Te fundit
Historia e një manipulimi: krijimi i Gjykatës Speciale për Kosovën
2 Tetor 2026, 10:45Politika
TEMA
Nga Serge Métais, Mediapart Blog
Gjykata Speciale për Kosovën është produkt i një operacioni veçanërisht të arrirë manipulimi dhe ndikimi nga shërbimet speciale ruse. Siç pritej, ajo sapo ka dhënë një vendim të padrejtë kundër ish-drejtuesve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Një rikthim te historia e një mekanizmi që, pasi u vu në lëvizje, vazhdoi të prodhonte pasoja.
Gjykata Speciale për Kosovën (zyrtarisht, Dhomat e Specializuara dhe Zyra e Prokurorit të Specializuar të Kosovës) dha vendimin e saj më 16 shtator 2026: ish-presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi, dhe Jakup Krasniqi u dënuan, secili, me 25 vjet burg, Kadri Veseli me 18 vjet dhe Rexhep Selimi me 13 vjet. Të katërt, ish-drejtues të lartë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK, në shqip), u dënuan për krime lufte (arrestime dhe ndalime arbitrare të të burgosurve, trajtime mizore, tortura, vrasje), të kryera gjatë luftës së Kosovës, në vitet 1998-99. Nga ana tjetër, ata u shpallën të pafajshëm për akuzat për krime kundër njerëzimit që ishin ngritur gjithashtu ndaj tyre, pasi gjykata konsideroi se nuk kishte asnjë provë për sulme kundër popullsisë civile.
Duke hedhur poshtë këto akuza të fundit, gjykata mund të ketë bërë diçka të dobishme. Mbetet padrejtësia që konsistonte në krijimin e një gjykate speciale për të gjykuar vetëm krimet e njërës prej palëve ndërluftuese: ato të rezistencës, të luftës për çlirim dhe pavarësi. Krimet e palës tjetër, ato të pushtuesit, të ushtrisë, të shërbimeve speciale dhe të paramilitarëve serbë, nuk do të gjykoheshin kurrë. E megjithatë, janë këta që kanë shkaktuar, me diferencë të madhe, numrin më të madh të viktimave (lufta e Kosovës do të kishte shkaktuar rreth 13.000 të vdekur, prej të cilëve rreth 9.000 civilë shqiptarë; 1.500 deri në 2.000 luftëtarë të UÇK-së do të ishin vrarë). Disa prej këtyre krimeve, të dokumentuara mirë, mund të cilësoheshin si krime kundër njerëzimit, madje, për dëbimin e më shumë se njëqind mijë shqiptarëve nga fshatrat e tyre, në fund të verës ose fillim të vjeshtës 1998 (organizatat humanitare jepnin atëherë shifra nga 200.000 deri në 300.000), si krim gjenocidi.
Kjo padrejtësi, që konsistonte në krijimin e një gjykate speciale për të gjykuar vetëm krimet e përkrahësve të pavarësisë, është produkt i një operacioni manipulimi dhe ndikimi të ngritur nga shërbimet speciale ruse. Vendimi që sapo ka dhënë kjo gjykatë na jep rastin të rikthehemi te historia e krijimit të saj.
Një operacion i ngritur nga shërbimet speciale ruse
Formalisht, operacioni që çoi në krijimin e Gjykatës Speciale nisi në prill 2008 me paraqitjen e një mocioni në Asamblenë Parlamentare të Këshillit të Europës (APKE). Ai titullohej “Trajtimi çnjerëzor i personave dhe trafikimi i paligjshëm i organeve njerëzore në Kosovë”. Autori i tij ishte një rus, Konstantin Kosachev. Sot ai është nënkryetar i Këshillit të Federatës (Senatit), anëtar i partisë “Rusia e Bashkuar”. Që prej 9 marsit 2022, ai ndodhet gjithashtu në listën e qytetarëve rusë të sanksionuar nga Bashkimi Europian. Mocioni (Dok. 11574) është nënshkruar nga 16 parlamentarë të tjerë, mes të cilëve shumica janë përfaqësues të vendeve të ish-BRSS-së ose të Europës Qendrore.
Qëllimi i operacionit ishte që në seancën plenare të APKE-së të miratohej një raport hetimor që do të vërtetonte pretendimet e mocionit. Për këtë duhej të emërohej një raportues-hetues, i cili të konsiderohej njëkohësisht i pavarur dhe i gatshëm për bashkëpunim. Ish-magjistrati zviceran Dick Marty do të ishte njeriu i duhur për këtë. Raporti i tij, i paraqitur në seancë plenare në fillim të vitit 2011, u miratua nga një shumicë dërrmuese e të pranishmëve. Ishte suksesi spektakolar i operacionit që nisi një proces, përfundimi i të cilit ishte krijimi i Gjykatës Speciale në vitin 2015. Pa raportin Marty, nuk do të kishte pasur kurrë Gjykatë Speciale për Kosovën.
Për të kuptuar si funksionoi e gjithë kjo, do të bëjmë fillimisht tri vërejtje paraprake:
E para lidhet me akuzat për “trafik organesh njerëzore”.
Ato bëjnë pjesë në rrëfime (që quhen edhe “narrativa”) tipike të operacioneve të shërbimeve speciale ruse ose serbe. Akuza të tilla gjenden në të gjitha luftërat (në Bosnje dhe Kosovë nga Serbia, në Çeçeni, Gjeorgji dhe Ukrainë nga Rusia). Qëllimi është që ata që marrin armët kundër vendit të paraqiten si fajtorë për krime të tmerrshme që ngjallin menjëherë indinjatë. Qëllimi është njëkohësisht që ata të çnjerëzohen: nga vetë natyra e krimeve të tyre, ata nuk i përkasin më njerëzimit. Krimet e tyre janë krime kundër njerëzimit. Kauzat për të cilat luftojnë (e drejta, pavarësia, liria) zhduken përballë tmerreve për të cilat akuzohen. Mes këtyre narrativave gjenden tri klasike:
“Ata u marrin organe të burgosurve / fëmijëve / të plagosurve.”
Ky rrëfim është përdorur nga serbët kundër boshnjakëve myslimanë dhe shqiptarëve të Kosovës, nga rusët kundër çeçenëve, gjeorgjianëve, sirianëve anti-Assad dhe ukrainasve.
“Ata kanë laboratorë klandestinë / spitale sekrete.”
Ky rrëfim është përdorur kundër çeçenëve (“spitalet e torturës”), Gjeorgjisë (laboratori Lugar) dhe Ukrainës (laboratorët biologjikë).
“Ata shesin trupa / organe / fëmijë në Perëndim.”
Është rrëfimi klasik anti-perëndimor: “Perëndimi blen organet e të varfërve”. E gjejmë njëkohësisht në narrativën serbe kundër shqiptarëve dhe në atë të rusëve kundër çeçenëve. Shtypi ushtarak rus (Krasnaya Zvezda) përmendte, në vitet 2000-2001, ekzistencën e një “tregu organesh” të furnizuar nga marrja e organeve të të burgosurve rusë, nga Grozni dhe Bakuja.
