Forcat e armatosura të Malit dhe mercenarë rusë të grupit Wagner janë akuzuar për vrasje, tortura dhe abuzime të tjera ndaj civilëve gjatë operacioneve të përbashkëta ushtarake në vend.
Akuzat janë ngritur nga Amnesty International në një raport të publikuar së fundmi.
Organizata për të drejtat e njeriut dokumentoi vdekjen e të paktën 34 civilëve në shtatë zona të ndryshme në rajonet Ségou, Mopti dhe Timbuktu, gjatë periudhës nga qershori 2023 deri në dhjetor 2025.
Sipas Amnesty International, asnjë prej viktimave të dokumentuara nuk ishte i përfshirë drejtpërdrejt në luftime në momentin e vdekjes.
Raporti përshkruan raste ku civilë u qëlluan ndërsa përpiqeshin të largoheshin ose pasi ishin kapur. Në raste të tjera, viktimat u gjetën me fyt të prerë, ndërsa disa persona dyshohet se u dogjën të gjallë ose trupat e tyre u dogjën pas vdekjes.
Autoritetet ushtarake të Malit, të ardhura në pushtet pas grushteve të shtetit të viteve 2020 dhe 2021, u afruan me Rusinë dhe nisën bashkëpunimin me Wagner në fund të vitit 2021.
Sipas Amnesty International, rreth 1,000 luftëtarë të grupit rus u vendosën në Mali përpara se Wagner të zëvendësohej në qershor 2025 nga Korpusi i Afrikës, një strukturë mercenare e lidhur me Ministrinë e Mbrojtjes së Rusisë.
Organizata thotë se akuzat për abuzime janë pjesë e një serie pretendimesh të ngritura prej vitesh ndaj forcave maliane dhe partnerëve të tyre rusë, në një kohë kur qeveria në Bamako është mbështetur gjithnjë e më shumë te Moska për ndihmë ushtarake në luftën kundër grupeve xhihadiste në Sahel.
Një nga rastet e dokumentuara nga Amnesty International lidhet me një operacion të 12 shkurtit 2025 në Tin Adanta, një vendbanim në rajonin e Timbuktut.
Sipas raportit, katër persona u vranë gjatë një patrullimi të përbashkët të ushtrisë maliane dhe Wagner. Një i mbijetuar i tha Amnesty International se dy djemtë e tij dhe një kushëri u kapën dhe më pas u vranë.
Organizata thotë se këto raste mund të jenë pjesë e një modeli më të gjerë, ku civilë dyshohen për bashkëpunim me grupe të armatosura pa prova për përfshirjen e tyre në luftime.
Shumica e viktimave të dokumentuara i përkisnin komuniteteve nomade dhe blegtorale Fulani, arabe dhe Tuareg. Sipas Amnesty, në disa raste dyshimet për lidhje me grupet e armatosura bazoheshin vetëm në përkatësinë etnike të personave dhe faktin se ata jetonin në zona ku vepronin rebelë.
Raporti dokumenton gjithashtu dy sulme me dronë të kryera nga ushtria maliane në rajonin e Timbuktut, ku u vranë të paktën 23 persona, mes tyre pesë fëmijë.
Njëri prej sulmeve goditi një treg në Ejdair në mars 2025, ndërsa tjetri një banesë familjare në Tangata në nëntor të po atij viti.
Amnesty International tha se nuk gjeti prova për praninë e grupeve të armatosura apo objektivave ushtarake në këto dy raste.
Sipas dëshmive të mbledhura nga organizata, 16 civilë u vranë dhe shtatë të tjerë u plagosën në sulmin ndaj tregut të Ejdair. Ushtria maliane deklaroi më pas se kishte goditur një përqendrim të personave që i cilësoi si “terroristë” në një kamp tranziti në veriperëndim të Lere, duke pretenduar se kishte vrarë 11 militantë.
Megjithatë, analiza e Amnesty International arriti në përfundimin se vendndodhja e përshkruar nga ushtria përputhej me tregun që ishte goditur.
Drejtoresha rajonale e Amnesty International për Afrikën Perëndimore dhe Qendrore, Marceau Sivied, tha se nëse gjetjet konfirmohen, sulmet do të përbënin goditje të drejtpërdrejta ndaj civilëve dhe objekteve jo-ushtarake dhe duhet të hetohen si krime lufte.
Amnesty International mblodhi gjithashtu dëshmi nga 15 burra që thanë se ishin torturuar ose keqtrajtuar gjatë patrullimeve të përbashkëta të forcave maliane dhe Wagner, ose gjatë ndalimit në bazat ushtarake të Leré dhe Nabala.
Sipas organizatës, dëshmitarët përshkruan raste torture që përfshinin të paktën 30 persona. Pesë të ndaluar thuhet se vdiqën në bazat ushtarake si pasojë e torturave ose kushteve të këqija të ndalimit.
Të mbijetuarit përshkruan se ishin varur nga krahët në shufra metalike, iu nënshtruan mbytjes, u rrahën me shufra dhe shkopinj hekuri dhe iu nënshtruan goditjeve elektrike.
Amnesty tha se, bazuar në dëshmitë e mbledhura, personeli i Wagner ishte përgjegjës për shumicën e torturave të përshkruara. Në disa raste, ushtarë malianë thuhet se ishin të pranishëm, vepronin si përkthyes ose shihnin abuzimet pa ndërhyrë.
Të ndaluarit, sipas raportit, nuk u paraqitën para gjykatës dhe nuk patën akses te avokatët apo familjarët gjatë periudhave të ndalimit, të cilat varionin nga një ditë deri në katër muaj.
Amnesty International u ka bërë thirrje autoriteteve maliane që të hetojnë akuzat dhe të sqarojnë strukturën komanduese nën të cilën veprojnë forcat e huaja në vend.
Organizata i kërkoi gjithashtu qeverisë në Bamako të publikojë marrëveshjen me Korpusin e Afrikës dhe të krijojë një mekanizëm të pavarur për monitorimin dhe hetimin e shkeljeve të mundshme nga forcat maliane dhe partnerët e tyre të huaj.
Amnesty tha se ia kishte dërguar gjetjet autoriteteve maliane më 3 gusht, por nuk kishte marrë përgjigje deri në momentin e publikimit të raportit.
Edhe pse Wagner njoftoi tërheqjen zyrtare nga Mali në qershor 2025, prania ushtarake ruse në vend ka vazhduar.
Sipas Amnesty International, Korpusi i Afrikës e zëvendësoi Wagner dhe vazhdon të jetë aktiv në Mali nën kontrollin e Ministrisë së Mbrojtjes së Rusisë. Organizata thotë se edhe nën strukturën e re janë regjistruar akuza për shkelje të të drejtave të njeriut.
