Një situatë që ngre pikëpyetje të forta mbi mënyrën se si funksionojnë tenderat publikë në Shqipëri është krijuar pas arrestimit të biznesmenit Ermal Beqiri në Francë.
Ndërsa Beqiri ndodhet në burgun e Amiens-it dhe pret procedurat për ekstradimin drejt Shqipërisë, kompanitë e lidhura me të vijojnë të marrin pjesë në procedurat e prokurimit publik.
Rasti më i fundit lidhet me një tender të Operatorit të Blerjeve të Përqendruara për shërbimin e internetit të Agjencisë Kombëtare të Shoqërisë së Informacionit, AKSHI.
Më 4 shtator, procedura përfundoi me shpalljen fituese të kompanive “NSolution” dhe “HORIZON”, ndërsa institucioni që administroi tenderin drejtohet nga Jonaid Myzyri.
Fakti që një kompani e lidhur me një biznesmen që ndodhet në qendër të një hetimi të SPAK vijon të marrë kontrata publike ngre një pyetje thelbësore: a kontrollohen realisht kompanitë dhe pronarët e tyre përpara se t’u jepen fondet publike?
Tenderi i AKSHI-t dhe diferenca në oferta
Sipas dokumenteve të tenderit, procedura kishte një fond limit prej rreth 22.4 milionë lekësh të vjetra dhe në garë morën pjesë gjashtë kompani.
Mes ofertave të paraqitura kishte edhe disa çmime më të ulëta se ajo e kompanive që u shpallën fituese.
“UNION” ofroi rreth 16.3 milionë lekë të vjetra, ndërsa “ONE Albania” paraqiti një ofertë prej rreth 16.9 milionë lekësh. “Abissnet” ofroi rreth 17.1 milionë lekë.
Megjithatë, procedura përfundoi me përzgjedhjen e ofertës prej më shumë se 19.5 milionë lekësh të vjetra të kompanisë së lidhur me biznesmenin Ermal Beqiri.
Kjo do të thotë se diferenca mes ofertës fituese dhe ofertës më të ulët ishte e konsiderueshme.
Pikërisht këtu lind një tjetër pikëpyetje për procedurën: përse një ofertë më e lartë u konsiderua më e favorshme se alternativat me çmime më të ulëta?
Përgjigjja ndaj kësaj pyetjeje duhet të gjendet në dokumentacionin e plotë të procedurës, në kriteret e vlerësimit dhe në arsyetimin zyrtar të komisionit që mori vendimin.
SPAK: Një rrjet kompanish dhe tenderat e AKSHI-t
Rasti merr një tjetër dimension për shkak të hetimit të SPAK ndaj Ermal Beqirit.
Sipas akuzave të ngritura nga Prokuroria e Posaçme, Beqiri dyshohet se ka pasur rol në një rrjet kompanish që lidhej me përfitimin e kontratave publike, veçanërisht në procedurat e AKSHI-t.
Në dosjen hetimore janë përmendur kompani si “Soft & Solution”, “Horizon” dhe “iTirana”, ndërsa prokurorët kanë ngritur dyshime mbi mënyrën se si janë organizuar strukturat dhe pronësia e këtyre subjekteve.
Sipas SPAK-ut, përmes kësaj skeme dyshohet se janë përfituar shuma të konsiderueshme nga tenderat publikë, ndërsa hetimi e ka vendosur Beqirin në kuadër të një grupi të strukturuar kriminal.
Bëhet fjalë për akuza që tashmë duhet të provohen përpara gjykatës dhe ndaj të cilave i pandehuri gëzon të drejtën e prezumimit të pafajësisë deri në një vendim përfundimtar.
Nga kërkimi ndërkombëtar te arrestimi në Francë
Historia e Beqirit mori një kthesë ndërkombëtare pas shpalljes së tij në kërkim.