Këto rrëfime zakonisht shoqërohen me operacione manipulimi që i bëjnë të besueshme. Ato janë efikase sepse kombinojnë një tmerr visceral, ndaj të cilit publiku nuk mund të mbetet indiferent: rrëfimi trondit, mbetet në mendje dhe është i pamundur për t’u verifikuar. Ata që u marrin organe të burgosurve dhe bëjnë tregti me to janë përbindësha. Ka një përmbysje morale: viktimat (shqiptarët e Kosovës, çeçenët, ukrainasit) shndërrohen në xhelatë, madje për këta të fundit, në “nazistë”. Nëse armiku është një “trafikant organesh njerëzore”, atëherë shteti i tij është i paligjshëm. Pikërisht këtë kërkonte të thoshte mocioni Kosachev, dy muaj pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës.
Vërejtja e dytë lidhet me Asamblenë Parlamentare të Këshillit të Europës (APKE) dhe interesin e veçantë që ajo mund të kishte për shërbimet speciale ruse.
APKE-ja përbëhet nga përfaqësues (zakonisht deputetë ose senatorë) të shteteve anëtare të Këshillit të Europës. Ajo nuk është as parlament i një shteti, as Parlamenti i Bashkimit Europian. Nuk ka asnjë kompetencë legjislative. Mblidhet në seancë plenare vetëm për një javë, katër herë në vit. Në parim merret vetëm me çështje që lidhen me respektimin e të drejtave të njeriut. Ka vetëm kompetencën për të votuar rezoluta ose rekomandime drejtuar shteteve anëtare. Aktualisht, që nga përjashtimi i Rusisë më 16 mars 2022, pas pushtimit të Ukrainës, Këshilli i Europës ka vetëm 46 shtete anëtare. Ato kanë gjithsej 306 përfaqësues në APKE.
Në momentin kur Kosachev paraqet mocionin e tij, në prill 2008, Rusia është anëtare e Këshillit të Europës prej rreth dymbëdhjetë vjetësh (u pranua në vitin 1996). Serbia është anëtare më e re. Ajo u pranua nën emrin e shtetit Serbi dhe Mali i Zi vetëm në vitin 2003, pra dy vjet pasi Slobodan Milošević u dorëzua nga pushteti i ri serb në Tribunalin Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë (TPIJ). Serbia ruajti e vetme vazhdimësinë juridike të anëtarësimit në Këshillin e Europës në vitin 2006, pas pavarësisë së Malit të Zi.
Interesi i veçantë i APKE-së për shërbimet speciale ruse ishte se ajo përbënte një trampolinë të jashtëzakonshme për disa prej operacioneve të tyre të dezinformimit. Ata arrinin lehtësisht të bënin që të miratoheshin, me imprimatur-in “Këshilli i Europës”, raporte hetimore të favorshme për tezat ruse. Mjaftonte të paraqisnin (ose të bënin që të paraqitej) një mocion që kërkonte një hetim mbi një çështje që lidhej me objektivat e tyre të ndikimit. Dhe pastaj të bënin që, si raportues-hetues, të emërohej ai që, sipas një tradite që zakonisht i atribuohet Leninit, quhet një “idiot i dobishëm”.
Duhet thënë se kompetencat e një raportuesi të caktuar nga APKE-ja për të hetuar një çështje të veçantë nuk kanë asgjë të përbashkët me ato që kishte, për shembull, Carla Del Ponte në krye të Tribunalit Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë (TPIJ). Një raportues-hetues i APKE-së nuk është prokuror. Ai nuk ka kompetencë gjyqësore: nuk ka asnjë kompetencë për kontroll, marrje në pyetje të detyrueshme, kërkim dokumentesh ose akses automatik në arkivat e shteteve. Nuk ka mbrojtje të posaçme policore ose logjistike gjatë misionit të tij. Varet tërësisht nga bashkëpunimi vullnetar i shteteve, institucioneve ndërkombëtare dhe dëshmitarëve. Mjetet njerëzore që ka në dispozicion kufizohen në një ekip të vogël administrativ. Nuk janë ato të një task-force. Ai ka në dispozicion një sekretar komisioni (nëpunës i Këshillit të Europës). Ky është mbështetësi i tij kryesor, që e ndihmon të organizojë dëgjimet, të përgatisë udhëtimet, të përmbledhë dokumentet dhe të hartojë versionet paraprake të raportit. Mund të thërrasë dëshmitarë të dyshuar, drejtues policie dhe madje ministra. Por askush nuk është i detyruar të vijë. E gjithë kjo për të thënë se një raport hetimor i APKE-së ka pak gjasa të jetë diçka tjetër përveçse një raport politik. Në asnjë rast nuk ka vlerën e një hetimi gjyqësor.
Vërejtja e tretë lidhet me caktimin e Dick Marty-t si raportues.
Nuk ka asnjë dyshim se, kur Konstantin Kosachev paraqiti mocionin e tij, çështja ishte e vendosur: Dick Marty, ish-prokuror, i zgjedhur “liberal-radikal” nga Ticino, përfaqësues i Zvicrës në APKE, do të caktohej nga Komisioni për Çështjet Juridike dhe të Drejtat e Njeriut si raportues i ngarkuar me hetimin.
Njeriu e kishte treguar tashmë elasticitetin e shpinës së tij. Në fund të vitit 2005, ai kishte paraqitur një mocion të nënshkruar nga katërmbëdhjetë parlamentarë të tjerë: “Pretendime mbi ekzistencën e qendrave sekrete të ndalimit në shtetet anëtare të Këshillit të Europës” (Dok. 1478). Më pas vetë ai u caktua nga Komisioni për Çështjet Juridike dhe të Drejtat e Njeriut i APKE-së si raportues. Raporti i tij, i datës 12 qershor 2006 (Dok. 10957), bëri bujë: zbulonte ekzistencën e “burgjeve sekrete të CIA-s” në Europë.
Në fakt, nuk kishte asgjë vërtet të re në raport. Thelbi ishte zbuluar në një artikull të Washington Post të 2 nëntorit 2005. CIA kishte mbajtur xhihadistë, në tranzit pak a shumë të zgjatur, në Poloni, Rumani ose Lituani, gjatë rrugës për në Guantanamo. E rëndësishme ishte, përveç akuzës ndaj fuqisë amerikane, që të viheshin në vështirësi, për shkelje të të drejtave të njeriut, vende që sapo ishin anëtarësuar në NATO dhe Bashkimin Europian dhe që ishin treguar armiqësore ndaj Rusisë së Putinit.
