Shqipëria kryeson rënien e lindjeve në Europë/ 63.5% më pak bebe në tri dekada, a mjaftojnë bonuset?
Ballkani Perëndimor po përballet me një krizë të thellë demografike. Pavarësisht politikave të reja për nxitjen e lindjeve, numri i foshnjave po bie në të gjithë rajonin, ndërsa Shqipëria ka regjistruar tkurrjen më të madhe të lindjeve në Europë gjatë tri dekadave të fundit.
Sipas të dhënave të përpunuara nga Eurostat, nga viti 1997 deri në vitin 2025, numri i lindjeve në Shqipëri ka rënë me 63.5%, nga rreth 61.7 mijë në 22.5 mijë.
Pas Shqipërisë renditen Kosova me një rënie prej rreth 48.6%, Maqedonia e Veriut me 46.2%, Bosnjë-Hercegovina me 45.7%, Serbia me 25.4% dhe Mali i Zi me 20.9%.
Të dhënat e Eurostat, të analizuara nga “Monitor”, tregojnë se Shqipëria ka shënuar jo vetëm rënien më të madhe në Ballkanin Perëndimor, por edhe në të gjithë Europën. Pas saj renditen Lituania me 53% dhe Moldavia me 51%.
Në tre dekadat e fundit, vetëm tre vende europiane kanë regjistruar rritje të numrit të lindjeve: Suedia me 7.7%, Islanda me 5.7% dhe Irlanda me 2.9%.
Shqipëria, nga 21.7 në 9.6 lindje për 1 mijë banorë
Rënia bëhet edhe më e dukshme kur lindjet llogariten në raport me popullsinë.
Në mesin e viteve ’90, Shqipëria regjistronte 21.7 lindje për 1,000 banorë, ndërsa Kosova 21.4. Në të njëjtën periudhë, Serbia kishte 10.8 lindje për 1,000 banorë, Bosnjë-Hercegovina 12 dhe Mali i Zi 15.
Në vitin 2025, Kosova vijon të ketë normën më të lartë në rajon, me 12.8 lindje për 1,000 banorë, e ndjekur nga Mali i Zi me 11.1. Shqipëria ka zbritur në 9.6, Serbia në 9.1 dhe Maqedonia e Veriut në 8.7. Bosnjë-Hercegovina regjistron 7.7 lindje për 1,000 banorë, në të njëjtin nivel me mesataren e Bashkimit Europian.
Tkurrja më e fortë është shënuar në Shqipëri, ku numri i lindjeve në raport me popullsinë është më shumë se përgjysmuar.
Kjo prirje nuk lidhet vetëm me faktin që familjet po zgjedhin të kenë më pak fëmijë. Emigracioni dhe plakja e popullsisë kanë zvogëluar edhe numrin e grave në moshë riprodhuese, duke përforcuar rënien e lindjeve.
Ndërkohë, ndryshimi i stilit të jetesës, shtyrja e moshës së lindjes së fëmijës së parë dhe prirja drejt familjeve më të vogla janë faktorë të tjerë që ndikojnë në këtë zhvillim.
Të gjitha vendet nën nivelin e zëvendësimit
Sot, i gjithë Ballkani Perëndimor ka zbritur nën nivelin e dy fëmijëve për grua.
Mali i Zi ka normën më të lartë të fertilitetit në rajon, me 1.75 fëmijë për grua, ndërsa Bosnjë-Hercegovina normën më të ulët, me 1.49. Të gjitha vendet e rajonit mbeten megjithatë mbi mesataren e Bashkimit Europian, prej 1.34 fëmijësh për grua, sipas të dhënave më të fundit për vitin 2024.
Rënia e fertilitetit nuk ka nisur në të njëjtën kohë në të gjitha vendet. Në vitin 1950, Shqipëria kishte një normë prej 6.17 fëmijësh për grua, ndërsa Kosova 6.95.
Ndërkohë, Serbia ishte tashmë nën tre fëmijë për grua dhe deri në vitin 1990, Bosnjë-Hercegovina, Serbia dhe Mali i Zi kishin zbritur nën pragun 2.1 të zëvendësimit të brezave
Qeveritë rrisin bonuset, por lindjet vazhdojnë të bien
Përballë krizës demografike, vendet e Ballkanit kanë zgjeruar politikat për nxitjen e lindjeve, përmes bonuseve, pagesave mujore, lehtësive për strehimin dhe mbështetjes gjatë lejes prindërore.
Serbia ka ndër paketat më bujare, me rreth 4,260 euro për fëmijën e parë, 5,112 euro për të dytin, 19,427 euro për të tretin dhe 27,095 euro për fëmijën e katërt.
Shqipëria jep 40 mijë lekë për fëmijën e parë, 80 mijë për të dytin dhe 120 mijë lekë për të tretin dhe çdo fëmijë pas tij, nëpërmjet Bonusit të Bebes.
Maqedonia e Veriut jep rreth 80 euro për fëmijën e parë dhe 325 euro për të dytin, ndërsa për fëmijën e tretë ofrohet mbështetje mujore, e kushtëzuar nga të ardhurat e familjes.
Kosova ka zgjedhur kryesisht pagesat mujore: 20 euro për secilin fëmijë në familjet me një ose dy fëmijë dhe 30 euro për secilin në familjet me tre ose më shumë fëmijë, deri në moshën 16 vjeç.
Mali i Zi kombinon pagesat në lindje me mbështetjen mujore për fëmijët. Që nga mesi i vitit 2024, pagesa shtetërore është 1,112 euro për fëmijën e parë, 1,669 euro për të dytin, 2,225 euro për të tretin dhe 2,782 euro për të katërtin dhe çdo fëmijë pas tij.
Në Bosnjë-Hercegovinë, sistemi është më i fragmentuar dhe përfitimet ndryshojnë sipas entitetit, kantonit dhe bashkisë.
Bonusi i Bebes nuk e ka ndalur rënien në Shqipëri
Shqipëria e nisi skemën e Bonusit të Bebes në vitin 2019. Pagesa është 40 mijë lekë për fëmijën e parë, 80 mijë për të dytin dhe 120 mijë lekë për të tretin e më tej.
Për binjakët jepen 80 mijë lekë për secilin fëmijë, ndërsa për trinjakët dhe lindjet e tjera të shumëfishta, 120 mijë lekë për secilin.
Megjithatë, të dhënat demografike kanë vijuar në drejtim të kundërt.
Sipas INSTAT, në vitin 2025 u regjistruan 22,541 lindje, 3.3% më pak se një vit më parë. Krahasuar me vitin 2015, kur u regjistruan 32,715 lindje, rënia është 31.1%.
Edhe krahasuar me vitin 2019, kur nisi programi dhe u regjistruan rreth 28,600 lindje, numri i lindjeve është tkurrur me më shumë se 20%.
Këto të dhëna nuk nënkuptojnë se bonusi nuk ka ndihmuar familje të veçanta, por tregojnë se pagesa e njëhershme nuk ka arritur të përmbysë prirjen e përgjithshme të rënies së lindjeve.
Ekspertët dhe të dhënat demografike e lidhin krizën me një kombinim faktorësh: emigracionin e të rinjve, pasigurinë ekonomike, koston e banesave, kujdesin për fëmijët, punësimin, shtyrjen e moshës së prindërimit dhe ndryshimin e modeleve familjare.
Në këtë kuadër, pyetja që mbetet është nëse një bonus financiar, sado i lartë, mund të jetë i mjaftueshëm për të ndryshuar një proces demografik që lidhet me shumë më tepër se kostoja e lindjes së një fëmije.
