Sipas Librit Rajonal Vjetor të Eurostat-it për vitin 2026, të publikuar më 23 shtator, gati një në katër banorë të Maqedonisë së Veriut të grupmoshës 15-29 vjeç gjatë vitit 2025 nuk ishte i përfshirë në asnjë aktivitet pune dhe as nuk ndiqte ndonjë program arsimor ose trajnues.
Të lidhura
None found
Konkretisht, shkalla e të ashtuquajturve të rinj NEET (që nuk janë as të punësuar, as në arsim apo trajnim) arriti në 23.4%, duke shënuar një rritje nga 22.6% që ishte regjistruar një vit më parë, në 2024. Kjo përqindje rezulton më shumë se dyfishi i mesatares së Bashkimit Evropian, e cila për të njëjtin vit qëndronte në 11%.
Krahasuar me vendet fqinje, dallimet janë të dukshme: Serbia kishte një normë NEET prej 15.1%, Bullgaria 13.8% dhe Greqia 13.6% në vitin 2025. Ndërkohë, objektivi i BE-së synon ta ulë këtë tregues në 9% deri në vitin 2030, një prag të cilit Maqedonia e Veriut ende i qëndron larg.
Treguesi NEET përdoret nga Eurostat si një instrument më gjithëpërfshirës se papunësia klasike, meqë ai kap edhe ata të rinj që janë krejtësisht joaktivë në tregun e punës dhe njëkohësisht nuk ndjekin shkollën, fakultetin apo forma të tjera të kualifikimit.
Vjetari i sivjetshëm përfshin Maqedoninë së bashku me shtetet e tjera kandidate dhe ofron një panoramë të zgjeruar të pabarazive në popullsi, tregun e punës, shëndetësi, kushtet e jetesës, ekonomi, transport dhe bujqësi. Temat në fokus të veçantë këtë edicion janë të rinjtë në treg të punës, strehimi, sëmundjet kardiovaskulare dhe sektori bujqësor.
Një aspekt metodologjik që del në pah ka të bëjë me ndarjen statistikore. Megjithëse Maqedonia ndahet në tetë rajone të nivelit 3 – Vardari, Lindja, Jugperëndimi, Juglindja, Pellagonia, Pollogu, Verilindja dhe Shkupi – në nivelin 2 evropian, i cili përdoret për shumë tregues të punësimit, strehimit dhe shëndetësisë, vendi trajtohet si një njësi e vetme. Rrjedhimisht, atlasi i ri nuk u lejon lexuesve të bëjnë krahasime direkte mes rajoneve, për shembull ndërmjet Shkupit dhe Pellagonisë, për secilën tematikë. Për disa tregues ekonomikë e demografikë ka seri më të hollësishme rajonale, por për të tjerë informacioni ekziston vetëm në nivel kombëtar. Kjo do të thotë se jo çdo hartë evropiane e paraqit Maqedoninë të fragmentuar në tetë pjesët përbërëse.
Kjo çështje bëhet tejet e ndjeshme në fushën e strehimit. Eurostat i kushton rëndësi të ashtuquajturës normë e mbingarkesës me koston e banimit, që konsideron një familje si të mbingarkuar nëse shpenzon mbi 40% të të ardhurave të disponueshme për shpenzime lidhur me strehimin – duke përfshirë qiranë ose këstet e hipotekës, energjinë elektrike, ujin, ngrohjen, mirëmbajtjen dhe shpenzime të tjera të rregullta. Për BE-në, mesatarja e vitit 2025 ishte 7.7%, por duhet theksuar se vitet referuese për vendet kandidate nuk përkojnë gjithmonë; prandaj, krahasimet me Maqedoninë kërkojnë të specifikohet periudha së cilës i referohen të dhënat, e jo thjesht t’u besohet ngjyrave të hartës.
E njëjta logjikë vlen edhe për sektorin e shëndetësisë. Një kapitull i tërë u dedikohet sëmundjeve të aparatit kardiovaskular, përfshirë isheminë e zemrës, infarktet, goditjet cerebrale dhe çrregullime të tjera vaskulare. Në BE, këto patologji ishin përgjegjëse për afro një të tretën e të gjitha vdekjeve në vitin 2023, me diferenca të mëdha rajonale dhe norma veçanërisht të larta në pjesë të Evropës Lindore. Edhe për Maqedoninë, Eurostat disponon të dhëna shëndetësore, por për disa tregues ato paraqiten sërish në nivel shtetëror, pa u zbërthyer në tetë rajonet planifikuese.
Pikërisht këtu, publikimi ngre një pyetje të brendshme: deri në ç’masë Maqedonia është në gjendje t’i masë vetë pabarazitë e saj rajonale? Që politikat për zhvillim të balancuar rajonal t’i përgjigjen emigracionit të të rinjve, mungesës së vendeve të punës, aksesit në shëndetësi apo kushteve të banimit, statistikat duhet të pasqyrojnë jo vetëm renditjen e vendit në kontekstin evropian, por edhe diferencat konkrete ndërmjet Shkupit, Rajonit Lindor, Pollogut, Pellagonisë dhe territoreve të tjera.
Libri Rajonal Vjetor përmban 13 fusha tematike. Materiali statistikor për botimin është shkarkuar kryesisht në muajt mars dhe prill të vitit 2026, dhe viti referues ndryshon në varësi të treguesit. Si pasojë, hartat nuk formojnë një pamje statike të një çasti të vetëm; tregu i punës ndriçohet me të dhënat e vitit 2025, disa tregues shëndetësorë me ato të vitit 2023, ndërsa për statistika të tjera informacioni më i freskët i mundshëm mund t’i përkasë një periudhe më të hershme.
Sidoqoftë, një shifër e këtij edicioni të ri mbetet e pamundur për t’u anashkaluar: në vitin 2025, 23.4% e të rinjve në Maqedoni ishin njëkohësisht jashtë tregut të punës dhe jashtë sistemit arsimor ose formues, përkundrejt një mesatareje evropiane prej vetëm 11%.