Gjë e habitshme: më pas, pasi ishte caktuar raportues për “trafikimin e paligjshëm të organeve njerëzore në Kosovë”, dhe përpara se të përfundonte hetimin e tij dhe të paraqiste raportin, Dick Marty-t iu besua nga Asambleja Parlamentare e Këshillit të Europës një mision informues mbi situatën në Çeçeni, Ingusheti dhe Dagestan. Raporti i tij për këtë temë, “Mjetet juridike në rast të shkeljeve të të drejtave të njeriut në rajonin e Kaukazit të Veriut”, i datës 4 qershor 2010 (Dok. 12276), i dha mundësi të falënderonte drejtuesit e Sigurisë dhe Drejtësisë të këtyre republikave të Federatës Ruse, ku mundi të kryente hetimin e tij në frymën më të mirë të bashkëpunimit, duke vënë në dukje megjithatë – siç e kërkonte pavarësia – se “situata e pandëshkueshmërisë pothuajse të plotë për krimet e kryera nga përfaqësuesit e forcave të rendit gjatë operacioneve kundër terrorizmit duket se vazhdon”.
Objektivi ishte të tregohej se normalizimi në provincat kaukaziane të Rusisë po ecte në rrugën e duhur. Projekt-rezoluta e paraqitur nga Dick Marty përshëndeste “përpjekjet mbresëlënëse të ndërmarra nga autoritetet e Federatës Ruse dhe të Republikës Çeçene për rindërtimin e qyteteve”. Duhej kuptuar se, nëse ende kishte probleme, ato nuk vinin nga atentatet çeçene nën flamur të rremë të kryera nga FSB-ja që kishin ndezur Kaukazin, por nga reagime të papërshtatshme ose joproporcionale të forcave të sigurisë përballë “akteve frikacake dhe të neveritshme” të grupeve ekstremiste.
Një kontekst i favorshëm për një operacion të drejtuar kundër Europës dhe NATO-s
Operacioni i shërbimeve speciale ruse u ngrit në një kontekst të veçantë: shpalljen e pavarësisë së Kosovës më 17 shkurt 2008. Paraqitja e mocionit të parlamentarit rus në APKE erdhi vetëm dy muaj më vonë.
Vendet europiane ishin atëherë hezituese, të pasigurta mbi rrugën që duhej ndjekur për njohjen e pavarësisë së Kosovës. Opinionet publike ishin të ndara. Edhe sot, për arsye që mund t’i imagjinojmë si të politikës së brendshme, një vend si Spanja ende nuk e njeh pavarësinë e Kosovës. Dhe nuk është e vetme. Katër vende të tjera të Bashkimit Europian vazhdojnë të mos e njohin. Bëhet fjalë për Greqinë, Qipron, Rumaninë dhe Sllovakinë. Gjithsej, pesë nga njëzet e shtatë.
Duhet kujtuar se Kosova, që nga përfundimi i luftës, në fillim të verës 1999, pas tërheqjes së ushtrisë dhe forcave të sigurisë serbe, ishte nën administrimin e Kombeve të Bashkuara. Përkatësia e saj ndaj Serbisë (në atë kohë “Republika Federale e Jugosllavisë”) nuk ishte vënë në diskutim. Deri në vitin 2008, sipas së drejtës ndërkombëtare, Kosova konsiderohej territor i Serbisë. Në realitet, ajo ishte çliruar gradualisht nga tutela e Misionit të Përkohshëm të Kombeve të Bashkuara në Kosovë (UNMIK). Dhe, e mbrojtur nga një forcë e armatosur ndërkombëtare nën drejtimin e NATO-s (KFOR), kishte marrë në dorë fatin e vet, me një Parlament të zgjedhur në mënyrë demokratike dhe një qeveri. Shpallja e pavarësisë nga Parlamenti i Kosovës, më 17 shkurt 2008, kishte mbështetjen e qeverisë amerikane dhe të disa qeverive europiane, mes të cilave ajo e Francës.
Putini ishte i tërbuar. Që në fjalimin e tij të Mynihut, në shkurt 2007, gjatë Konferencës së Sigurisë, kishte nisur një kthesë haptazi armiqësore ndaj fuqisë amerikane dhe ndaj Europës, të cilën e konsideronte të nënshtruar ndaj saj. Në atë kohë mendohej se ai po reagonte ndaj zgjerimit të Bashkimit Europian dhe NATO-s në Europën Qendrore dhe në vendet baltike. Në realitet, ai shprehte një pakënaqësi që datonte nga ndërhyrja e NATO-s në vitin 1999 kundër Serbisë. Rusia kishte qenë e paaftë ta pengonte. Amerikanët (atëherë nën presidencën e Bill Clintonit) dhe aleatët e tyre të NATO-s kishin bombarduar Serbinë për 78 ditë (nga 24 marsi deri më 10 qershor 1999), pa mandat të Kombeve të Bashkuara. Në fund ata e kishin detyruar Milošević-in të dorëzohej dhe ai ishte detyruar të tërhiqte ushtrinë dhe forcat e tij të sigurisë nga Kosova.
Fjalimi i Putinit në Mynih kundër një “bote unipolare” i referohej haptazi asaj që kishte ndodhur në Kosovë në vitin 1999. Para se të zhvillohej një mbledhje e Këshillit të Sigurimit të OKB-së ku rusët do të kishin ushtruar veton, amerikanët kishin nisur një fushatë bombardimesh mbi Serbinë që kishte ndryshuar rendin botëror në dëm të Rusisë. Aleati i saj, vëllai i vogël serb, dilte i dobësuar. Kosova ishte për Serbinë ajo që Çeçenia ishte për Rusinë. Amerikanët dhe europianët kishin arritur ta shkëpusnin Kosovën nga Serbia. Ata do të ishin duke u përpjekur ta shkëpusnin Çeçeninë nga Rusia duke mbështetur atje “terroristët”. Bota “unipolare” do të nënkuptonte pasiguri. Restaurimi i fuqisë ruse do të ishte, sipas Putinit, një rikthim te ekuilibri dhe siguria...
Putini donte hakmarrje kundër NATO-s dhe Europës. Në vitin 1999, gjatë bombardimeve mbi Serbinë, opinioni publik europian ishte i ndarë. I ndarë ishte ende, nëntë vjet më vonë, pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës. Shtetet europiane ishin të paafta të miratonin një qëndrim të përbashkët. Rasti ishte i mirë.
Dalja në momentin e duhur e librit të Carla Del Pontes
“Asambleja e konsideron të nevojshme të shqyrtojë rastet e trajtimit çnjerëzor të personave dhe trafikimit të paligjshëm të organeve njerëzore në Kosovë, ashtu siç përshkruhen në Kujtimet e Carla Del Pontes.” Kështu nis mocioni në formë rezolute i paraqitur në APKE nga Konstantin Kosachev. Disa rreshta më poshtë mund të lexohet: “sipas informacioneve të dhëna nga znj. Del Ponte, ‘këto organe më pas dërgoheshin nga aeroporti i Rinasit në Tiranë drejt klinikave jashtë vendit për t’u transplantuar te pacientë që paguanin’.”
