Nëntë vende të Bashkimit Evropian, mes tyre Franca, Greqia, Italia dhe Portugalia, po kërkojnë më shumë kohë për të përfunduar zbatimin e plotë të sistemit të ri të hyrje-daljeve, EES, i cili parashikon regjistrimin e gjurmëve të gishtërinjve dhe të dhënave biometrike të shtetasve të vendeve jashtë BE-së.
Sistemi synon të modernizojë kontrollet kufitare në zonën Shengen dhe të zëvendësojë gradualisht vulosjen manuale të pasaportave me regjistrim elektronik. Megjithatë, zbatimi i tij është shoqëruar me vështirësi teknike dhe shqetësime për krijimin e radhëve të gjata në aeroportet dhe pikat kufitare më të frekuentuara të Evropës.
Përveç Francës, Greqisë, Italisë dhe Portugalisë, kohë shtesë për zbatimin kanë kërkuar edhe Gjermania, Malta, Holanda, Zvicra dhe Belgjika.
EES ishte planifikuar të hynte plotësisht në fuqi më 6 shtator, pas disa shtyrjeve të mëparshme. Sistemi u miratua nga BE-ja në vitin 2017 dhe u lançua zyrtarisht në tetor të vitit të kaluar, ndërsa objektivi fillestar ishte që të funksiononte plotësisht në prill.
Vështirësitë teknike, por edhe frika se fluksi i madh i udhëtarëve gjatë sezonit turistik mund të shkaktojë bllokime në aeroporte, kanë bërë që disa shtete të zgjedhin një zbatim më gradual. Spanja, e cila u përball me probleme gjatë fazave të para, tashmë e aplikon sistemin në mënyrë të plotë.
Sipas burimeve të BE-së, sistemi ka regjistruar rreth 200 milionë hyrje, ndërsa rreth 70 mijë persona janë refuzuar në kufijtë e zonës Shengen. Numri i personave të ndaluar është rritur ndjeshëm krahasuar me rreth 43,700 raste të regjistruara në qershor.
EES regjistron të dhënat biometrike të udhëtarëve që nuk janë shtetas të BE-së dhe synon të identifikojë më lehtë personat që tejkalojnë afatin e lejuar të qëndrimit. Për shtetasit britanikë, për shembull, sistemi kontrollon respektimin e rregullit që lejon qëndrimin deri në 90 ditë brenda një periudhe 180-ditore.
Përveç kontrollit të kohëzgjatjes së qëndrimit, sistemi pritet të ndihmojë edhe në zbulimin e dokumenteve të falsifikuara dhe rasteve të përdorimit të identiteteve të ndryshme. Kombinimi i gjurmëve të gishtërinjve me imazhet e fytyrës mundëson identifikimin e një personi edhe në rastet kur ai përpiqet të udhëtojë me pasaporta të ndryshme.
Megjithatë, zbatimi i EES nuk është ende i njëjtë në të gjitha pikat kufitare. Mbledhja e të dhënave biometrike ka nisur në disa pika, përfshirë terminalin e Eurostar në Bruksel dhe portin e Antverpës, ndërsa në pika të tjera procesi ende nuk ka përfunduar.
Aeroporte të mëdha ndërkombëtare, si Frankfurti dhe Schipholi, tashmë po mbledhin të dhëna biometrike, ndërsa disa aeroporte më të vogla kanë hasur vështirësi për shkak të kapaciteteve të kufizuara teknike dhe hapësirës së pamjaftueshme për përpunimin e një numri të madh udhëtarësh.
Sipas burimeve të BE-së, vetëm 12 nga rreth 1,500 pika kufitare vazhdojnë të kenë probleme të konsiderueshme me zbatimin e sistemit.
Një nga shqetësimet kryesore lidhet pikërisht me aeroportet e vogla, ku fluksi i pasagjerëve mund të rritet ndjeshëm gjatë sezonit turistik. Në një prej rasteve të përmendura nga BE-ja, rreth 3,000 pasagjerë mund të mbërrijnë brenda një ore në një pikë kufitare që disponon vetëm katër kabina për regjistrimin biometrik.
Edhe industria e aviacionit ka paralajmëruar për pasojat e mundshme. Shoqata Ndërkombëtare e Transportit Ajror ka kërkuar më herët pezullimin e plotë të sistemit, duke argumentuar se procedurat e reja dhe vonesat në kufi kanë bërë që pasagjerë të humbin fluturimet lidhëse në vende si Spanja, Italia, Greqia dhe Belgjika.
Edhe Ryanair ka paralajmëruar për radhë të gjata dhe kaos në disa aeroporte, mes tyre Malaga dhe Palma, si pasojë e procedurave të reja të kontrollit.
Një situatë e veçantë paraqitet në Francë, në portin e Doverit. Atje kontrollet kufitare franceze kryhen në territorin britanik, përpara se udhëtarët të nisen drejt Francës. Për këtë arsye, marrja e të dhënave biometrike në këtë pikë ende nuk është zbatuar plotësisht.
Në praktikë, EES do të ndryshojë mënyrën se si udhëtarët nga vendet jashtë BE-së kalojnë kufijtë e Shengenit. Në vend të procedurës tradicionale të vulosjes së pasaportës, të dhënat e tyre do të regjistrohen elektronikisht dhe do të përdoren për të verifikuar identitetin, hyrjet dhe daljet nga zona Shengen, si dhe respektimin e afateve të qëndrimit.