Shkencëtarët kanë zbuluar dhjetëra struktura të pazakonta nënujore në një zonë të largët të Arktikut, duke zbuluar se shtrati i detit në këtë rajon nuk është aq i pandryshueshëm sa mendohej më parë.
Një ekip ndërkombëtar studiuesish, i udhëhequr nga Monterey Bay Aquarium Research Institute (MBARI), ka identifikuar dhjetëra kratere gjigante pranë brigjeve të Kanadasë. Disa prej tyre janë më të mëdha se një fushë futbolli, ndërsa më i madhi arrin përmasat e përafërta të një blloku qyteti.
Për vite me radhë, studiuesit kishin menduar se këto gropa ishin gjurmë të mbetura nga shkrirja e lashtë e permafrostit nënujor, e lidhur me fundin e epokës së fundit të akullnajave rreth 11 mijë vjet më parë.
Por të dhënat e reja sugjerojnë se procesi nuk i përket vetëm së kaluarës dhe se ndryshimet në shtratin e detit vazhdojnë edhe sot.
Midis viteve 2010 dhe 2022, studiuesit identifikuan 65 kratere të rinj në fundin e Arktikut. Për të kuptuar më mirë se si krijohen këto struktura, gjatë ekspeditave të fundit ata përdorën robotë nënujorë për të marrë mostra akulli dhe sedimenti nga brendësia e kratereve.
Analizat zbuluan se një pjesë e akullit nuk ishte formuar mijëra vjet më parë, por nën kushtet e sotme.
Sipas studiuesve, procesi lidhet me shkrirjen e shtresave më të thella të permafrostit të lashtë nën shtratin e Arktikut. Kur këto shtresa shkrihen, krijohet ujë nëntokësor me kripësi të ulët, i cili lëviz drejt sipërfaqes së shtratit detar dhe më pas mund të depërtojë përsëri në shtresat më të thella, ku ngrin.
Akulli i ri mund të mbetet i ngrirë edhe në temperatura rreth minus 1.4 gradë Celsius, derisa cikli i shkrirjes dhe ngrirjes të përsëritet.
Kjo do të thotë se shtrati i detit në Arktik nuk është një peizazh statik, i ngrirë prej mijëra vitesh. Përkundrazi, bëhet fjalë për një mjedis dinamik, ku akulli vazhdon të formohet dhe të shkrihet, duke krijuar kratere të mëdha dhe ngritje të mbuluara me sedimente.
“Këto zbulime përmbysin supozimet tona për permafrostin nënujor”, tha autori kryesor i studimit, Charlie Paull, nga MBARI.
Sipas Paull, shkencëtarët tashmë kanë prova se permafrosti nënujor mund të jetë duke u formuar dhe, në të njëjtën kohë, duke u shpërbërë pranë fundit të detit.
Zbulimi mund të ketë edhe rëndësi praktike për aktivitetin njerëzor në Arktik. Ndryshimet e vazhdueshme të shtratit të detit mund të ndikojnë në planifikimin dhe sigurinë e infrastrukturës nënujore, përfshirë tubacionet, kabllot dhe instalimet e tjera.
Për këtë arsye, studiuesit argumentojnë se mënyra se si kuptohet dhe planifikohet aktiviteti njerëzor në këtë rajon duhet të marrë parasysh edhe ndryshimet e vazhdueshme gjeologjike që po ndodhin nën ujërat e Arktikut.