Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, e nisi më 30 shtator në Tiranë vizitën e saj në Ballkanin Perëndimor. Gjatë qëndrimit në Shqipëri, ajo u takua me presidentin Bajram Begaj dhe kryeministrin Edi Rama, ndërsa në konferencën e përbashkët me Ramën e vlerësoi vendin si një prej shteteve që po avancon në procesin e anëtarësimit në Bashkimin Evropian.
Von der Leyen deklaroi se objektivi i anëtarësimit është i arritshëm, por nënvizoi se Shqipëria ende përballet me punë të konsiderueshme. Ajo kërkoi përparim në të gjithë kapitujt e negociatave që janë hapur, duke përmendur veçanërisht reformën në drejtësi, kuadrin zgjedhor dhe mbrojtjen e mjedisit.
Të lidhura
None found
Sipas saj, miratimi i ligjeve nuk mjafton nëse ato nuk zbatohen plotësisht dhe nuk prodhojnë ndryshime konkrete për qytetarët. Von der Leyen theksoi se për këtë nevojitet angazhim përtej ndarjeve politike, si edhe një bashkëbisedim i qëndrueshëm me shoqërinë, në mënyrë që të adresohen shqetësimet e saj.
Kryeministri Edi Rama tha se qeveria ka një “vullnet të hekurt” për ta çuar përpara integrimin evropian. Sipas tij, procesi ka hyrë tashmë në fazën e mbylljes së kapitujve të negociatave. Rama bëri të ditur se me presidenten e Komisionit Evropian diskutoi edhe për luftën ndaj korrupsionit dhe krimit të organizuar, duke pohuar se të dyja palët konstatuan përparim të Shqipërisë në këto fusha.
Hetimet ndaj zyrtarëve dhe çështja e Vlorës Hyseni
E pyetur për hetimet ndaj zyrtarëve të lartë të dyshuar ose të akuzuar për korrupsion, von der Leyen tha se ekzistenca e këtyre procedurave dëshmon se sistemi po funksionon. Ajo e cilësoi luftën kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar si një çështje me rëndësi themelore edhe për Bashkimin Evropian.
Rama deklaroi se disa zhvillime që në Shqipëri perceptohen si hapa prapa, për Komisionin Evropian përbëjnë shenja se vendi është një partner serioz në përballjen me korrupsionin dhe krimin e organizuar. Ai tha se Shqipëria ka, për herë të parë, një sistem me aftësi vetëkorrigjuese dhe vetëpastruese, të mundësuara nga ndarja e pushteteve dhe funksionimi i veçantë i secilit prej tyre.
Kryeministri nënvizoi se përgjegjësia për zyrtarët e hetuar është individuale, ndërsa detyra e tij politike është të garantojë vijimin e reformës në drejtësi dhe të luftës kundër korrupsionit e krimit të organizuar.
Sa i përket ish-shefes së Shërbimit Informativ Shtetëror, Vlora Hyseni, Rama tha se deri tani asnjë partner ndërkombëtar nuk e ka njoftuar qeverinë për shqetësime lidhur me sigurinë kombëtare ose besueshmërinë e marrëdhënieve me partnerët. Hyseni po hetohet për dyshime për përkrahje të autorit të krimit dhe zbulim të akteve ose të dhënave sekrete.
Rama tha se hetimi do të përcaktojë nëse ka pasur veprime që kanë cenuar sigurinë kombëtare apo besueshmërinë ndaj partnerëve, por shtoi se një shqetësim i tillë nuk i është përcjellë qeverisë deri tani nga asnjë partner ndërkombëtar.
Hetimet e Prokurorisë së Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) në Shqipëri kanë prekur ministra, ish-ministra dhe drejtues të institucioneve qendrore e vendore. Çështjet lidhen me dyshime për korrupsion, pastrim parash, shpërdorim detyre dhe vepra të tjera penale.
Projekti në Zvërnec dhe protestat para Kryeministrisë
Gjatë takimit me von der Leyen, kryeministri Rama tha se e informoi atë për zhvillimet rreth projektit të investimit në Zvërnec, i cili ka shkaktuar reagime dhe protesta nga mbrojtësit e mjedisit.
Ai bëri të ditur se projekti ndodhet në pritje të një studimi të thelluar mjedisor dhe se qeveria ka ndërmarrë hapa për të rritur ndjeshëm transparencën dhe komunikimin me publikun shqiptar. Rama premtoi se të gjitha dokumentet e projektit do të publikohen në ditët në vijim.