Të paktën mund të thuhet se libri i ish-kryeprokurores së Tribunalit Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë (TPIJ) – i bashkënënshkruar me Chuck Sudetic – doli në momentin e duhur. Botimi i parë, në italisht, është i prillit 2008. Paraqitja e mocionit të Kosachevit pason vetëm disa ditë më vonë.
Carla Del Ponte u emërua në gusht 1999 në krye të TPIJ-së, pra pas tërheqjes së ushtrisë dhe forcave të sigurisë serbe nga Kosova. Ajo qëndroi aty deri në fund të vitit 2007. Çfarë thotë në librin e saj? Ajo thotë se ishte sinjalizuar, që nga ardhja e saj në detyrë, në fund të viteve 1999-2000, nga shënime që vinin nga burime të ndryshme gazetareske, pak a shumë të besueshme, sipas të cilave “qindra” të burgosur serbë, që kishin mbetur të burgosur në veri të Shqipërisë, do të ishin ekzekutuar për të furnizuar një trafik organesh njerëzore. Disa prej këtyre shënimeve saktësonin se marrja e organeve kryhej në një “shtëpi të verdhë” në Burrel, më pak se njëqind kilometra larg aeroportit të Tiranës. Duke konsideruar se disa “burime” ishin të besueshme, Carla Del Ponte urdhëroi një hetim në terren, në Shqipëri, në vitin 2003. Ajo nuk gjeti aty asgjë bindëse.
Ish-prokurorja duket se konsideron se dosja e “trafikut të organeve njerëzore” nuk është trajtuar me gjithë vëmendjen që meritonte. Në njëfarë mënyre do të kishte mbetur pezull. Problemi është se ajo flet për të në një libër që mbi të gjitha i kushtohet “gjuetisë” së saj ndaj kriminelëve të luftës (titulli i botimit francez është “La traque. Les criminels de guerre et moi”). Ajo përmend atje çështje për të cilat faktet janë vërtetuar dhe janë dhënë dënime të rënda (kundër Mladić-it, Karadžić-it, Milošević-it etj.), pranë një çështjeje për të cilën nuk ka asnjë provë. Edhe pse për “trafikun e organeve njerëzore” ajo thotë “sipas burimeve tona”, lexuesi mund të tundohet t’i vendosë të gjitha në të njëjtin nivel, atë që është gjykuar dhe atë që nuk është gjykuar, për mungesë provash. Pikërisht kjo krijon paqartësinë e librit dhe shfrytëzohet nga Kosachev. Ajo që te Carla Del Ponte është “sipas burimeve tona”, në tekstin e Kosachevit bëhet “sipas Carla Del Pontes”.
Florence Hartmann, ish-zëdhënëse e kryeprokurores së TPIJ-së (dhe ish-gazetare e Le Monde), në një artikull të gazetës Le Temps të 16 prillit 2008, e ka përmbledhur në mënyrë të përkryer problemin:
“Duke vendosur në librin e saj të Kujtimeve të përziejë zhanret dhe të vendosë krah për krah krime të gjykuara, pra të vërtetuara në mënyrë të pakundërshtueshme, dhe këto teza të paverifikuara që burojnë nga dëshmitarë për të cilët ajo nuk di asgjë, madje as identitetin, Carla Del Ponte nxit konfuzionin mes thashethemeve dhe fakteve.”
Në pranverën e vitit 2008, edhe pse ishte rikthyer në vëmendje nga ish-prokurorja, çështja e “trafikut të paligjshëm të organeve njerëzore në Kosovë” ishte ende vetëm një thashethem. Duhej një ngjarje e re dhe spektakolare për t’i rikthyer besueshmërinë rrëfimit.
Çështja e klinikës “Medicus”
Kjo ngjarje ndodhi në nëntor 2008. Atëherë shpërtheu një skandal me jehonë botërore: klinika “Medicus”, në Prishtinë, në Kosovë, rezultoi se ishte në qendër të një trafiku ndërkombëtar organesh njerëzore. Konkretisht, aty merreshin veshka nga njerëz të varfër në nevojë, kundrejt shumave qesharake. Këto veshka transplantohej menjëherë te pacientë të pasur, të gatshëm të paguanin rreth 100.000 dollarë. Si “shitësit”, ashtu edhe marrësit, ishin të huaj që kishin ardhur posaçërisht në Kosovë për operacionin e tyre. Prej andej largoheshin sapo ishin rikuperuar mjaftueshëm.
Gjithçka nisi më 4 nëntor 2008 nga shqetësimi shëndetësor i një pasagjeri që po nisej për në Stamboll, në aeroportin e Prishtinës. Ishte një i ri turk, Yilmaz Altun, i lindur në vitin 1984. I ekzaminuar nga një mjek, ai zbuloi se i ishte hequr një veshkë në një klinikë të qytetit. E kishte “shitur” dhe duhej të paguhej për këtë kur të kthehej në Turqi. Policia e Misionit të Administratës së Përkohshme të Kombeve të Bashkuara në Kosovë (UNMIK) bëri po atë ditë një kontroll në klinikën “Medicus”, ku gjeti, nën kujdes pas operacionit, një pacient izraelit, Bezalel Shafran, të lindur në vitin 1934, te i cili ishte transplantuar veshka e të riut turk.
Klinika u mbyll menjëherë. U sekuestruan dokumente. Ato vërtetonin përsëritjen e operacioneve të këtij lloji mbi pacientë të huaj gjatë muajve të fundit. Kështu nisi çështja “Medicus”. Ajo u jepte një besueshmëri të jashtëzakonshme rrëfimeve mbi “trafikun e organeve njerëzore në Kosovë” të fundit të vitit 1999 dhe fillimit të viteve 2000. Për më tepër, ajo sugjeronte një vazhdimësi: të njëjtët drejtues të UÇK-së që do të kishin organizuar trafikun pas luftës, tashmë të vendosur në pushtet në Prishtinë, do të ishin pas veprimtarisë kriminale të klinikës “Medicus”.
Në muajt pasues, hetimi i zhvilluar nga Misioni i Bashkimit Europian për Sundimin e Ligjit (EULEX) – që merrte stafetën nga UNMIK-u për misionet e tij të policisë dhe drejtësisë – zbuloi se kirurgu që mbante bisturinë, si për marrjen e veshkave, ashtu edhe për transplantimin e tyre, ishte Yusuf Erçin Sönmez, shtetas turk dhe izraelit i lindur në Turqi në vitin 1957. Hetimi zbuloi gjithashtu se një tjetër turko-izraelit, i lindur në Turqi në vitin 1950, Moshe Harel, ishte organizatori i “udhëtimeve” të pacientëve dhe “arkëtari” i organizatës kriminale. Ishte ai që kishte blerë biletën e avionit të Yilmaz Altunit. Ai e kishte shoqëruar në të njëjtin avion, nga Stambolli në Prishtinë. Në llogarinë e tij bankare ishin transferuar 90.000 dollarë nga një anëtar i familjes së pacientit izraelit te i cili ishte transplantuar veshka e të riut turk.
