Nga Rovena Kalaja
Në dinamikën e përditshme të një prej dyqaneve kryesore të Vodafone, ku zhurma e hapave dhe nxitimi i klientëve përplasen nëpër xhama, Jetmir Kokollari lëviz me një qetësi që të bie menjëherë në sy. Prej rreth shtatë vitesh, puna e tij zhvillohet pikërisht aty: në vijën e parë të komunikimit, përballë kërkesave të ndryshme, ankesave të çastit dhe situatave që jo gjithmonë janë të lehta.
Për Jetmirin, ky ambient pune nuk ka qenë thjesht një mënyrë për të siguruar të ardhurat. Ka qenë një provë e përditshme pavarësie, një terren për të testuar veten në komunikim dhe për të thyer paragjykimet.
E megjithatë, fillimi nuk ishte i lehtë. Ideja e parë për të punuar me publikun i shkaktonte pasiguri. Pyetjet i endeshin pa pushim në mendje: Si do të komunikonte me klientët? Si do ta prisnin ata? A do të ndikonin kufizimet e tij fizike në mënyrën se si do ta perceptonin?
Por njerëzit që e përzgjodhën panë tek ai, midis dyshimeve, diçka që ai vetë ende nuk e kishte provuar plotësisht: një natyrë të hapur, aftësi të natyrshme për të komunikuar dhe atë dhunti të rrallë për t’i bërë të tjerët të ndihen mirë.
“Provoje,” i thanë.
Jetmiri e provoi. Dhe ajo që nisi si një përvojë e mbushur me pikëpyetje, u shndërrua shpejt në një kapitull disavjeçar profesionalizmi.
Përballë klientëve, përballë vetes
Sot, përballë tij kalon një mozaik i tërë njerëzish: nga klientët më të qetë te ata më të paduruarit, që nga njerëz me problematika të vogla e deri te ata që mbërrijnë të shqetësuar apo të irrituar. Me kalimin e kohës, puna i ka mësuar një leksion thelbësor: komunikimi nuk është ekzaktësisht dhënia e një përgjigjeje, por aftësia për të kuptuar personin përballë, për të ruajtur qetësinë dhe për të gjetur çelësin e duhur për secilin rast.
Jetmiri nuk e paraqet veten si dikush që i dinte të gjitha që në ditën e parë. Përkundrazi, me modesti tregon se pjekuria profesionale u arrit me kalimin e kohës, në marrëdhënien e përditshme me klientët dhe kolegët. Gradualisht, ky ambient u bë një pjesë e rëndësishme e identitetit të tij, një hapësirë ku provoi se kufizimi fizik nuk përcakton kurrë aftësinë profesionale.
Nga kjo përvojë, i ka nxjerrë një përfundim të thjeshtë e të prerë: asnjë punë nuk duhet refuzuar pa u provuar
Sipas tij, shumë njerëz nuk përfundojnë domosdoshmërisht në profesionin që kanë ëndërruar në fëmijëri. Megjithatë, një punë duhet njohur nga brenda përpara se të gjykohet. Vetëm pasi përballesh me ritmin, përplasjet me kolegët, përgjegjësitë e përditshme dhe vështirësitë reale, mund të kuptosh nëse ai vend të përshtatet apo jo.
Puna, si rrugë drejt pavarësisë
Për Jetmirin, pavarësia nuk është një term abstrakt që thuhet nëpër leksione. Është diçka konkrete, e cila ndërtohet përditë përmes punës, disiplinës dhe këmbënguljes. Ai e sheh hapësirën e tij të punës jo si një detyrim rutinë, por si një mjedis ku njeriu zhvillohet dhe sfidon kufijtë e vet.
Kjo përvojë i ka dhënë një siguri të re në marrëdhëniet me të tjerët. Ai beson fort se çdo person duhet të punojë me veten, të njohë pikat e tij të forta dhe të refuzojë të mjaftohet me nivelin ku ndodhet. Në rrëfimin e tij kthehet vazhdimisht e njëjta filozofi: gjithmonë ka vend për përmirësim. Edhe kur arrin një majë të caktuar personale apo profesionale, kërkesa ndaj vetes nuk duhet të ulet.
