Rezultatet e PISA 2025, të cilat u prezantuan nga qeveria si një përmirësim i ndjeshëm i performancës së nxënësve shqiptarë, janë shoqëruar me pikëpyetje nga ekspertë të arsimit dhe statistikave.
Kryeministri Edi Rama e cilësoi rritjen e rezultateve si një “dëftesë të jashtëzakonshme” për punën e bërë në sistemin arsimor. Në pamje të parë, Shqipëria ka shënuar një përmirësim të ndjeshëm krahasuar me PISA 2022 dhe renditet e para në rajon.
Megjithatë, rezultatet e Shqipërisë në PISA 2025 janë klasifikuar nga OECD në kategorinë “raportim i kufizuar”, për shkak të problemeve me mbulimin e kampionit.
Vetëm 76% e shkollave u përfshinë në të dhëna
Ndryshe nga ciklet e mëparshme, Shqipëria ka dorëzuar rezultate nga vetëm 76% e shkollave, ndërkohë që standardi i kërkuar nga OECD është 85%.
Gjithashtu, nga procesi janë përjashtuar shkollat e vogla me më pak se 21 nxënës të përshtatshëm për testim.
OECD e shoqëron rezultatin e Shqipërisë me një shënim ku mungesa në mbulimin e kampionit konsiderohet një “boshllëk strukturor”, i cili nuk mund të korrigjohet thjesht përmes procedurave statistikore.
Sipas një zëdhënësi të OECD-së për statistikat, ndryshimet metodologjike janë përgjegjësi e vendit pjesëmarrës dhe nuk janë bërë me miratimin e organizatës. Ai ka theksuar se shënimi në raport synon që të dhënat shqiptare të interpretohen “me kujdesin e nevojshëm”.
Një tjetër problem i evidentuar është se shkollat e përjashtuara mund të jenë të përqendruara në mënyrë disproporcionale në zona rurale dhe socio-ekonomikisht më të pafavorizuara, ku performanca akademike ka qenë historikisht më e ulët.
Diferenca me vitin 2022
Në PISA 2022, Shqipëria kishte regjistruar rezultatin më të ulët historik. Tre vite më vonë, në testimin e vitit 2025, nxënësit shqiptarë morën mesatarisht:
– 435 pikë në shkenca
– 408 pikë në lexim
– 433 pikë në matematikë
Rezultatet janë rreth 50–65 pikë më të larta në tri fushat krahasuar me vitin 2022.
Megjithatë, sipas ekspertëve të përfshirë në analizën e të dhënave, kjo rritje nuk mund të interpretohet automatikisht si provë e një përmirësimi të së njëjtës përmasë në të nxënit e nxënësve.
Kampioni urban-rural ndryshoi ndjeshëm
Pedagogia Enkelejda Havari dhe studiuesi Erand Llanaj, përfaqësues të grupimit “Diaspora Akademike”, kanë analizuar në mënyrë të pavarur të dhënat e PISA 2025.
Sipas tyre, kampioni i vitit 2025 përmban dukshëm më shumë shkolla urbane.
Pesha e shkollave rurale, sipas analizës së tyre, ra nga 51% në vitin 2022 në 18% në vitin 2025, ndërsa shkollat e qyteteve ose zonave më të mëdha u rritën nga 18.5% në 46.6%.
Për të testuar se sa ndikon kjo ndryshesë në rezultate, Havari dhe Llanaj ripeshuan rezultatet e vitit 2025 sipas përbërjes rurale-urbane të kampionit të vitit 2022.
Në këtë ushtrim, rezultatet mesatare rezultuan rreth 13–14 pikë më të ulëta në matematikë, lexim dhe shkenca.
Ekspertët sqarojnë se kjo nuk përbën një përllogaritje të “rezultatit real” të Shqipërisë dhe as nuk mat drejtpërdrejt ndikimin e shkollave që nuk u përfshinë në testim. Analiza synon vetëm të tregojë se ndryshimi i përbërjes së kampionit mund të ndikojë në mesataret e raportuara.
Ekspertët: Rezultatet nuk provojnë mungesën e progresit, por as nuk e matin dot me siguri
Analiza evidenton edhe një rritje të përpjekjes së vetëraportuar nga nxënësit gjatë testimit, nga 8.35 pikë në 2022 në 8.90 pikë në 2025, në një shkallë nga 0 deri në 10.
Havari dhe Llanaj theksojnë se ky tregues kërkon shqyrtim të mëtejshëm dhe nuk provon se rritja e përpjekjes ka shkaktuar rritjen e pikëve.
Sipas tyre, rezultatet e PISA 2025 nuk provojnë mungesën e përparimit, por ndryshimet në kampionim nuk lejojnë që madhësia e këtij progresi të matet në mënyrë të besueshme përmes një krahasimi të drejtpërdrejtë me vitin 2022.
“Një pasqyrë më pak përfaqësuese”
Ekspertë të arsimit kanë ngritur shqetësimin se përjashtimi i shkollave të vogla, veçanërisht në zonat rurale, mund të ndikojë në panoramën që ofrojnë rezultatet.
Ndriçim Mehmeti argumenton se parimi i PISA-s është gjithëpërfshirës dhe se lënia jashtë e shkollave që përballen me kushte më të pafavorshme arsimore dhe sociale mund të bëjë që rezultati të pasqyrojë më shumë performancën e pjesës së sistemit të përfshirë në kampion sesa gjendjen e arsimit në tërësi.
Eksperti Fatmir Sejdiu e ka cilësuar përzgjedhjen si të qëllimshme nga ana e ministrisë, duke pretenduar se ajo ka ndikuar në rezultatet përfundimtare. Ky është një vlerësim i tij dhe nuk paraqitet si fakt i konfirmuar.
Ndërkohë, Fiqiri Çifligu thekson se, edhe nëse nuk mund të provohet se përjashtimi i shkollave të vogla është bërë për të rritur rezultatet, shqetësimi kryesor duhet të jetë dobia e një rezultati më të lartë, por potencialisht më pak përfaqësues.
Sipas tij, një sistem arsimor përfiton më shumë nga një pasqyrë sa më e saktë e gjendjes reale sesa nga një rezultat më i mirë, por që nuk përfaqëson të gjithë sistemin.
Në këtë mënyrë, rezultatet e PISA 2025 mbeten objekt debati: Shqipëria ka shënuar një rritje të ndjeshme të pikëve, por mënyra e përzgjedhjes së kampionit dhe ndryshimi i raportit mes shkollave urbane dhe rurale bëjnë që përmasat reale të progresit të kërkojnë një interpretim më të kujdesshëm.
