Kur pushteti dhe biznesi i privilegjuar bëhen ortakë, humbasin edhe tregu, edhe demokracia

Një biznesmen ka të drejtë të fitojë, të investojë dhe të rritet. Problemi nis kur suksesi i tij nuk varet më nga puna, ideja dhe oferta më e mirë, por nga afërsia me qeverinë. Në atë çast, gara ekonomike kthehet në garë për të hyrë në zyrën e duhur.

Kjo është marrëdhënia që shqiptarët e quajnë «ortakëria e oligarkëve me pushtetin». Qeveria vendos për tenderët, lejet, koncesionet dhe përdorimin e pasurisë publike. Nëse këto vendime favorizojnë vazhdimisht një rreth të ngushtë, bizneset e tjera mbeten jashtë loje përpara se të paraqesin ofertën e tyre. Ndërmarrjet e vogla nuk mund të konkurrojnë me privilegjin politik.

Shqetësimi për konkurrencën ka bazë konkrete. Në raportin e vitit 2025 për Shqipërinë, Komisioni Europian kërkoi përmirësimin e procedurave konkurruese të prokurimit dhe forcimin e sistemit për parandalimin e korrupsionit. Ai ngriti shqetësim edhe për një përjashtim ligjor që u lejon institucioneve qendrore të lidhin disa marrëveshje konsulence në «fusha me interes strategjik» pa hapur konkurrencën. Kjo nuk provon se çdo kontratë është e paligjshme; tregon pse rregullat dhe kontrolli publik kanë rëndësi vendimtare.

Dëmi nuk ndalet te ekonomia. Një kompani që e ka të ardhmen të lidhur me vendimet e qeverisë mund të mos ketë interes të kundërshtojë pushtetin. Një parti që ushqehet nga mbështetja e bizneseve të privilegjuara mund të mos ketë interes t’i ndryshojë rregullat. Kështu, qytetari voton, por e ka gjithnjë më të vështirë të ndikojë mbi mënyrën si shpërndahet pasuria publike.

Rreziku prek edhe informacionin. Kur interesa të mëdha ekonomike kanë ndikim mbi median, publiku mund të dëgjojë përurimin e një projekti, por jo pyetjet për koston, konkurrencën apo përfituesit e tij. Komisioni Europian ka shënuar shqetësime për ndikimin e grupeve të biznesit të lidhura politikisht, veçanërisht në periudha para zgjedhjeve.

Shqipëria ka nevojë për investitorë të fortë. Por një investitor i fortë duhet të fitojë në një garë të hapur, ku kontrata, pronësia, financimi dhe detyrimet ndaj shtetit mund të kontrollohen. Çdo kompani që fiton një tender apo leje publike duhet të jetë e gatshme t’u përgjigjet pyetjeve të njëjta. Çdo qeveri duhet të shpjegojë pse zgjodhi një ofertë dhe sa do t’u kushtojë ajo qytetarëve.

Kur pushteti zgjedh fituesit e tregut, ai fiton ndikim edhe mbi zërat që mund ta kundërshtojnë. Prandaj mbrojtja e konkurrencës është edhe mbrojtje e demokracisë. Të dyja kërkojnë të njëjtën gjë: rregulla të barabarta, vendime të dukshme dhe përgjegjësi për këdo që përdor pushtetin publik për përfitim privat./Anila P./