Fëmijëria dhe çasti i ndërgjegjësimit
Kur zhytet në kujtimet e fëmijërisë, Jetmiri pranon se në vitet e para nuk e kuptonte plotësisht dallimin mes vetes dhe moshatarëve. Ndërgjegjësimi nuk erdhi menjëherë, por gradualisht, në moshën kur fëmija nis të kuptojë trupin e tij, reagimet e botës që e rrethon dhe mënyrën se si shoqëria i vështron dallimet.
Ajo periudhë ishte një varg përvojash që e ndihmuan të njohë veten, por edhe të vendoste një vijë të qartë ndarëse: të mos lejonte kurrë që aftësia e kufizuar të shndërrohej në qendrën e identitetit të tij.
Jetmiri nuk përpiqet ta zbukurojë realitetin. Aftësia e kufizuar është një vështirësi reale, por ai refuzon ta shohë atë si fundin e mundësive.
“Është një minus,” shprehet ai thjesht gjatë bisedës, duke e pranuar si diçka të pashmangshme. Megjithatë, për të, mënyra se si një individ punon me mundësitë që ka, mbetet po aq e rëndësishme sa vetë kufizimi.
Mbështetja e familjes: Mes nxitjes dhe mbrojtjes
Një nga fijet më të ndjeshme dhe më të forta të historisë së tij është familja. Jetmiri e sheh rrethin familjar si një thikë me dy presa: ajo mund të jetë forca që të ngre e të shtyn përpara, ose pengesa që të mban pas.
Kur familjarët i përsërisin pa ndërprerje një fëmije fjalët “mos e bëj”, “nuk mundesh” apo “lëre se ta bëjmë ne”, ata pa dashur rrezikojnë t’ia kufizojnë pavarësinë edhe më shumë. Në të kundërt, një familje që nxit përpjekjen, që ndihmon pa e zëvendësuar individin dhe që nuk ngre barriera të panevojshme, krijon terrenin ku njeriu mund të rritet i sigurt.
Në rastin e tij, familja ishte pikërisht ky burim force. Veçanërisht nëna e tij, një figurë që ai e përshkruan si një grua që bëri çdo sakrificë të mundshme për të.
Rrëfimi për ardhjen e tij në jetë mbart peshën e një lindjeje të vështirë. Në ato momente kritike, mjekëve u është dashur të përdorin pajisje mjekësore për t’i shpëtuar jetën. Ndërhyrja, siç i është përcjellë nga kujtimet familjare, la pasoja fizike, veçanërisht në njërën anë të trupit.
Rritja e tij u shoqërua me nevojën për të përdorur mjete ndihmëse për të ecur, përballje me vështirësitë e lëvizjes dhe përdorimin e patericave. Në këtë rrugëtim të gjatë, mes shkollimit dhe trajtimeve mjekësore, nëna i qëndroi gjithmonë pranë. Por kjo mbrojtje nuk u kthye asnjëherë në izolim. Përkundrazi, familja e nxiti vazhdimisht drejt një jete sa më të pavarur.
Paragjykimet
Jo çdo faqe e këtij rrugëtimi ka qenë e lehtë. Në kujtesën e Jetmirit ka edhe momente kur është ndier i gjykuar pikërisht nga njerëz prej të cilëve priste më shumë mirëkuptim.
Në kujtimet e tij mbetet një episod nga periudha e regjistrimit në shkollë dhe përballja me dokumentet mjekësore, ku stafi apo zyrtarët shfaqën një reagim që ai e përjetoi si të padrejtë. “Gjykimi, – thotë ai, – dhemb edhe më shumë kur vjen nga një profesionist ose nga një person që pretendohet se ka formim dhe kulturë.
Megjithatë, Jetmiri zgjodhi të mos e ndërtojë jetën mbi nevojën për t’i kthyer përgjigje çdo komenti. Ai ka krijuar një rreth të ngushtë e të sigurt besimi: familja, njerëzit e punës dhe ata pak persona që kanë qenë realisht të pranishëm në hapat e tij.
Kjo filozofi i ka dhënë një lloj qetësie të brendshme. Ai nuk shpenzon më energji për të bindur çdokënd dhe as për t’iu përgjigjur çdo paragjykimi që ndesh rrugës.
