Ligjvënësit kryesorë në Parlamentin Europian duan ta zëvendësojnë aleancën e brishtë që mbështet Ursula von der Leyen me një koalicion formal të qendrës në stilin gjerman – për shkak të frikës se grupi i saj mbështetet shumë tek e djathta ekstreme për të miratuar legjislacionin.
Niclas Herbst dhe René Repasi, udhëheqësit përkatës parlamentarë të Kristian Demokratëve të qendrës së djathtë të Kancelarit Friedrich Merz dhe Social Demokratëve të qendrës së majtë të Zëvendës Kancelarit Lars Klingbeil – dy partitë që qeverisin Gjermaninë – thanë se duan që familjet e tyre politike pan-evropiane të arrijnë një marrëveshje për të çuar përpara politikat si një front i bashkuar në vend që të grinden për çështje për të cilat nuk bien dakord. Në atë që do të ishte një përmbysje e habitshme e mënyrës se si dy grupet e tyre janë larguar, ata duan struktura formale qeverisëse për të zgjidhur mosmarrëveshjet dhe për të promovuar me radhë prioritetet e tyre.
“Nëse nuk kemi besim dhe nëse nuk gjejmë zgjidhje të mira, nëse nuk ia dalim mbanë popullit, populistët dhe ekstremistët në të majtë dhe në të djathtë do të vendosin”, tha Herbst, i ulur në një kolltuk pranë Repasit, në zyrën e ligjvënësit të qendrës së majtë gjatë një interviste të përbashkët – një rast i habitshëm i dy politikanëve rivalë që duan të lënë mënjanë dallimet e tyre për të luftuar atë që e shohin si një armik të përbashkët. Sipas një sondazhi të POLITICO-s , tre grupet e qendrës janë në rrugën e humbjes së 49 vendeve në zgjedhjet e ardhshme.
Fitoret e së djathtës ekstreme në zgjedhjet e BE-së të vitit 2024 prishën ekuilibrin e gjatë midis dy grupeve politike që drejtuan ligjvënien për dekada të tëra. PPE, anëtare e së cilës është CDU, është mbështetur gjithnjë e më shumë te shumicat e krahut të djathtë për shkak të bashkëpunimit të dobët me S&D, të cilave u përkasin Social Demokratët gjermanë. Me sondazhet që sinjalizojnë fitime të mëtejshme populiste në të gjithë bllokun, Herbst dhe Repasi paralajmëruan se nëse qendra nuk e riparon marrëdhënien, zëra më ekstremë do të marrin gjithnjë e më shumë vendime në Bruksel.
Ideja Herbst-Repasi do të ndihmonte gjithashtu në uljen e stresit politik të Presidentes së Komisionit Evropian von der Leyen. Rivaliteti midis dy grupeve të qendrës i ka bërë votimet e Parlamentit për disa nga politikat e saj më të mëdha gjithnjë e më të paparashikueshme – siç ishte në janar kur eurodeputetët dërguan marrëveshjen e saj tregtare BE-Mercosur për shqyrtim gjyqësor. Një marrëveshje koalicioni do të rivendoste stabilitetin, duke i dhënë Komisionit dhe kryeqyteteve më shumë besim në aftësinë e Parlamentit për të zbatuar programin e von der Leyen, thanë eurodeputetët.
“Frustrimi” dhe “mosbesimi” i vazhdueshëm që rrjedh nga arritja e marrëveshjeve nga PPE me të djathtën ekstreme mund t’i ndajë përfundimisht dy grupet plotësisht, duke shkaktuar një “katastrofë politike” sepse i gjithë sistemi i Brukselit do të paralizohej, tha Repasi.
‘Baza e besimit’
Me forcat e ekstremit të djathtë dhe të ekstremit të majtë në rrugën e duhur për të arritur fitore të mëdha në zgjedhjet e BE-së të vitit 2029, Herbst paralajmëroi se dështimi për të bashkëpunuar do t’u jepte “edhe më shumë municion populistëve nga e majta dhe e djathta”, duke u lejuar atyre të vazhdojnë të shënojnë “fitore të lehta” në Parlament.
“Nëse mosbesimi vazhdon, ai vetëm sa do të amplifikohet nga zgjedhjet e vitit 2029”, shtoi homologu i tij i qendrës së majtë. “Nevoja për të folur me njëri-tjetrin do të jetë edhe më e madhe.” Ai tha se një pakt i mundshëm mund të shërbejë si “model” për legjislaturën e ardhshme.
Që nga qershori i vitit 2024, PPE-ja ka bashkuar gjithnjë e më shumë forcat me grupet e ekstremit të djathtë për të miratuar legjislacion kyç, duke përfshirë deportimet, shkurtimet në kërkesat e raportimit ekologjik për bizneset dhe vonesat dhe anulimet e një ligji për shpyllëzimin. Grupi është mbështetur gjithashtu në votat e ekstremit të djathtë për të formësuar axhendën në organet vendimmarrëse të Parlamentit.
Duke marrë hua nga modeli gjerman, dy eurodeputetët thanë se dy grupet kryesore duhet të punojnë së bashku në mënyrë më formale dhe të mos mbështeten më në negociata dosje për dosje nga ligjvënës individualë.
“Nëse një kompromis nuk është i mundur brenda një dosjeje, duhet të gjejmë një kompromis midis dosjeve”, tha Repasi. Partnerët duhet të bien dakord për lëshime që janë “të vështira për t’u tretur” për njëri-tjetrin. Kjo do të krijonte “këtë ndjenjë të përbashkët besimi të ndërsjellë”.
