t’i bëjmë të gjitha menjëherë.