Aktakuza e prokurorit special të Misionit EULEX, Jonathan Ratel, përcaktoi se 24 heqje veshkash dhe po aq transplante ishin kryer në klinikën Medicus, nga marsi deri në fillim të nëntorit 2008. Në përfundim të procesit, më 29 prill 2013, Lutfi Dervishi, mjek urolog dhe pronar i klinikës “Medicus”, u dënua me tetë vjet burg, ndërsa djali i tij Arban, drejtor i klinikës, me shtatë vjet e tre muaj burg. Tre anestezistë u dënuan me masa nga një vit burg me kusht deri në tre vjet burg. Të pestë janë shqiptarë të Kosovës. Asnjë vendim nuk mundi të jepej ndaj Yusuf Erçin Sönmez dhe Moshe Harel, të dy në arrati. Qartazi, ata ishin të mbrojtur. U arrestuan përkohësisht në Turqi ose në Izrael, mbi bazën e njoftimeve të kuqe të Interpolit, më pas u liruan, pasi të dy vendet kundërshtuan ekstradimin e tyre.
Hipoteza jonë është se çështja e klinikës “Medicus” është një pjesë e manipulimit të shërbimeve speciale ruse, që ishte nisur me paraqitjen e mocionit të Kosachevit në APKE. Ajo është menduar dhe planifikuar përpara vitit 2008. Argumentet në favor të kësaj hipoteze janë si më poshtë:
Argumenti i parë lidhet me personalitetin e Yusuf Erçin Sönmez.
Hetuesit kuptuan shpejt se “Dr. Yusuf”, i cili shfaqej në regjistrat e klinikës “Medicus”, ishte Dr. Yusuf Erçin Sönmez. Prej kohësh ai njihej për kryerjen e heqjeve dhe transplanteve të veshkave në shpërfillje të etikës mjekësore dhe ligjit. Kur prania e tij në çështjen e klinikës “Medicus” u zbulua, shtypi ndërkombëtar e quajti “Dr. Shkaba” ose “Dr. Frankenstein”. Ai ishte arrestuar më parë disa herë në Turqi për shkelje të ligjit në fushën e heqjes dhe transplantimit të veshkave. Që në vitin 1998, raportonte The Guardian, gazetarë të televizionit turk e kishin zënë në kurth duke u paraqitur si persona të gatshëm t’u hiqej një veshkë. Ata kishin treguar se ai kishte për ta shtatë pacientë, kryesisht izraelitë, në pritje të transplantit. Yusuf Erçin Sönmez u ndalua më pas të ushtronte profesionin në sektorin publik të shëndetësisë në Turqi.
“Dr. Shkaba” nuk mund të mos ishte kontaktuar nga shërbimet speciale ruse ose serbe, që nga fundi i viteve nëntëdhjetë, në kohën kur rrjetet e tyre të ndikimit kishin për detyrë të përhapnin thashetheme mbi trafikun e organeve njerëzore, për të cilin do të ishin fajtorë përkrahësit e pavarësisë çeçene ose shqiptarët e Kosovës. Ai njihej gjithashtu për kryerjen e operacioneve të veshkave në Baku. Prej këtej, ndoshta, thashethemi i përmendur më lart në shtypin ushtarak rus mbi një “treg organesh” të të burgosurve rusë në atë qytet.
Argumenti i dytë në favor të hipotezës së një manipulimi nga shërbimet speciale ruse lidhet me faktin se qendra nga e cila vepronte organizata kriminale nuk ndodhej në Prishtinë, në Kosovë, por në Turqi ose Izrael.
Klinika “Medicus” ishte në fakt vetëm një nga platformat ku kryheshin heqjet dhe transplantimet e veshkave nga ekipi i Yusuf Erçin Sönmez. Gjithçka organizohej paraprakisht nga një qendër (Stamboll? Tel Aviv?) ku bëhej rekrutimi i “kandidatëve” për shitjen e një veshke, ku duhej të sigurohej përputhshmëria mes “dhuruesve” dhe “marrësve” përpara nisjes së tyre për në Prishtinë, dhe ku duhej gjithashtu të planifikoheshin operacionet. Sipas Jonathan Ratelit, prokurorit special të EULEX-it, “Medicus ishte një nga klinikat në një konstelacion ku vepronin Sönmez, Harel dhe të tjerë”, [...] “Kemi gjetur klinika në Azerbajxhan dhe në vende të tjera dhe mendojmë se mund të ketë një në Afrikën e Jugut”.
Argumenti i tretë mbështetet në vëzhgimin e zonës gjeografike nga vinin viktimat të cilave u ishte hequr një veshkë në klinikën “Medicus”.
Sipas prokurorit special, Jonathan Ratel, viktimat e identifikuara të cilave iu hoq një veshkë në klinikën “Medicus” mes marsit dhe nëntorit 2008 ishin “izraelite, turke, kazake, bjelloruse, ruse, ukrainase ose moldave”. Me fjalë të tjera, ato vinin nga ish-Bashkimi Sovjetik, Izraeli ose Turqia. Kjo tregon se shërbimet speciale nuk mund të mos i njihnin degëzimet e rrjetit në zonën e tyre të ndikimit. Ka çdo arsye të mendohet se ishin të lidhura me të.
Së fundi, argumenti i katërt lidhet me kohën e operacioneve të veshkave në klinikën “Medicus”.
Shqyrtimi i aktakuzës (shih fq. 15 e vijim) tregon se ndërhyrja e parë e “Dr. Yusuf” ishte më 8 mars 2008. Ai rezulton se i kishte hequr po atë ditë një veshkë “Tasimit” dhe ia kishte transplantuar “Bamut” (mbiemrat janë të panjohur dhe personat nuk janë identifikuar). Dy ndërhyrjet pasuese janë vetëm më 11 dhe 15 maj 2008 (në secilin rast, një heqje dhe një transplant). Ritmi përshpejtohet në qershor dhe më pas stabilizohet gjatë muajve të mëpasshëm deri në fund të tetorit 2008, duke arritur gjithsej në 24 heqje dhe po aq transplantime.
Për të përfunduar mbi këtë pikë, duket se veprimtaria kriminale e “Dr. Yusuf” në klinikën “Medicus” ishte një veprimtari e kohëve të fundit. Ajo filloi pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës. Nuk ka asnjë “provë” për vazhdimësi me trafikun e pretenduar të organeve njerëzore pas luftës, në vitet 1999-2000.
