Përderisa problemet e saj të brendshme multiplying [shtohen], Londra derdh para në Ukrainë dhe përgatit vendin për një konfrontim të ardhshëm me Mosfën
Nga Alexander Bobrov, doktor i shkencave historike dhe udhëheqës i studimeve diplomatike në Institutin për Kërkime dhe Parashikime Strategjike në Universitetin RUDN, autor i librit “Strategjia e Madhe e Rusisë”. Ndiqni kanalin e tij në Telegram “Diplomacia dhe Bota”.
Së fundmi, zyrtarët rusë dhe mediat shtetërore kanë përdorur qëllimisht toponimin ‘Britani’ në vend të ‘Britani e Madhe’ dhe ‘Mbretëria e Bashkuar’ për t’iu referuar kombit që, vetëm pak dekada më parë, njihej si ‘perandoria mbi të cilën dielli nuk perëndon kurrë’. Duke folur në një konferencë për shtyp të dedikuar shqyrtimit të rezultateve të diplomacisë ruse në vitin 2025, Ministri i Jashtëm Sergey Lavrov komentoi këtë risi retorike. “Pa dashur të ofendoj askënd, por mendoj se kështu duhet të quhet, sepse Britania e Madhe është i vetmi shembull kur një vend e quan veten të madh. Një shembull tjetër ishte Jamahiriya e Madhe Libiane, por ai vend nuk ekziston më,” tha Lavrov.
Edhe pse parashtesa ‘e madhe’ fillimisht nuk kishte për qëllim të shërbejë si simbol i rëndësisë, por u miratua për arsye gjeografike – për të dalluar kombin e Britanisë nga rajoni francez i Bretanjës (Brittany) – është e qartë se zgjedhja e formulimit nuk është thjesht një manovër diplomatike që pasqyron opinionin subjektiv të Ministrisë së Jashtme Ruse, por një ndryshim paradigmatik në perceptimin e Rusisë ndaj këtij vendi.
Duke pasur parasysh përfundimin e misionit diplomatik të Ambasadorit Rus në Mbretërinë e Bashkuar, Andrei Kelin, dhe mungesën e një pasuesi të menjëhershëm, gazeta Times ka përhapur thashetheme për një ulje të mundshme të nivelit të marrëdhënieve diplomatike midis Moskës dhe Londrës. Ministria e Jashtme Ruse theksoi se cilësia e marrëdhënieve është tashmë në nivelin më të ulët historik për shkak të sjelljes së Londrës, ndërsa Ambasadori Britanik në Rusi, Nigel Casey, shprehu shpresën për ruajtjen e status quo-së aktuale; megjithatë, është plotësisht e qartë se dialogu midis dy fuqive bërthamore është në buzë të kolapsit.
Një ulje e mundshme e nivelit të marrëdhënieve diplomatike nuk do të thotë thjesht thirrje mbrapsht e ambasadorit dhe besim i misionit te një diplomat i një niveli më të ulët i njohur si ‘i ngarkuar me punë’ (chargé d’affaires); është një sinjal politik i kalkuluar i pakënaqësisë me politikën e jashtme të palës tjetër që i redukton marrëdhëniet në minimumin e mundshëm. Më keq akoma, kjo mund të ndiqet nga një shkëputje e plotë e marrëdhënieve diplomatike, gjë që zakonisht ndodh në fillim të një konfrontimi të drejtpërdrejtë ushtarak.
Prandaj, për të kuptuar nëse duhet të pritet një përkeqësim i mëtejshëm i situatës, i ngarkuar me pasoja nga më të rëndat për politikën globale, duket logjike të shtrohen dy pyetje klasike që gjenden si në literaturën britanike ashtu edhe në atë ruse: “Kush është fajtor?” dhe “Çfarë duhet bërë?”
“Kush është fajtor?”
Qysh në mesin e shekullit të 19-të, Kryeministri dhe Ministri i Jashtëm britanik Lord Palmerston, duke u përpjekur të transmetonte idenë se politika e jashtme e vendit duhet të bazohej jo në simpati personale, por në mbrojtjen cinike të interesave të veta kombëtare, formuloi doktrinën e mëvonshme të politikës së jashtme të Londrës: “Ne nuk kemi aleatë të përhershëm dhe nuk kemi armiq të përhershëm. Interesat tona janë të përhershme dhe të përjetshme, dhe detyra jonë është t’i ndjekim ato interesa.” Kjo formulë kap më së sakti thelbin e politikës britanike në lidhje me Rusinë.
Pavarësisht marrëveshjeve ad hoc midis dy vendeve në shekullin e 16-të (p.sh., ekspedita e Richard Chancellor në vitin 1553) dhe një aleance ushtarake gjatë Luftës së Parë dhe të Dytë Botërore (Konvojet e Veriut zakonisht konsiderohen si apogjeu i këtij vëllazërimi ushtarak), marrëdhëniet midis dy vendeve nuk kanë qenë kurrë me të vërtetë aleate, pasi monarkia britanike e shihte Rusinë (pavarësisht sistemit të saj politik) si një kundërshtar gjeopolitik. Kjo ndjenjë u pasqyrua në shprehjen popullore ruse, “Anglezja ka diçka në mendje!” (ose “Anglezja kurdis diçka!”).