Ndërsa zhvillohej takimi, dhjetëra persona protestuan para Kryeministrisë, duke kërkuar që Bashkimi Evropian t’u kushtojë vëmendje shqetësimeve të tyre. Mes thirrjeve ishte edhe “Shqipëria në BE pa Edi Ramën”, ndërsa protestuesit kërkuan dorëheqjen e kryeministrit.
Protestat nisën kundër projektit në Zvërnec, por më pas u zgjeruan me kërkesa politike për dorëheqjen e qeverisë, krijimin e një qeverie tranzitore dhe ndryshimin e sistemit zgjedhor. Projekti parashikon ndërtimin e një resorti në zonën e mbrojtur Pishë Poro–Nartë dhe është kundërshtuar për ndikimin e mundshëm në mjedis dhe për çështjet që lidhen me pronësinë e tokës.
Në qershor, Parlamenti Evropian i kërkoi Shqipërisë të ndalonte dhënien e lejeve të reja dhe punimet në zonat e mbrojtura deri në kryerjen e një vlerësimi të plotë dhe të pavarur të ndikimit mjedisor e ligjor. Në rezolutën e miratuar nuk u përmend në mënyrë specifike ndonjë projekt.
Ndryshimet e propozuara për zgjerimin e Bashkimit Evropian
Presidentja e Komisionit Evropian njoftoi se javën e ardhshme do të paraqiten rishikime të politikave, në kuadër të përgatitjeve për zgjerimin e BE-së. Ajo tha se do të vlerësohen institucionet, politikat dhe buxheti i Bashkimit Evropian, me synimin për të garantuar gatishmërinë e tij për të pranuar anëtarë të rinj.
Von der Leyen tha gjithashtu se do të përcaktohen udhërrëfyes për të siguruar që angazhimet për vlerat demokratike dhe sundimin e ligjit të vazhdojnë të respektohen edhe pas anëtarësimit.
E pyetur nëse këto ndryshime mund ta përshpejtojnë integrimin apo të kufizojnë të drejtat e anëtarëve të rinj, ajo deklaroi se nuk mund të jepte hollësi të plota, pasi procesi është ende në zhvillim. Megjithatë, ajo theksoi se nevojiten masa që garantojnë respektimin e detyrimeve edhe pasi një shtet të jetë bërë pjesë e BE-së.
Rama tha se përdorimi i vetos nuk i shërben mirë Bashkimit Evropian. Ai e cilësoi Shqipërinë si një prej viktimave të këtij mekanizmi dhe u shpreh se vendi nuk do të humbiste nëse vetoja do të shfuqizohej.
Komisioni Evropian pritet të miratojë më 7 tetor strategjinë për zgjerimin. Sipas draftit të dokumentit, të cilin e ka siguruar Radio Evropa e Lirë (REL), vendet kandidate do të duhet të plotësojnë kërkesa të rrepta, ndërsa BE-ja duhet të përgatitet në aspektin institucional, financiar dhe politik për të funksionuar edhe pas zgjerimit.
Dokumenti paraprak përfshin mekanizma që synojnë të kufizojnë mundësinë e anëtarëve të rinj për të bllokuar vendimmarrjen gjatë viteve të para të anëtarësimit. Ai parashikon edhe mjete reagimi në rast se këto shtete largohen nga detyrimet e pranuara.
Pika më e ndjeshme e propozimit lidhet me kufizimin e së drejtës së vetos, të përshkruar në draft si “detyrim i përkohshëm lidhur me vendimmarrjen në Këshillin e BE-së dhe Këshillin Evropian”. Sipas kësaj ideje, anëtarët e ardhshëm do të merrnin përsipër të mos kundërshtonin vendimet e Këshillit në fushat ku kërkohet unanimitet. Bëhet fjalë ende për propozime të përfshira në draft dhe jo për rregulla të miratuara.
Gjatë konferencës në Tiranë, von der Leyen nuk iu referua drejtpërdrejt çështjes së vetos. Pas Shqipërisë, ajo do të udhëtojë më 1 tetor drejt Kosovës dhe Malit të Zi, ndërsa vizitën në Ballkanin Perëndimor do ta mbyllë më 2 tetor në Maqedoninë e Veriut. Komisioni Evropian ka bërë të ditur se vizitat në Bosnje e Hercegovinë dhe Serbi do të zhvillohen në një datë tjetër, për shkak të zgjedhjeve të ardhshme në këto vende.