Qartazi, veprimtaria kriminale e klinikës “Medicus” u ndërpre kur shërbimet speciale ruse e konsideruan të dobishme. Kur konsideruan se kishte ardhur koha që të shpërthente “skandali”. Historia e të riut turk që rrëzohet në aeroportin e Prishtinës dhe që bën që policia e UNMIK-ut të zbulojë rastësisht një “trafik organesh njerëzore” në Kosovë nuk qëndron. Policia ishte informuar me qëllim, ndoshta që më 31 tetor. Ajo kishte urdhër të arrestonte Yilmaz Altunin dhe Moshe Harelin përpara se të hipnin së bashku në avion, më 4 nëntor.
Do të përmendim kalimthi se, në pjesën më të madhe, emrat e viktimave të identifikuara (shih aktakuzën) tregojnë një origjinë nga ish-BRSS-ja (Akhmedov, Yankulov, Ruskalenko, Shevdako, Avdukova, Pugachev etj.). I riu turk Yilmaz Altun, i arrestuar në aeroportin e Prishtinës më 4 nëntor 2008, rezulton në fund si një nga të paktët turq në listë. Ndoshta nuk është rastësi që pikërisht me të shërbimet speciale ruse kishin vendosur të mbyllnin serinë e heqjeve të veshkave në Prishtinë. Ai u tregoi hetuesve se si ishte rekrutuar nga njëfarë Ismaili dy muaj më parë. Ai i kishte premtuar 20.000 dollarë për heqjen e njërës prej veshkave të tij. Ishte ai që e kishte vënë në kontakt me Moshe Harel. Viktima e fundit e “trafikut të organeve njerëzore” nuk mund të ishte një person me një emër si Pugachev ose Ruskalenko. Do të duhej t’u tregonte hetuesve se ishte rekrutuar nga njëfarë Popov ose Ivanov. “Pista ruse” do të ishte bërë tepër e dukshme.
Do të përmendim kalimthi se shumica e vendeve pranuan të bashkëpunonin me hetimin e Jonathan Ratelit, prokurorit special të Misionit EULEX. Rusia, prej së cilës vinin disa prej viktimave të identifikuara, refuzoi të bashkëpunonte. Ndërkohë që deklaronte se edhe ajo ishte viktimë e “trafikut të organeve njerëzore në Kosovë”. Kështu, ajo kërkoi ekstradimin e Moshe Harel, edhe pse e dinte se nuk kishte asnjë shans ta siguronte.
Disa fjalë, më në fund, për Dr. Lutfi Dervishin, pronarin e klinikës “Medicus”. Ka shumë gjasa që ai të ketë rënë në një kurth të ngritur nga “Dr. Yusuf” me mbështetjen e shërbimeve speciale ruse. Sipas raportit të hetimit, ai e kishte takuar Yusuf Erçin Sönmez në një kongres urologjie në Stamboll, në vitin 2005 ose 2006. Më pas mori, ndoshta vetëm në fillim të vitit 2008, një propozim që duhej ta kishte refuzuar. Ai do të kishte çuar në një eksperiment më 8 mars. Pastaj, duke filluar nga maji, në një praktikë “industriale” të heqjeve dhe transplanteve, ku “Dr. Yusuf” mbante gjithmonë bisturinë. Ai qartazi iu dorëzua joshjes së fitimit. Nuk do ta diskutojmë dënimin e tij të rëndë. Ai i shkaktoi dëm të konsiderueshëm vendit të tij dhe ish-drejtuesve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, aktualisht në burg në Hagë.
Raporti Marty, kati i fundit
Tani le të vijmë te raporti i Dick Marty-t: “Trajtimi çnjerëzor i personave dhe trafikimi i paligjshëm i organeve njerëzore në Kosovë” (Dok. 12462), i miratuar nga APKE-ja në fillim të janarit 2011. Ta themi që në fillim: është ajo që mund të druhej më shumë mbi bazën e mocionit të paraqitur nga Kosachev në prill 2008. Ai rimerr – siç pritej – narrativën e shërbimeve speciale serbe mbi “Grupin e Drenicës”, i cili do të kishte qenë në qendër të një trafiku ndërkombëtar droge, armësh dhe prostitucioni dhe do të kishte marrë drejtimin e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK). Ai rimerr gjithashtu narrativën e “burimeve të besueshme” mbi “trafikun e organeve njerëzore” të marra nga të burgosur serbë, që gjendet në librin e Carla Del Pontes dhe Chuck Sudetic. Por shkon shumë më larg në të dyja këto pika:
Së pari, mbi narrativën klasike sipas së cilës rebelët nuk do të ishin gjë tjetër veçse banditë ose kriminelë mafiozë, që gjendet si te serbët në lidhje me Kosovën, ashtu edhe te rusët në lidhje me çeçenët, ajo merr një dimension të ri me pikën 58 të raportit Marty:
“Ne kemi konstatuar se drejtuesi i këtij Grupi të Drenicës ose, për të përdorur terminologjinë e rrjeteve të krimit të organizuar, ‘kumbari’ i tij, nuk ishte askush tjetër veçse një figurë e njohur e jetës politike lokale dhe ndoshta personaliteti më i njohur i UÇK-së në skenën ndërkombëtare, Hashim Thaçi.”
Dick Marty nuk mjaftohet më me pretendime ose thashetheme të mbështetura mbi “burime” që askush nuk mund t’i kontrollojë. Ai pohon si në një hetim gjyqësor: “Ne kemi konstatuar se...”. Duhet thënë se, në momentin kur paraqitet raporti, Hashim Thaçi është kryeministër që nga janari 2008. Është ai që shpalli pavarësinë e Kosovës më 17 shkurt 2008.
Ne shohim në pohimin e Dick Marty-t gjurmën e shërbimeve speciale ruse. Ajo që vihet në diskutim është legjitimiteti i pavarësisë së Kosovës dhe ligjshmëria e shtetit të ri në skenën ndërkombëtare. Nëse kreu i qeverisë së Kosovës është “kumbari” i një mafieje, atëherë Kosova nuk mund të njihet si shtet i pavarur.
Raporti Marty shkon gjithashtu shumë më larg se ajo që kishte qarkulluar deri atëherë mbi “trafikun e organeve njerëzore” me të cilin do të ishin marrë drejtuesit e UÇK-së, pasi shpik krejtësisht një qendër të re ndalimi të të burgosurve serbë, të cilëve do t’u ishin marrë organe: Fushë-Krujën, shumë pranë Rinasit, ku ndodhet aeroporti i Tiranës.
Përpara raportit Marty, asnjë dokument nuk e përmend këtë qendër të Fushë-Krujës. As libri Del Ponte & Sudetic, as hetimi i UNMIK-ut dhe TPIJ-së në vitet 2004-2005. Ekipi i mjekut ligjor Baraybar kishte bërë kërkime vetëm në Burrel, në të famshmen “shtëpi të verdhë”, ku nuk kishte gjetur asgjë bindëse.
