Fantazmat suedeze: E mbinatyrshmja në një vend racional

Fantazma në Suedi? Tingëllon e çuditshme ta vendosësh të mbinatyrshmen në një vend të mbushur me inxhinierë pragmatikë dhe njerëz të kujdesshëm ndaj shëndetit. Por, megjithëse suedezët e pranojnë me lehtësi modernitetin, kultura e tyre popullore lë të kuptohet për diçka tjetër.

Nga jashtë, Suedia duket si një vend laik. Vendi ka një numër jashtëzakonisht të lartë njerëzish që nuk besojnë në fe, të cilët marrin pjesë dhe identifikohen më shumë me shprehjet kulturore sesa me ato shpirtërore të fesë. Për shembull, ata zbukurojnë me kënaqësi pemën e Krishtlindjes dhe përgatisin një darkë tradicionale për mbrëmjen e Krishtlindjes, por mund të mos shkojnë në një shërbesë fetare në kishë.

Kjo lidhet me perceptimin e Suedisë, shpesh të promovuar edhe nga vetë suedezët, si një vend modern, i përparuar dhe racional. Megjithatë, në realitet, forma të ndryshme të spiritualitetit,përfshirë besimin te fantazmat, janë të përhapura. Rreth 41% e popullsisë pranon se beson në njëfarë forme të veprimtarive paranormale. Historitë e fantazmave ndërthuren me besimet popullore, modernitetin dhe median masive në një mënyrë që vazhdon të jetë e dukshme në shoqërinë suedeze.

Studimet sugjerojnë se feja e institucionalizuar është zëvendësuar kryesisht nga shekullarizimi në vendet perëndimore, përfshirë Suedinë. Por në të njëjtën kohë, përparimet teknologjike duket se kanë rritur interesin për besimet popullore.

Gjatë periudhës së industrializimit në shekullin XIX, pati një rritje të ngjashme të spiritualizmit, mediumeve dhe seancave spiritiste, të shoqëruara me tavolina që lëviznin dhe qirinj që dridheshin.

Makineritë e reja dhe kjo qasje e re racionale ndaj botës duket se e bënë edhe më të vështirë për njerëzit të kuptonin jetën. Me fjalë të tjera, revolucioni industrial, me gjithë përparimet e tij shkencore, nuk e shpjegoi papritur se çfarë do të thoshte të ishe njeri. Dhe 150 vjet më vonë, historitë e fantazmave ende duket se i ndihmojnë shumë suedezë të përballen me jetën.

Suedia modernizohet

Nga shekulli XIX e më tej, ndërsa suedezët u mësuan me mirëqenien dhe admirimin nga jashtë për industrinë, rritjen ekonomike, sigurinë sociale dhe barazinë e vendit të tyre, u krijua një stereotip. Etnologu Åke Daun shkroi se suedezët karakterizoheshin nga “pastërtia, qetësia, zelli dhe moderniteti”.

Dhe është e vërtetë se suedezëve u pëlqen ta mendojnë veten në këtë mënyrë. Për shembull, ata priren të ndjekin tendencat e bazuara në shkencë për ushtrimet fizike dhe ushqyerjen. Ata e shohin veten si një shoqëri laike, besëtytnitë janë zëvendësuar nga këshillat e mbështetura në shkencë.

Por diçka lëvizi nën sipërfaqe dhe fantazmat u rikthyen në psikikën kombëtare. Folkloristi finlandez Lauri Honko bëri një vëzhgim interesant: fantazmat janë në fakt një fenomen empirik. Dëgjon diçka, ndien një të ftohtë në një vend të caktuar, sheh një hije.

Këto dëshmi empirike mund t’u kenë dhënë suedezëve sigurinë që u nevojitej për të përqafuar dokumentarët mbi fenomenet paranormale. Ky zhanër paraqet fantazma shqetësuese që përballen nga mediumet, ndërsa historitë moderne të fantazmave tregohen përmes televizionit, duke i familjarizuar shikuesit me idenë e të mbinatyrshmes. Shikuesit shohin se si mund të përballen me këto fenomene në një shtëpi të zakonshme suedeze.

Dokumentari suedez mbi fenomenet paranormale Det Okända(E Panjohura) është një shembull i tillë. Kur u transferova për herë të parë në Suedi, në vitin 2009, e zbulova rastësisht këtë program dhe u habita që nuk ishte një lloj emisioni si Ghostbusters. Mediumet përkthenin zhurmat e çuditshme, dhimbjet e kokës dhe fëmijët e frikësuar në modele logjike dhe shpjegime racionale.

Fantazmat nuk dukej se kishin ndonjë qëllim të fortë. Përkundrazi, ato lidhnin praninë e tyre me frikërat dhe shqetësimet e pronarëve të shtëpive. Njerëzit dukej se pyesnin veten nëse shtëpitë e tyre, hapësirat e tyre të shenjta, mund të bëheshin të pasigurta për shkak të diçkaje që nuk mund ta kontrollonin. Programi u bë shumë i suksesshëm, duke zgjatur për 29 sezone dhe 318 episode.

Sigurisht, kultura popullore është një tregues i rëndësishëm i humorit të publikut dhe dokumentarët televizivë mbi fenomenet paranormale janë një fenomen global. Por programet suedeze për fantazmat i prezantojnë qytetarët e zakonshëm me një shpirt shqetësues dhe me një sërë mediumesh profesionistë që merren me të. Madje ofrohen edhe kurse për të komunikuar me të vdekurit.

Historitë e fantazmave mbartin kuptime. Ato mund të jenë argëtuese, por tregojnë gjithashtu se besimet popullore që mendohej se ishin zhdukur kanë gjetur mënyra të reja për të vazhduar të ekzistojnë.

Takimet mistike ofrojnë mundësinë për të gjetur diçka që mungon. Ato premtojnë gjithashtu një element kontrolli mbi frikërat njerëzore që moderniteti nuk arriti t’i shpjegonte në mënyrë racionale. Suedezët nuk e vënë në dyshim modernitetinapo shkencën, por i plotësojnë ato me versionin e tyre, pothuajse “inxhinierik”, të fenomeneve paranormale. Fantazmat suedeze duket se përfaqësojnë gjithçka të pakontrollueshme në jetën e përditshme. / The Conversation – Syri.net