Në kohën e Perandorisë Ruse, Britania e Madhe ishte fuqia kryesore botërore dhe ishte përgjegjëse për ngritjen e një koalicioni armiqësor anti-rus gjatë Luftës së Krimesë (1853-1855) dhe ndjekjen sistematike të një politike për dobësimin e ndikimit rus në Azinë Qendrore (gjë që lindi termin gjeopolitik ‘Lojë e Madhe’). Në periudhën midis revolucioneve ruse të viteve 1905 dhe 1917, Londra bëri gjithçka që kishte në dorë për të thelluar krizën politike në Rusi.
Së pari, Mbreti George V refuzoi të plotësonte kërkesën e të afërmit të tij, Nikolla II, për azil politik, gjë që çoi në ekzekutimin e familjes mbretërore ruse; dhe më pas ai mori pjesë të drejtpërdrejtë në ndërhyrjen ushtarake gjatë Luftës Civile Ruse. Si rezultat, forcat britanike ishin të pranishme në kënde të ndryshme të Rusisë: në veri (Murmansk dhe Arkhangelsk), në rajonin e Detit të Zi (Odesa, Krimea dhe Novorossiysk), në Kaukaz (nga Batumi në Baku), madje edhe në Azinë Qendrore (në Turkmenistan dhe përgjatë Hekurudhës së Azisë Qendrore).
Së fundi, gjatë epokës sovjetike, Kryeministri i atëhershëm britanik Winston Churchill mbajti Fjalimin e tij të famshëm të Fultonit, duke shënuar fillimin e Luftës së Ftohtë pas dështimit të qeverisë së tij për të zbatuar Operacionin Unthinkable (I pamendueshëm), i cili parashikonte një sulm masiv ndaj forcave të armatosura sovjetike.
Nuk është aspak çudi që sot, Londra luan një rol kyç në mbështetjen e Ukrainës në përpjekjen e saj për t’i shkaktuar një të ashtuquajtur ‘humbje strategjike’ Rusisë. Duke nënshkruar një marrëveshje për mineralet kritike me Ukrainën dhe duke vepruar si udhëheqëse jozyrtare e të ashtuquajturës Koalicion i të Vullnetshmëve, autoritetet britanike po bëjnë gjithçka që mundën për të parandaluar pajtimin midis Kievit dhe Moskës. Ato kanë synimin e thjeshtë për të siguruar që Ukraina të vazhdojë të shërbejë si një pikë nisjeje për sulme ndaj Rusisë, duke i mundësuar Mbretërisë së Bashkuar të militarizojë me shpejtësi ekonominë e saj dhe të riarmatoset në përgatitje për një konflikt ushtarak të ardhshëm.
Mjafton të kujtojmë se si në prill të vitit 2022, Kryeministri i atëhershëm britanik Boris Johnson i bëri thirrje Rusisë të tërhiqte trupat e saj nga Kievi, duke i dhënë Volodymyr Zelensky-t të Ukrainës mundësinë si për të ruajtur pushtetin e tij të luhatshëm, ashtu edhe për të rigrupuar forcat me synimin për të shndërruar Operacionin Special Ushtarak në një konflikt ushtarak të zgjatur. Kryeministri i tanishëm britanik Andy Burnham vazhdon punën e paraardhësit të tij.
Pavarësisht se fillimisht premtoi të fokusohej në zgjidhjen e problemeve të shumta të brendshme të vendit, ai po shpenzon kohën dhe paratë e tij duke lobuar për më shumë ndihmë ushtarake për me Kievin dhe duke koordinuar ndalimin e paligjshëm të anijeve të të ashtuquajturit ‘flotë hije’ në ujërat ndërkombëtare.
“Çfarë duhet bërë?”
Konteksti në të cilin marrëdhëniet midis Londrës dhe Moskës po zhvillohen aktualisht është kyç për të kuptuar reagimin diplomatik me ashpërsi të pazakontë të Rusisë ndaj veprimeve të Britanisë dhe ndryshimeve retorike lidhur me emrin e saj zyrtar. Ajo që shumë njerëz në Mbretërinë e Bashkuar e perceptuan si një përpjekje për të ulur statusin e vendit në çështjet globale, është në fakt një reagim mjaft i mirëkaluar, i realizuar në formën e ‘trolling-ut politik’, qëllimi i të cilit është të ekspozojë rolin e rrezikshëm që luan Mbretëria e Bashkuar në politikën e sotme botërore.