Duhet thënë se thashethemet e përhapura nga shërbimet speciale serbe kishin një dobësi. Ajo ishte vënë në dukje, përfshirë edhe nga disa media serbe pas daljes së librit Del Ponte & Sudetic: heqja e veshkave duhej të kryhej në një mjedis krejtësisht steril, në afërsi të drejtpërdrejtë të një aeroporti nëse organi ishte destinuar për një transplant larg. “Shtëpia e verdhë” e Burrelit dukej e papërshtatshme. Florence Hartmann kishte folur për të gjitha këto në artikullin e saj të prillit 2008.
Kjo dobësi u bë edhe më e dukshme me aktakuzën e prokurorit special të Misionit EULEX, Jonathan Ratel, e cila tregonte si funksiononte në të vërtetë “trafiku i organeve njerëzore”: të njëjtën ditë, në të njëjtin institucion, “Dr. Yusuf” i hiqte veshkën “dhuruesit” dhe ia transplantonte marrësit. Ai ishte siguruar shumë përpara mbërritjes së tyre në Kosovë për përputhshmërinë e tyre.
Në këtë kontekst, Dick Marty mund të pohonte, me një siguri të jashtëzakonshme, rreth dhjetë vjet pas ngjarjeve, se kishte “zbuluar”, gjatë hetimit të tij, vendin e “Fushë-Krujës” ku “grupi i vogël i të burgosurve të përzgjedhur nga UÇK-ja do të kishte gjetur vdekjen”.
Ky vend do të ndodhej “disa orë udhëtim të vështirë nga Rripa ose Burreli”. Do të përbëhej nga një “strehë” dhe një “klinikë”. E para do të ishte një shtëpi, pronari i së cilës, “anëtar i etnisë shqiptare, do të kishte ruajtur njëkohësisht lidhje fisnore dhe marrëdhënie të krimit të organizuar me anëtarët e Grupit të Drenicës”. Mund të imagjinohet se klinika ndodhej aty pranë, por raporti nuk jep asnjë saktësim as për emrin e saj, as për vendndodhjen.
Raporti thotë se, “kur konfirmohej se kirurgët përgjegjës për transplantimin [sic] ishin në vend dhe të gatshëm për të operuar, të burgosurit do të nxirreshin një nga një nga ‘streha’, do të ekzekutoheshin në mënyrë të përmbledhur me armë zjarri nga një pjesëtar i UÇK-së dhe trupat e tyre do të transportoheshin shpejt drejt klinikës ku kryhej operacioni”.
Ai shton se “Sipas burimeve, aksi i Fushë-Krujës ishte zgjedhur për të strehuar këto objekte për shkak të afërsisë së tij me aeroportin kryesor që i shërbente Tiranës. Objektet e kësaj platforme të rrjetit të trafikimit të organeve – ‘streha’ dhe klinika e përdorur për operacionet – për pasojë ishin lehtësisht të aksesueshme si për pritjen e vizitorëve ndërkombëtarë, ashtu edhe për dërgimin e organeve.”
Edhe këtu shohim dorën (e madhe) të shërbimeve speciale ruse. Qartazi, janë ato që kanë fabrikuar këtë rrëfim rreth një qendre ndalimi (një qendër vdekjeje) të të burgosurve serbë, për të cilën askush nuk kishte dëgjuar deri atëherë. Teksti i rrëfimit (pikat 159 deri 174 të raportit) karakterizohet gjithashtu nga një stil i rëndë dhe disa pasaktësi që mund të tregojnë një përkthim të dobët nga një tekst origjinal në rusisht. Kemi vënë re, për shembull, përmendjen e “kirurgëve përgjegjës për transplantimin” [sic], kur duhej të bëhej fjalë për kirurgë përgjegjës për heqjen e organeve...
Duhet të sinjalizojmë një tjetër çudi. Ajo mund të tradhtojë ekzistencën e një origjinali të raportit në rusisht. Në “B - Shpjegimi i motiveve”, pika 1, gjendet fjalia: “Znj. Carla Del Ponte botoi një libër dëshmi, në bashkëpunim me Chouk Sudetic”. Emri në të vërtetë është “Chuck”, i cili në Shtetet e Bashkuara, ku ka lindur Chuck Sudetic, mund të konsiderohet si një shkurtim i Charles/Charlie (për shembull, Chuck Berry). Por ka shumë gjasa që prindërit e Sudeticit, me origjinë nga Jugosllavia, t’ia kenë dhënë këtë emër djalit të tyre, të lindur në vitet pesëdhjetë, në referencë ndaj Tchouk (“Чук” në rusisht), heroit të një tregimi shumë popullor të epokës staliniste në Bashkimin Sovjetik (nga i cili u bë një film në vitin 1953). Dhe nuk ka asnjë dyshim se Chuck Sudetic quhej “Чук Судетич” (“Tchouk Soudetitch”, fonetikisht në frëngjisht), kur ishte student në Institutin Pushkin, në Moskë, në vitin 1978. Lexuesi mund ta verifikojë me “Google Translate” se kur shkruan “Чук”, merr “Chouk” në frëngjisht dhe “Chuck” në anglisht. Kjo do të shpjegonte pse, në versionin anglisht të raportit Marty, kemi “Chuck Sudetic”, ndërsa në versionin frëngjisht kemi “Chouk Sudetic”...
Chuck Sudetic, “idioti i dobishëm” tjetër?
Ndoshta duhet parë në këtë “gabim shtypi” një tregues. Chuck Sudetic do të ishte “idioti i dobishëm” tjetër në operacionin e shërbimeve speciale ruse rreth “trafikut të organeve njerëzore në Kosovë”.
Duke marrë parasysh rëndësinë që kishin “zbulimet” e atribuuara Carla Del Pontes, si në mocionin e Kosachevit ashtu edhe në raportin Marty, nuk mund të mos ngrihet pyetja mbi urgjencën që kishte ish-prokurorja e Tribunalit Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë për të botuar Kujtimet e saj në pranverën e vitit 2008. Ajo e la postin në TPIJ në fund të vitit 2007 dhe u nis menjëherë për në Argjentinë, ku sapo ishte emëruar ambasadore e Zvicrës. Në fund të marsit 2008, dorëshkrimi ishte dorëzuar te botuesi Feltrinelli.
Si shpjegohet një arritje e tillë? Nuk ishte ajo që e kishte shkruar librin. Të paktën, jo pjesën më të madhe. Ajo e ka pranuar këtë në kopertinë, me përmendjen e Chuck Sudetic si bashkautor. Megjithatë, gjithçka ishte bërë që ai të paraqitej si një punë personale, si Kujtime. Botimi i parë është në italisht, gjuha e saj amtare (Carla Del Ponte është nga Ticino). Nëntitulli i librit “La caccia” (“Gjuetia”) është “Io e i criminali di guerra” (“Unë dhe kriminelët e luftës”). Gjë që është e papërshtatshme si në italisht, ashtu edhe në frëngjisht. Në botimin francez, më vonë, do të lexohej në kopertinë “Kriminelët e luftës dhe unë”.
