Tregu shqiptar i punës dominohet nga profesione që kërkojnë aftësi të nivelit të mesëm, një strukturë që lidhet me peshën e shërbimeve, industrisë përpunuese, ndërtimit dhe bujqësisë.
Sipas një analize të Organizatës Ndërkombëtare të Punës (ILO) për vitin 2024, rreth 74% e të punësuarve në Shqipëri ishin të angazhuar në profesione që kërkojnë nivel të mesëm aftësish, ndërsa vetëm 26% e punësimit përfshinte kategori të tjera profesionesh me nivele të ndryshme kualifikimi.
Dominimi i profesioneve me aftësi të mesme lidhet me strukturën e ekonomisë shqiptare, ku një pjesë e konsiderueshme e vendeve të punës krijohen në sektorë që kërkojnë më shumë aftësi praktike sesa arsimim të specializuar të nivelit të lartë.
Shërbimet, tregtia, ndërtimi dhe industria përpunuese janë ndër sektorët me peshë të rëndësishme në punësim dhe që tradicionalisht mbështeten te punonjës me aftësi të ndërmjetme, si operatorë, teknikë, punonjës shërbimi dhe profesionistë të zanateve të ndryshme.
Një tjetër faktor është zhvillimi i kufizuar i sektorëve me vlerë të lartë të shtuar, ku kërkohen më shumë profesionistë me kualifikime të avancuara, si teknologjia, kërkimi shkencor, inxhinieria e specializuar dhe shërbimet profesionale. Sipas analizës, kërkimi shkencor në Shqipëri mbetet i kufizuar, ndërsa një pjesë e industrisë mbështetet kryesisht te kostoja e ulët e punës dhe më pak te inovacioni dhe teknologjia.
Kjo strukturë e ekonomisë reflektohet edhe në kërkesën e bizneseve për fuqi punëtore. Ndërsa kompanitë raportojnë shpesh vështirësi për të gjetur punonjës me aftësi specifike, tregu vijon të ketë një ofertë të konsiderueshme për punë që kërkojnë formim të ulët dhe pak përvojë.
Sipas ILO-s, rritja e produktivitetit dhe përshtatja e fuqisë punëtore me nevojat e ekonomisë lidhen me forcimin e arsimit profesional, trajnimeve të vazhdueshme dhe zhvillimin e aftësive të reja që kërkohen nga transformimi i tregut të punës.
Të dhënat e administruara nga Agjencia Kombëtare e Punësimit dhe Aftësive (AKPA) tregojnë se gjatë periudhës janar-dhjetor 2025 janë shpallur gjithsej 68,860 vende të lira pune në Zyrat e Punës, me një rritje prej 12% krahasuar me të njëjtën periudhë të një viti më parë.
Në aspektin e kategorive profesionale, tregu ka pasur kërkesën më të madhe për profesionet elementare, të cilat përbëjnë 29.9% të vendeve të lira të shpallura. Kjo kategori pasohet nga zanatçinjtë dhe profesionet e lidhura me to, me 23.7%, punonjësit e shitjeve dhe shërbimeve me 15.9%, si dhe punonjësit në industri me 10.5%.
Për profesionet që kërkojnë nivele më të larta kualifikimi dhe aftësi të specializuara, të dhënat e AKPA-s për vitin 2025 tregojnë një kërkesë më modeste krahasuar me profesionet elementare.
Këto pozicione kërkojnë shpesh arsimim akademik ose trajnime teknike specifike. Sipas të dhënave, kategoria “Specialistët me arsim të lartë” përfaqëson vetëm 6.4% të vendeve të lira të shpallura, për role që lidhen zakonisht me analiza, menaxhim projektesh apo detyra të specializuara teknike.
