Një grup organizatash të shoqërisë civile në Kosovë i kanë dërguar një letër Amnesty International, përmes së cilës kërkojnë rishikimin dhe sqarimin e deklaratës së publikuar për aktgjykimin e shkallës së parë ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit.
Të lidhura
None found
Sipas tyre, deklarata e datës 16 shtator 2026 nuk e paraqet në mënyrë të plotë kontekstin e viktimave të luftës në Kosovë, pasi nuk përmend krimet e kryera nga forcat serbe dhe nevojën për përgjegjësi për këto vepra.
Në letrën e tyre, organizatat theksojnë se Amnesty International duhet të japë informacion të mjaftueshëm në mënyrë që edhe personat që nuk e njohin historinë e konfliktit në Kosovë ta kuptojnë saktë atë që ka ndodhur.
Shqetësimi kryesor lidhet me pjesën e deklaratës ku thuhet se dënimet “u japin shpresë mijëra viktimave të luftës në Kosovë”, ndërsa pjesa tjetër e tekstit përqendrohet kryesisht te procedurat gjyqësore ndaj katër të akuzuarve.
Organizatat vlerësojnë se, ndonëse deklarata u referohet vuajtjeve të viktimave të luftës në përgjithësi, ajo nuk ofron asnjë të dhënë për krimet e kryera nga forcat serbe. Për këtë arsye, sipas tyre, krijohet një pasqyrë e paplotë e historisë së konfliktit.
Ato sqarojnë se e kuptojnë mundësinë që një vendim gjyqësor t’u japë shpresë viktimave që presin drejtësi në raste të tjera. Megjithatë, kërkojnë që të bëhet dallim i qartë mes kësaj shprese së përgjithshme dhe përgjegjësisë konkrete të shqyrtuar në procesin gjyqësor ndaj Thaçit, Veselit, Selimit dhe Krasniqit.
Sipas tyre, pa një ndarje të tillë, lexuesit që nuk kanë njohuri për konfliktin mund të krijojnë përshtypjen se të gjitha viktimat e luftës në Kosovë lidhen me krimet e trajtuara në këtë aktgjykim të veçantë.
Organizatat argumentojnë se as shifrat e veprave penale të përfshira në pjesën e sfondit nuk e zgjidhin këtë problem. Ato, sipas letrës, tregojnë vetëm përmasat e çështjes gjyqësore, por nuk shpjegojnë viktimizimin më të gjerë gjatë luftës dhe nuk bëjnë dallimin mes autorëve të ndryshëm.
Edhe përmendja e lirimeve nga akuzat për krime kundër njerëzimit dhe e mundësisë së apelimit, ndonëse konsiderohet e nevojshme, lidhet me rezultatin procedural dhe jo me mungesën e kontekstit historik, thuhet në letër.
Sipas databazës Kosovo Memory Book, të përpiluar bashkërisht nga Humanitarian Laë Center dhe Humanitarian Laë Center Kosovo, deri më 7 nëntor 2014 ishin regjistruar gjithsej 13,517 persona të vrarë ose të zhdukur në lidhje me luftën në Kosovë gjatë periudhës 1 janar 1998 – 31 dhjetor 2000.
Nga kjo shifër, 10,792 ishin shqiptarë, 2,197 serbë, ndërsa 528 persona i përkisnin komuniteteve rome, boshnjake dhe komuniteteve të tjera. Të dhënat përfshijnë civilë dhe pjesëtarë të forcave të armatosura.
Organizatat nënvizojnë se këto shifra dokumentojnë humbjet gjatë konfliktit dhe periudhës pas tij, por nuk përcaktojnë përgjegjësi që mund t’u atribuohet katër të pandehurve. Po ashtu, ato nuk pasqyrojnë të gjitha dëmet e pësuara nga të mbijetuarit.
Veç kësaj, bazuar në të dhënat e mbledhura nga të njëjtat organizata, forcat serbe vranë 6,872 civilë shqiptarë në Kosovë ndërmjet 20 marsit dhe 14 qershorit 1999.