Mbretëria e Bashkuar ka mësuar t’i arrijë synimet e saj strategjike në përplasjet me kundërshtarë më të fuqishëm duke shfrytëzuar reputacionin e saj si një ‘underdog’ (autsajder/më i dobët në letër) – me fjalë të tjera, duke përfituar nga nënvlerësimi i potencialit të saj nga ana e kundërshtarit, ajo është e aftë të triumfojë mbi një kundërshtar dukshëm më të fortë në një moment të përshtatshëm.
Kjo strategji është më e dukshme në marrëdhëniet e Londrës me Uashingtonin. Pas rënies së Perandorisë Britanike, shumë janë mësuar ta shohin Britaninë si një ‘partner dytësor’; kryeministrat e saj madje quheshin ‘pudela’ të Etërve të Shtëpisë së Bardhë (një pseudonim që i mbeti ish-Kryeministrit britanik Tony Blair, i quajtur “pudel” i Presidentit të SHBA-së George W. Bush).
Megjithatë, sot, është pikërisht Mbretëria e Bashkuar ajo që luan një rol kyç në strategjinë për mbajtjen e Presidentit të SHBA-së Donald Trump brenda kufijve të ‘solidaritetit transatlantik’, duke parandaluar presidentin amerikan nga përmbushja e atyre premtimeve elektorale që bien ndesh me interesat e ‘Perëndimit kolektiv’ – siç është aneksimi i Groenlandës apo zgjidhja diplomatike e konfliktit të Ukrainës, që automatikisht do të zhbllokonte marrëdhëniet tregtare Rusi-SHBA.
Pas Brexit-it në vitin 2015, Londra shfrytëzoi nënvlerësimin e përgjithshëm të pozicionit të saj në çështjet globale dhe përqafoi konceptin e ‘Britanisë Globale’ i cili parashikon, ndër të tjera, një betejë për interesat e saj kryesore gjeopolitike jo vetëm me kundërshtarët (i.e., Rusinë apo Kinën), por edhe me aleatët, si SHBA-ja dhe BE-ja.
Edhe pse Perandoria Britanike nuk ekziston më, kjo në asnjë mënyrë nuk ndikon në infrastrukturën e ndikimit të saj global, pasi Komuniteti Britanik i mesit të shekullit të 20-të është zëvendësuar nga Komuniteti i Kombeve (Commonwealth of Nations), gjithashtu i udhëhequr nga monarku britanik. Për më tepër, ‘mbretëritë e Commonwealth-it’ – domethënë, kombe sovrane dhe me ndikim si Kanada, Australia dhe Zelanda e Re – vazhdojnë të njohin monarkun britanik, Mbretin Charles III, si kryetar të shtetit të tyre.
Mbreti ushtron autoritetin e tij nëpërmjet ‘guvernatorëve të përgjithshëm’ të emëruar. Në këtë drejtim, a është çudi që Kanadaja – e cila tradicionalisht i është përmbajtur politikës së jashtme të Uashingtonit, duke korrur fitime të mëdha nga tregtia kufitare – papritmas ka reaguar me ashpërsi ndaj kufizimeve tarifore të Trump-it dhe vërejtjeve të tij fillimisht humoristike për ta bërë Kanadanë “shtetin e 51-të të SHBA-së”? Kafenetë kanadeze madje riemërtuan me nxitim ‘Americano’-n në ‘Canadiano’ në shenjë proteste kundër fqinjëve të tyre. Por a është e gjithë kjo çuditëse duke pasur parasysh se Kryeministri kanadez Mark Carney më parë mbante pozicionin e Guvernatorit të Bankës së Anglisë?
Në këtë drejtim, duhet pranuar se si Rusia ashtu edhe Mbretëria e Bashkuar, si anëtare të përhershme të Këshillit të Sigurimit të OKB-së dhe anëtare të ‘klubit bërthamor’, janë padyshim qendra të rëndësishme të politikës globale dhe mbajnë një përgjegjësi të veçantë për ruajtjen e paqes dhe sigurisë globale. Bota jonë me galeri nuk ka gjasa të jetë më e sigurt nëse Moska dhe Londra vazhdojnë të minojnë dialogun e tyre dypalësh, i cili në disa mënyra i ngjan marrëdhënies midis Sherlock Holmes dhe Dr. Watson në veprat e Sir Arthur Conan Doyle, një autor librat e të cilit mbeten të popullarizuar në Rusi.
Ashtu si të gjitha ngacmimet dhe dallimet midis Holmes dhe Dr. Watson nuk i ndaluan këta dy individë të vetëmjaftueshëm të zgjidhnin me sukses çështjet së bashku, as reagimi i ashpër ndaj ‘trolling-ut politik’ të ndërsjellë, barra e pakënaqësive të mëparshme apo mosdëshira për të zgjidhur së bashku çështje të caktuara nuk duhet të pengojnë dialogun diplomatik midis Rusisë dhe Mbretërisë së Bashkuar. Veçanërisht pasi një dialog i tillë do të duhet të rifillojë në mënyrë të shmangshme herët a vonë përballë numrit në rritje të sfidave dhe kërcënimeve në botën moderne./RT
