Aktualisht pas mbylljes së bisedimeve për anëtarësim, vendet kandidate mund të dërgojnë vëzhguesë pranë parlamentit europian. Por në Bruksel, ku javën e ardhshme Komisioni do të paraqesë një propozim për rishikimn e strategjisë së zgjerimit, opsionet në tavolinë pritet të ofrojnë shumë më tepër.

"Komisioni konsideron se është e përshtatshme të shqyrtojë nëse një shtet që po anëtarësohet mund të caktojë gjithashtu një Komisioner gjatë kësaj periudhe. Një Komisioner i tillë mund të marrë pjesë në punën e Kolegjit për çështje relevante, duke ruajtur plotësisht autonominë, kolegjialitetin dhe përgjegjësinë kolektive të Kolegjit" thuhet në draft propozim. 

Propozimi është bërë publik nga media me seli në Bruksel The Rapporteur (ish Euroactiv), sipas së cilës Shqipëria dhe Mali I Zi, do të ishin dy vendet e para që do të përfitonin, nëse një ide e tillë do të miratohej.

Pas përfundimit të negociatave të anëtarësimit, vendet kandidate mund të dërgojnë gjithashtu vëzhgues edhe në Këshillin Europian, ku mblidhen liderët e vendeve anëtare.

Paralelisht, Komisioni Europian po shqyrton një proces të integrimit gradual të vendeve kandidate në tregun dhe politikat e përbashkëta europiane, duke i përfshirë ato hap pas hapi në programe të ndryshme, si rasti i Shqipërisë në sistemin e pagesave Sepa, apo në shërbimet publike dixhitale, nisma për sigurinë kibernetike, si edhe në projekte strategjike europiane në teknologji dhe energji.

Plani vjen në një moment kur Brukseli po përgatit rishikimin e politikës së zgjerimit.

Gjatë vizitës në Tiranë, presidentja e Komisionit Europian, Ursula von der Leyen, njoftoi se ky ky rishikim do të prezantohet më 6 tetor.

Von der Leyen tha nga Tirana se Bashkimi Europian po përgatitet për pranimin e anëtarëve të rinj dhe po harton udhërrëfyes për vendet që kanë bërë përparimin më të madh, mes tyre edhe Shqipëria, duke përcaktuar hapat dhe afatet drejt anëtarësimit.

Artikulli i plotë i The Rapporteur

Vende si Mali i Zi dhe Shqipëria mund të dërgojnë një komisioner në Bruksel përpara se të anëtarësohen zyrtarisht në BE, sipas planeve të reja që po shqyrtohen nga Komisioni Evropian.

Zyrtarë të lartë të BE-së po shqyrtojnë mundësinë e rritjes së nivelit të përfshirjes së vendeve të reja anëtare gjatë fazës përfundimtare të rrugëtimit të tyre drejt anëtarësimit në bllok, sipas dokumenteve në draft të siguruara nga Rapporteur.

Ideja do t’u ofronte vendeve kandidate një përfshirje më të madhe pasi të kenë nënshkruar traktatin e anëtarësimit, por përpara se të 27 vendet anëtare të BE-së të përfundojnë ratifikimin kombëtar – një proces që mund të zgjasë me vite.

“Me ndryshimin e klimës politike në të gjithë Evropën, është krejtësisht e arsyeshme të presim që kjo periudhë të jetë më e gjatë”, tha Steven Blockmans, zëvendësdrejtor i Qendrës Ndërkombëtare për Mbrojtjen dhe Sigurinë në Talin.

“I gjithë qëllimi është zgjatja e kësaj periudhe, e cila në raundet e mëparshme të zgjerimit ishte relativisht e shkurtër.”

Dokumentet sugjerojnë se komisioneri i ri do të mund të merrte pjesë që në atë fazë në mbledhjet e Kolegjit të Komisionerëve dhe të kontribuonte në hartimin e legjislacionit të BE-së, një e drejtë që deri tani u është rezervuar zyrtarëve nga shtetet anëtare.

“Komisioni konsideron se është e përshtatshme të shqyrtohet nëse një shtet në proces anëtarësimi mund të caktojë gjithashtu një Komisioner gjatë kësaj periudhe”, thuhet në një dokument të brendshëm të Komisionit.

“Një komisioner i tillë mund të marrë pjesë në punën e Kolegjit për çështjet përkatëse, duke ruajtur plotësisht autonominë, karakterin kolegjial dhe përgjegjësinë kolektive të Kolegjit”, thuhet në dokument.

Emërimi i një komisioneri që do të merrte detyrën në ndërtesën Berlaymont, përpara se vendi i tij të anëtarësohej zyrtarisht në BE, do të ishte një risi historike.

Ashtu si në raundet e mëparshme të zgjerimit, pasi një vend kandidat të ketë nënshkruar traktatin e anëtarësimit, ai do të mund të dërgonte gjithashtu vëzhgues në Parlamentin Evropian.

Komisioni po shqyrton gjithashtu mundësinë që vendeve kandidate t’u jepet një nivel i caktuar përfshirjeje institucionale në një fazë edhe më të hershme, pasi negociatat e anëtarësimit të kenë përfunduar zyrtarisht.

Në këtë fazë, vendet mund të dërgonin vëzhgues – potencialisht edhe drejtuesit e tyre kombëtarë – në institucionin më të lartë të vendimmarrjes politike të BE-së, Këshillin Evropian.

Përshpejtimi i “integrimit gradual”

Ursula von der Leyen nisi të mërkurën një tur në Ballkanin Perëndimor në Tiranë, ndërsa Komisioni po përgatit një ofertë më të gjerë për t’i afruar vendet që synojnë anëtarësimin me bllokun, përpara anëtarësimit të plotë.

Komisioni pritet t’u ofrojë vendeve kandidate integrim progresiv dhe gjithnjë e më të thellë në tregun e vetëm, ndërsa ato zbatojnë reformat e brendshme të kërkuara për anëtarësimin.

Kandidatët do të përfshiheshin gradualisht në një sërë programesh dhe skemash të BE-së, përfshirë Zonën e Vetme të Pagesave në Euro (SEPA), programin kërkimor Horizon, sistemin e tregtimit të emetimeve, shërbimet publike digjitale, nismat për sigurinë kibernetike dhe IPCEI-t – projekte të mbështetura nga BE-ja, të krijuara për të mbështetur investime të mëdha strategjike në fusha si teknologjia dhe energjia.

“Siguria dhe mbrojtja duhet të jenë ndër prioritetet e para për një integrim gradual më të thellë”, thuhet në një dokument të Komisionit.