Sipas letrës, kjo shkallë e dokumentuar e vrasjeve të civilëve është pjesë thelbësore e kontekstit kur flitet për numrin e përgjithshëm të viktimave të luftës në Kosovë dhe për kërkesat e tyre të vazhdueshme për drejtësi.
Organizatat theksojnë gjithashtu se, njëzet e shtatë vjet më vonë, asnjë komandant i lartë i VJ-së apo MUP-it nuk është ndjekur penalisht në Serbi për operacionet gjatë të cilave u vranë mijëra civilë.
Kjo, sipas tyre, ndodh pavarësisht mijëra fakteve të përcaktuara në aktgjykimet e ICTY-së për veprimet e njësive të VJ-së dhe MUP-it, si dhe lidhjet e këtyre njësive me strukturat komanduese të drejtuara nga gjeneralë të cilët përfundimisht u dënuan.
Nënshkruesit pranojnë se një deklaratë për një aktgjykim individual nuk mund të përshkruajë të gjithë historinë e luftës. Megjithatë, kur Amnesty International i referohet popullsisë së gjerë të viktimave të luftës në Kosovë, ajo duhet të ofrojë kontekst të mjaftueshëm për ta paraqitur këtë histori në mënyrë të përgjegjshme.
Sipas tyre, mungesa e çdo reference ndaj krimeve të forcave serbe lë jashtë përvojat e viktimave të këtyre krimeve, edhe pse deklarata mbështetet në vuajtjet e viktimave të Kosovës në tërësi.
Organizatat kërkojnë që përgjegjësia të lidhet gjithmonë me autorët, veprat dhe gjetjet konkrete të një procesi gjyqësor. Ato vlerësojnë se historia e përgjithshme e konfliktit nuk duhet të përcillet përmes vetëm një procesi, ndërsa drejtësia për viktimat që nuk janë pjesë e këtij gjykimi duhet të mbetet e dukshme.
Për këtë arsye, Amnesty International i kërkohet ta ndryshojë deklaratën, duke bërë të qartë dallimin mes viktimave të përfshira në çështjen Thaçi et al. dhe popullsisë së përgjithshme të viktimave të luftës në Kosovë.
Gjithashtu, organizatat kërkojnë që në deklaratë të shtohet një kontekst i shkurtër për krimet e kryera nga forcat serbe dhe për nevojën e vazhdueshme që autorët e këtyre krimeve të mbajnë përgjegjësi. Nëse përmendja e mijëra viktimave synon të shprehë shpresën më të gjerë që mund të sjellë përgjegjësia penale, kjo duhet të thuhet qartë.
“Kërkesa jonë buron nga përkushtimi ndaj së vërtetës, drejtësisë dhe reparacionit për të gjitha viktimat, pavarësisht përkatësisë etnike apo identitetit të personave përgjegjës. Ne mbështesim procese të drejta gjyqësore, respektimin e së drejtës së apelimit dhe komunikimin publik që paraqet me saktësi si gjetjet gjyqësore, ashtu edhe kontekstin historik në të cilin ato janë dhënë”, thuhet në letër.
Organizatat kërkojnë gjithashtu një përgjigje me shkrim nga Amnesty International, ku të shpjegohet se si do t’i trajtojë këto shqetësime.
Letra është nënshkruar nga Prishtina Institute for Political Studies (PIPS), Kosovo Law Institute (KLI), Council for the Defence of Human Rights and Freedoms (CDHRF), Kosova Democratic Institute / Transparency International Kosova, Kosovo Advocacy and Development Centre (KADC), FOL Movement, Qendra për Informim, Kritikë dhe Aksion (QIKA), The Kosovar Organization for Talent and Education (TOKA), Schüler Helfen Leben Kosova, Fourth Wave, Ramadan Ilazi – Head of Research at Kosovo Centre for Security Studies (KCSS), Network of NGOs AVONET dhe YES NGO.