Sipas raportimeve, ai u arrestua në Francë pasi avioni privat me të cilin udhëtonte hyri pa autorizim në një zonë të kufizuar ajrore pranë centralit bërthamor të Penly-së.
Autoritetet franceze ndërhynë dhe avioni u detyrua të ulej. Gjatë kontrollit të dokumentacionit, autoritetet zbuluan se piloti ishte person në kërkim ndërkombëtar.
Kështu, udhëtimi me avion privat përfundoi me arrestimin e biznesmenit dhe dërgimin e tij në burgun e Amiens-it.
Në Shqipëri, ndërkohë, kanë nisur procedurat për ekstradimin e tij, në mënyrë që të përballet me drejtësinë shqiptare për çështjen për të cilën kërkohet.
Pasuria luksoze nën sekuestro
Arrestimi në Francë solli në vëmendje edhe pasuritë që autoritetet franceze kanë vendosur nën masa sigurie.
Mes tyre raportohet një pronë historike me vlerë rreth 2.6 milionë euro në rajonin Oise, automjete luksoze, avioni privat dhe shuma të konsiderueshme parash në llogari bankare.
Sipas të dhënave të bëra publike në kuadër të procedurave, janë bllokuar edhe më shumë se 2 milionë euro në llogari bankare.
Këto masa janë pjesë e procedurave të autoriteteve franceze dhe nuk nënkuptojnë vetvetiu një vendim përfundimtar mbi origjinën e pasurisë.
Biznesi vazhdon, ndërsa pronari pret ekstradimin
Kontrata e fundit për shërbimin e internetit të AKSHI-t e rikthen vëmendjen te një problem më i gjerë.
Edhe nëse një person është nën hetim apo ndodhet në kërkim ndërkombëtar, një kompani nuk mund të konsiderohet automatikisht fajtore vetëm për shkak të lidhjes me të. Por, në një rast kaq të ndjeshëm, institucionet publike kanë detyrimin të tregojnë qartë se çfarë verifikimesh kanë kryer dhe mbi çfarë kriteresh është marrë vendimi.
Nëse kompanitë që lidhen me Beqirin janë shpallur fituese, atëherë pyetja kryesore nuk është vetëm se kush fitoi tenderin, por edhe çfarë kontrollesh janë bërë përpara se fondet publike t’u jepen këtyre subjekteve.
Sidomos kur bëhet fjalë për një institucion si AKSHI, i cili ka qenë pjesë e vëmendjes së hetimeve të SPAK-ut dhe administron kontrata me vlera të konsiderueshme.
Pse një kompani e lidhur me një të arrestuar vazhdon të marrë tendera?
Kjo është pyetja që kërkon përgjigje nga autoritetet përgjegjëse.
A janë kontrolluar lidhjet e pronësisë?
A janë verifikuar personat që qëndrojnë pas kompanive?
A ka pasur ndonjë pengesë ligjore për pjesëmarrjen e tyre në procedurë?
Dhe mbi të gjitha, përse oferta më e lartë është vlerësuar si fituese përballë ofertave më të ulëta?
Këto nuk janë pyetje që mund të marrin përgjigje përmes deklaratave politike. Ato kërkojnë transparencë të plotë mbi dokumentet e tenderit dhe arsyetimin administrativ që çoi në shpalljen e fituesit.
Ermal Beqiri tashmë ndodhet pas hekurave në Francë dhe përballet me një proces ekstradimi. Hetimi ndaj tij vijon dhe akuzat duhet të provohen në gjykatë.
Por tenderi i 4 shtatorit ka hapur një tjetër kapitull të debatit: si është e mundur që një biznesmen në kërkim ndërkombëtar mund të jetë larg Shqipërisë, ndërsa kompanitë që lidhen me të vazhdojnë të jenë pjesë e tregut të tenderave publikë?
Përgjigjja ndaj kësaj pyetjeje tashmë u takon institucioneve që administruan procedurën.
