SHBA dhe Danimarka arrijnë marrëveshje për Groenlandën, rritet prania ushtarake amerikane
Shtetet e Bashkuara, Danimarka dhe Groenlanda kanë arritur një marrëveshje të re për sigurinë në Arktik, duke i hapur rrugë zgjerimit të pranisë ushtarake amerikane në ishull. Marrëveshja vjen pas muajsh tensionesh, gjatë të cilave presidenti amerikan Donald Trump kishte këmbëngulur se SHBA-ja duhet të marrë kontrollin e Groenlandës dhe kishte folur edhe për mundësinë e përdorimit të forcës.
Trump e ka paraqitur marrëveshjen si një zhvillim të rëndësishëm për sigurinë amerikane. Në një postim në rrjetin e tij social, ai tha se marrëveshja i jep SHBA-së kontroll të përhershëm mbi sigurinë dhe nevojat e tjera të Groenlandës.
Sipas presidentit amerikan, marrëveshja do të pengojë kundërshtarët e SHBA-së që të krijojnë baza ushtarake, të vendosin trupa apo të kryejnë investime të ndjeshme në Groenlandë pa miratimin e Uashingtonit. Trump ka përmendur në mënyrë të përsëritur shqetësimet amerikane për praninë e mundshme të Rusisë dhe Kinës në Arktik.
Danimarka: Sovraniteti i Groenlandës nuk ndryshon
Kryeministrja daneze Mette Frederiksen e ka konfirmuar marrëveshjen, duke theksuar se ajo synon të forcojë sigurinë e përbashkët në Arktik dhe në Atlantikun e Veriut.
Frederiksen ka nënvizuar se marrëveshja njeh sovranitetin dhe integritetin territorial të Mbretërisë së Danimarkës, si dhe të drejtën e popullit të Groenlandës për vetëvendosje. Edhe kryeministri i Groenlandës, Jens-Frederik Nielsen, e ka përshëndetur marrëveshjen, duke thënë se ajo forcon sigurinë e Groenlandës, Danimarkës, SHBA-së dhe aleancës perëndimore.
Marrëveshja pritet të nënshkruhet javën e ardhshme në Nju Jork, në kuadër të Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara. Pas nënshkrimit, ajo do të duhet të kalojë procedurat parlamentare përkatëse përpara se të hyjë në fuqi.
Çfarë ndryshon me marrëveshjen e re?
Teksti i plotë i marrëveshjes nuk është bërë ende publik, ndaj disa prej detajeve mbeten të paqarta. Megjithatë, sipas zyrtarëve amerikanë dhe raportimeve të mediave ndërkombëtare, SHBA-ja do të ketë të drejta të zgjeruara për praninë dhe aktivitetin ushtarak në Groenlandë.
Marrëveshja parashikon mundësinë që SHBA-ja të ndërtojë struktura të reja ushtarake dhe të ketë të drejta të përhershme për akses, bazim dhe fluturime ushtarake. Sipas raportimeve, ajo synon të mbetet në fuqi edhe nëse Groenlanda bëhet shtet i pavarur në të ardhmen.
Një tjetër element i marrëveshjes lidhet me kufizimin e pranisë së vendeve jashtë NATO-s. Sipas detajeve të bëra publike, shtetet që konsiderohen kundërshtare të SHBA-së do të pengohen të ndërtojnë baza ushtarake apo të kryejnë investime të ndjeshme në Groenlandë pa miratimin amerikan. Në këtë kategori janë përmendur veçanërisht Rusia dhe Kina.
Marrëveshja zgjeron një kuadër që ekziston prej dekadash. SHBA-ja ka të drejta të gjera për praninë ushtarake në Groenlandë që nga marrëveshja e vitit 1951 me Danimarkën dhe aktualisht mban një prani të përhershme ushtarake në bazën Pituffik, në veriperëndim të ishullit.
Pas muajsh përplasjeje për Groenlandën
Marrëveshja e re vjen pas një periudhe të tensionuar mes Uashingtonit dhe Kopenhagës. Trump ka deklaruar prej muajsh se Groenlanda është thelbësore për sigurinë kombëtare amerikane, duke iu referuar pozicionit të saj strategjik në Arktik dhe pasurive të saj minerare.
Deklaratat e tij për marrjen e territorit, përfshirë kërcënimet për përdorimin e forcës, shkaktuan reagime të forta në Danimarkë dhe te aleatët e tjerë të NATO-s. Marrëveshja e re, sipas zyrtarëve danezë dhe groenlandezë, nuk transferon sovranitetin e Groenlandës te SHBA-ja, por zgjeron bashkëpunimin dhe praninë amerikane në fushën e sigurisë.
Përtej rëndësisë ushtarake, Groenlanda ka një rëndësi të veçantë strategjike për shkak të pozicionit të saj në Arktik dhe rezervave të konsiderueshme të mineraleve të rralla, të cilat përdoren në prodhimin e teknologjive moderne, përfshirë pajisjet elektronike dhe automjetet elektrike.