Ndonjëherë nuk manipulohet lajmi. Manipulohet mënyra se si ti e sheh lajmin.

Në epokën e klikimeve, një pjesë e medias nuk lufton vetëm për të dhënë informacionin e parë. Lufton për të fituar vëmendjen, emocionin dhe reagimin e publikut.

Dhe për ta bërë këtë përdoren teknika që, nëse nuk i njeh, mund të kalojnë krejtësisht pa u vënë re.

1. Titulli që nuk përputhet me lajmin

E ke parë shpesh:

“E FUNDIT! Zbulohet e vërteta që trondit opinionin publik!”

Hap artikullin dhe zbulon se bëhet fjalë për një deklaratë, një pretendim ose një informacion ende të pakonfirmuar.

Titulli është përdorur për të të bërë të klikosh.

Qëllimi: klikimi, jo domosdoshmërisht informacioni.

2. “Burime bëjnë me dije…”

Një burim anonim mund të jetë i rëndësishëm për gazetarinë investigative.

Por fraza “burime bëjnë me dije” mund të përdoret edhe për të paraqitur një pretendim sikur është fakt.

Problemi nuk është anonimati në vetvete.

Problemi është kur lexuesit nuk i jepet asnjë mundësi të kuptojë sa i besueshëm është informacioni dhe nëse është konfirmuar nga burime të tjera.

3. Fotografia jashtë kontekstit

Një fotografi e vjetër mund të përdoret për një ngjarje të re.

Një fotografi e një personi duke bërtitur mund të përdoret për të ilustruar një protestë.

Një pamje nga një turmë mund të zgjidhet nga këndi që e bën atë të duket më e madhe.

Fotografia mund të jetë reale.

Por konteksti mund të jetë i gabuar.

4. Videoja e prerë

Një video prej pesë minutash mund të përmbajë një moment që ndryshon plotësisht kuptimin e saj.

Por nëse publikon vetëm 15 sekonda, publiku mund të krijojë një përfundim krejt tjetër.

Prandaj, kur sheh një video që pretendohet se “tregon gjithçka”, pyet:

Çfarë ndodhi para dhe pas këtij fragmenti?

5. Përdorimi i fjalëve emocionale

Krahaso:

“Një person humbi jetën në aksident.”

me:

“TRAGJEDI/ Pamje rrëqethëse nga aksidenti që tronditi qytetin!”

Informacioni bazë mund të jetë i njëjtë.

Por versioni i dytë i kërkon trurit të reagojë emocionalisht përpara se të mendojë.

6. Përsëritja

Një pretendim publikohet nga një portal.

Pastaj kopjohet nga pesë të tjerë.

Më pas diskutohet në televizion.

Pastaj shpërndahet në Facebook.

Në fund dëgjon:

“Po e thonë të gjithë mediat!”

Por kjo nuk do të thotë se informacioni është verifikuar pesë herë.

Mund të jetë thjesht një informacion i kopjuar pesë herë.

7. Zgjedhja e “ekspertit”

Media mund të zgjedhë një ekspert që mbështet një këndvështrim të caktuar.

Pastaj publiku dëgjon:

“Eksperti thotë…”

Por pyetja është:

Pse u zgjodh pikërisht ky ekspert?

A ka ekspertë të tjerë me një qëndrim tjetër?

A u kërkua mendimi i tyre?

Kjo quhet përzgjedhje e burimit dhe mund të ndikojë shumë te perceptimi.

8. Krahasimi i manipuluar

Një numër mund të duket i madh ose i vogël në varësi të mënyrës se si paraqitet.

“Rritje me 50%!”

Tingëllon dramatike.

Por nëse bëhet fjalë për kalimin nga 2 raste në 3 raste, tabloja ndryshon.

Prandaj duhet të kërkojmë gjithmonë:

50% e çfarë?

Numri pa kontekst mund të manipulojë po aq sa një titull i ekzagjeruar.

9. “Të gjithë mendojnë kështu”

Një sondazh me 500 persona mund të shndërrohet në:

“Shqiptarët mendojnë se…”

Por 500 persona nuk janë gjithë Shqipëria.

Duhet parë kush është pyetur, si është zgjedhur kampioni, kur është kryer sondazhi dhe si është formuluar pyetja.

Edhe vetë pyetja mund të ndikojë rezultatin.

10. Algoritmi që të ushqen me atë që dëshiron të shohësh

Kjo është ndoshta forma më moderne e manipulimit.

Nëse ti klikon vazhdimisht lajme që sulmojnë një grup politik, platforma mëson se ky lloj përmbajtjeje të intereson.

Pastaj të shfaq më shumë të njëjtën gjë.

Pas disa ditësh, mund të krijohet përshtypja:

“Të gjithë po mendojnë si unë.”

Në fakt, algoritmi mund të jetë duke të treguar vetëm një pjesë të realitetit.

Kështu krijohet flluska informative.

Si ta mposhtim manipulimin?

Nuk është e nevojshme të mos besosh asnjë media.

Përkundrazi.

Duhet të mësosh si ta kontrollosh atë që lexon.

Kur një lajm duket tepër i bukur për të qenë i vërtetë, kontrolloje.

Kur duket tepër i tmerrshëm, kontrolloje.

Kur të zemëron menjëherë, kontrolloje.

Kur përputhet në mënyrë perfekte me bindjet e tua, kontrolloje dy herë.

Sepse lajmi më i rrezikshëm nuk është gjithmonë ai që është i rremë.

Është ai që përmban mjaftueshëm të vërtetë për të të bërë ta besosh të gjithë gënjeshtrën.

Mos beso vetëm sepse e lexove.
Mos refuzo vetëm sepse nuk të pëlqen.
Mos shpërnda vetëm sepse të zemëroi.

Lexo.

Krahaso.

Verifiko.

Dhe pastaj vendos vetë.

Sepse një shoqëri e lirë nuk ka nevojë për qytetarë që besojnë çdo media.

Ka nevojë për qytetarë që nuk lejojnë asnjë media t’u mendojë në vend të tyre.