Një filozofi e ndërtuar mbi “pluset”
Në fund të ditës, qasja e Jetmir Kokollarit ndaj jetës është krejtësisht realiste. Jeta, sipas tij, përbëhet nga një bilanc “plusesh” dhe “minusesh”. Minuset mund të marrin forma nga më të ndryshmet dhe nuk mund të zhduken gjithmonë me magji. Por sekreti qëndron te aftësia e njeriut për të punuar me anët pozitive; për t’i zhvilluar ato dhe për t’i kthyer në një shtyllë mbështetëse për pjesët më të vështira.
Aftësia e kufizuar ka lënë gjurmët e veta në jetën e Jetmirit, por nuk arriti ta përkufizojë atë. Puna i dha pavarësinë e kërkuar. Kontakti i përditshëm me klientët i forcoi komunikimin. Familja, e kryesisht nëna, i falën mbështetjen e parë e më të rëndësishme. Ndërsa përballja me paragjykimet e mësoi të zgjedhë me kujdes zërat që meritonin të dëgjoheshin.
Historia e Jetmirit nuk është një përrallë me tejkalime magjike të realitetit. Është diçka shumë më me vlerë: historia e një njeriu që ka mësuar të jetojë me kufizimet e veta, të punojë me aftësitë që ka dhe të refuzojë kategorikisht që kufijtë e jetës së tij t’ia caktojnë të tjerët.
Kërkimi i pavarësisë dhe arti i të shkruarit
Qëllimi përfundimtar madhor i Tarkanit është pavarësia: të ketë shtëpinë e vet dhe të ndërtojë një familje. Ai beson se mbrojtja e tepërt prindërore mund të bëhet pengesë.
“Unë mund të jem fëmija i prindërve të mi, por kjo nuk do të thotë se jam ende fëmijë. Jam i rritur dhe dua të ndërtoj jetën time”, thotë ai, ndërsa kërkon më shumë asistence shtetërore me kujdestarë për familjet, me qëllim që prindërit të mund të punojnë dhe fëmijët të mos izolohen.
Në kohën e lirë, ai i kthehet leximit dhe shkrimit. Poezia dhe ditari janë dritaret e tij të komunikimit. Tarkani ka botuar tashmë një vëllim poetik mbi realitetin e tij dhe atë shoqëror, libër i cili u prit mirë dhe u shit plotësisht, ndërsa ka përfunduar edhe një libër të dytë në prozë që pret të shohë dritën e botimit.
“Shkruaj poezi, prozë dhe, kur kam momente të vështira, shkruaj në ditar. Aty shpreh gjërat që ndoshta nuk mund t’ia them një personi tjetër”, rrëfen ai.
“Mos hamendësoni pa na dhënë mundësinë”
Në mbyllje, Tarkani godet paragjykimin më të madh që rëndon mbi personat me aftësi të kufizuara: kufizimet e vendosura pa u testuar më parë.
“Njerëzit dëgjojnë ‘aftësi e kufizuar’ dhe menjëherë hamendësojnë se janë shumë gjëra që ne nuk mund t’i bëjmë. Këtë e vendosin pa na provuar dhe pa na testuar.”
Thirrja e tij për të rinjtë është që të mos dorëzohen:
“Shpesh mund të ndiheni sikur bota juaj është shembur dhe asgjë nuk do të rregullohet. Jepini kohë vetes, punoni me durimin dhe emocionet tuaja. Jeta nuk ka mbaruar.”
Për prindërit, mesazhi i tij është i qartë:
“Jepuni dashuri, mbështetje, kurajë dhe durim. Mos mendoni vazhdimisht se çfarë do të ndodhë kur ju të mos jeni më. Nëse punoni me ta dhe i përgatisni për jetën, fëmijët tuaj mund ta gjejnë rrugën e tyre.”
Historia e Tarkanit nuk është thjesht një histori personale. Është dëshmia e një të riu që përmes arsimit, punës, sportit dhe aktivizmit kërkon që shoqëria të mos e gjykojë nga diagnoza, por nga mundësitë që i jepen dhe nga ato që arrin të ndërtojë me to.