Kompromiset se cili grup merr zërin kryesor në fusha të ndryshme mund të arrihen paraprakisht në dosje, duke u dhënë të dyja palëve një nxitje për të qëndruar së bashku. Të dy eurodeputetët hodhën gjithashtu idenë e krijimit të një organi të ri “strukture qeverisjeje” për të drejtuar mosmarrëveshjet e koalicionit dhe për të ndarë se kush fiton cilin, ngjashëm me komitetin e koalicionit midis CDU-së dhe SPD-së në Berlin.
“Ne kemi nevojë për marrëveshje më detyruese se kush do të marrë drejtimin në cilën çështje”, tha Herbst, i cili mbrojti një marrëveshje, por hodhi poshtë termin “koalicion”, duke argumentuar se ai ka kuptime të ndryshme në të gjithë BE-në. “Të gjithë duhet të kenë disa suksese”. Megjithatë, PPE-ja është grupi më i madh dhe për këtë arsye duhet të marrë pjesën e saj të drejtë të “fitoreve”, tha ai.
A do të ndodhë?
Nëse plani i Herbst dhe Repasi ka bazë varet nga vullneti politik i të dy grupeve – dhe nuk duket se ka shumë.
“Kjo nuk është asgjë e re”, tha një zëdhënës i shefes së S&D, Iratxe García. “Ishte tashmë në tryezën e negociatave në vitin 2024.”
Një zëdhënës i kreut të PPE-së, Manfred Weber, nuk iu përgjigj një kërkese për koment. Herbst tha se Weber mund të jetë i hapur për një marrëveshje më të gjerë, me kusht që ajo të pasqyrojë zhvendosjen djathtas të parë në zgjedhjet e BE-së të vitit 2024.
Pas atij votimi, të dy grupet, së bashku me partinë liberale Renew, nënshkruan një marrëveshje dyfaqëshe duke premtuar në mënyrë të paqartë bashkëpunim. Kjo nuk e pengoi PPE-në të bashkëpunonte me të djathtën ekstreme.
Dobësia kryesore e planit është se ligjvënësit kanë më pak stimuj për të ndjekur vijën e partisë sesa ligjvënësit kombëtarë. Ndryshe nga vendet e tjera, Parlamenti nuk mund të shpërbëhet dhe dështimi për të ruajtur shumicën nuk e rrëzon Komisionin.
Ky problem u shfaq kur një marrëveshje midis PPE-së dhe S&D-së për të ulur burokracinë për bizneset dështoi në tetor, kur eurodeputetët e qendrës së majtë u rebeluan kundër udhëheqjes së tyre, duke bërë që PPE-ja të votonte me të djathtën ekstreme.
Përfshirja e më shumë eurodeputetëve në negociatat e koalicionit do të krijonte një ndjenjë më të madhe pronësie dhe disipline midis ligjvënësve, tha Repasi. Në një kritikë të fshehur paksa ndaj udhëheqjes së grupeve, ai argumentoi se “mënyra e mëparshme e bërjes së politikës nga dy ose tre persona në krye që vendosnin se gjithçka sapo ka arritur në kufijtë e saj”.
Të detyruar së bashku
Pavarësisht mosbesimit në rritje midis dy grupeve, ata së shpejti do të duhet të gjejnë gjuhë të përbashkët për çështje të tilla si planet për të zbutur ndalimin e motorëve me djegie të brendshme, një paketë që thjeshton rregullat mjedisore, duke përfshirë sistemin e diskutueshëm të tregtimit të emetimeve, një riorganizim të agjencisë kufitare të BE-së, Frontex, dhe buxhetin shtatëvjeçar të BE-së, i njohur për vështirësitë e tij.
“Mund të kesh njëfarë suksesi me të majtën ekstreme ose të djathtën ekstreme në çështje të caktuara, por në një pamje më të gjerë ne kemi shumë më tepër të përbashkëta me liberalët dhe socialdemokratët”, tha Herbst.
Ekziston edhe çështja se kush e merr presidencën e Parlamentit. Eurodeputetët presin që Roberta Metsola e PPE-së të kërkojë një mandat të tretë si presidente, por S&D këmbëngulin se është radha e tyre. Mosgjetja e një kandidati të përbashkët do të ekspozonte dobësinë e paktit të propozuar të qendrës para se të fillojë, tha Repasi. Herbst u pajtua që të dy grupet duhet të bien dakord për një kandidat të përbashkët.
Tradita gjermane
Propozimi vjen ndërsa udhëheqja e të dy grupeve përpiqet të forcojë marrëdhëniet joformale midis ligjvënësve të lartë, pas marrëdhënieve të përkeqësuara midis dy krerëve, Weber dhe García.
Të pyetur pse po merrnin iniciativën në vend që të mbështeteshin te udhëheqësit e grupeve, të dy vunë në dukje traditën e gjatë të Gjermanisë së koalicioneve të mëdha.
“Është mirë që ata që kanë pasur përvoja pozitive me këtë lloj qeverisjeje përpiqen ta përkthejnë atë në nivel evropian… dhe për këtë arsye impulsi po vjen nga dy krerët gjermanë të delegacioneve”, tha Repasi.
Herbst tha se nuk ishte konsultuar drejtpërdrejt me Merz në lidhje me planin e koalicionit, por se ishte e rëndësishme për Berlinin të kishte “bashkëpunim të mirë”. Nga ana e tij, Klingbeil është “informuar” për iniciativën, tha Repasi, duke shtuar se “është gjithashtu në interes të qeverisë gjermane” që gjërat e dakorduara në Berlin të ndiqen në Parlamentin e BE-së.
«Le të mos flasim shumë për të kaluarën apo marrëdhëniet personale, por të shohim drejt së ardhmes», tha Herbst./Politico.eu