Chuck Sudetic ishte reporter i New York Times, për të cilën kishte mbuluar luftërat jugosllave (1990-1995). Më pas ishte analist në TPIJ dhe senior writer në Open Society Institute. Kjo do të thotë se, kur Carla Del Ponte mori drejtimin e TPIJ-së, duke filluar nga vera e vitit 1999, ishte ai që kishte arkivat, kontaktet me gazetarët në terren – “burimet e famshme gazetareske të besueshme” – që i kishin “dhënë informacionin” mbi “300 serbët e kapur dhe të transferuar në burgje klandestine në Shqipëri”.
Open Society Institute organizoi një debat, në vitin 2009, në të cilin Sudetic shpjegoi se kishte strukturuar tetë vjet shënime të Carla Del Pontes në diktafon, e cila nuk fliste anglisht dhe donte një libër në stil amerikan, shumë narrativ. Vetë Carla Del Ponte tha, në një intervistë zvicerane në vitin 2008: “Unë tregoj, Chuck shkruan”. Pikërisht kjo shpjegon shpejtësinë e botimit të Kujtimeve. A duhet nxjerrë prej kësaj përfundimi se libri ishte një porosi e shërbimeve speciale ruse? Natyrisht nuk kemi asnjë provë. Vetëm indicie. Përmendja e “Chouk” në raportin Marty nuk është më pak zbavitësja. Një shkelje syri nga ata që morën pjesë në manipulim?
Vënia në funksion e një makinerie infernale
Objektivi i operacionit të shërbimeve speciale ruse, në momentin e paraqitjes së mocionit të Kosachevit në APKE ishte, siç kemi thënë, që asambleja të miratonte një raport mbi “trafikun e organeve njerëzore në Kosovë” që ta paraqiste Kosovën si një shtet artificial dhe të paligjshëm dhe, përmes kësaj, të përçante europianët dhe të dobësonte Bashkimin Europian.
Raporti Marty nuk i drejtohej inteligjencës. Ishte nga fillimi në fund një raport politik, i destinuar të prekte ndjeshmërinë dhe emocionet e njerëzve. Ai u miratua nga Asambleja Parlamentare e Këshillit të Europës me një shumicë shumë të madhe. 169 përfaqësues të shteteve anëtare të Këshillit të Europës votuan pro. Vetëm 8 votuan kundër dhe 14 abstenuan. Të njëmbëdhjetë francezët, nga të gjitha prirjet politike, votuan pro. Të gjithë gjermanët, të gjithë belgët, të gjithë holandezët etj., votuan pro. Mund të dëshpërohesh nga kaq shumë naivitet, mungesë fryme kritike ose thjesht maturie nga përfaqësuesit tanë përballë asaj që ishte një manipulim i neveritshëm. Por rezultati është aty: operacioni i shërbimeve speciale ishte një sukses i plotë. Ndoshta përtej asaj që kishin parashikuar organizatorët e tij.
Sepse ai pati pasoja që a priori do të duhej të dukeshin të pamundura. Ishte një rezolutë e Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Europës, e mbështetur mbi raportin Marty, dhe emocioni i shkaktuar në opinionin publik nga ky raport, që çuan Bashkimin Europian dhe Shtetet e Bashkuara të ngrinin, në shtator 2011, një “Task Force” (Special Investigative Task Force ose SITF, sipas akronimit), me fjalë të tjera një “Grup të posaçëm hetimor”, dhe nëpërmjet tij, një makineri infernale.
Është e rëndësishme të kuptohet si ndodhën gjërat. Nën presionin miqësor të aleatëve të tij, Parlamenti i Kosovës u shty të miratonte, në maj 2012, një ligj për bashkëpunimin me Task Forcën. Ai supozohej t’i lejonte kësaj të fundit të zhvillonte një hetim penal të pavarur mbi pretendimet që përmbante raporti Marty. Kosova kishte çdo interes që ky hetim të zhvillohej. Ai duhej të tregonte se raporti Marty ishte një mashtrim. Përbërja e Task Forcës, me magjistratë profesionistë dhe personel drejtësie ekskluzivisht europian dhe amerikan, ishte një garanci pavarësie. Prokurori, drejtuesi i Task Forcës, nga shtatori 2011 deri në gusht 2014, ishte Clint Williamson, ish-ambasador i posaçëm i Shteteve të Bashkuara për çështjet e krimeve të luftës.
Mbi bazën e elementeve të para të hetimit të Task Forcës dhe nën presionin e ushtruar nga Bashkimi Europian dhe Shtetet e Bashkuara, Parlamenti i Kosovës u çua të miratonte, në gusht 2015, një amendament kushtetues mbi krijimin e Dhomave të Specializuara dhe Zyrës së Prokurorit të Specializuar të Kosovës (Ligji nr. 05/L-053 – neni 162 i Kushtetutës), me fjalë të tjera të Gjykatës Speciale për Kosovën. Kjo gjykatë kuptohej si një institucion i Kosovës, i zhvendosur në Hagë për arsye sigurie (mbrojtje të dëshmitarëve), pavarësie dhe financimi (në ngarkim të Bashkimit Europian). Edhe një herë, Kosova kishte interes për këtë. Për të njëjtat arsye si më parë: të nxirrte në dritë të vërtetën mbi “trafikun e pretenduar të organeve njerëzore në Kosovë”.
Çfarë kishte ndodhur ndërkohë? Magjistratët e Task Forcës, në bashkëpunim me TPIJ-në, që ishte ende aktiv në atë kohë, u njohën me dosjet e shumta të krimeve të luftës ose krimeve kundër njerëzimit që lidhen me Kosovën, të mbyllura ose të mbetura pezull. Por mbi të gjitha u interesuan për pretendimet e raportit Marty.
Natyrisht, për të pasur mundësi të avanconin në dosjen e “trafikut të organeve njerëzore në Kosovë”, duhej të mund të kontrollonin “burimet” që kishin ushqyer raportin dhe, për këtë, të dëgjonin autorin e tij. Prokurori i Task Forcës, Clint Williamson (SITF), iu drejtua që në vitin 2012 Dick Marty-t duke i kërkuar të bashkëpunonte. Por ai nuk u përgjigj. Natyrisht e kuptojmë pse. Por është interesante të shihet se si mundi t’i shmangej një thirrjeje të prokurorit të Task Forcës, i cili në parim kishte kompetenca të gjera. Ka tri arsye për këtë:
Arsyeja e parë është se Task Forca (SITF), ashtu si EULEX-i, është një mision në Kosovë. Marty është shtetas zviceran, me banim në Zvicër, në Ticino. Një urdhër kosovar për paraqitje nuk është i zbatueshëm në Zvicër pa ndihmë juridike ndërkombëtare. Zvicra nuk mori kurrë një letërporosi detyruese.
Arsyeja e dytë ishte mbrojtja që gëzonte atëherë Marty sipas Marrëveshjes mbi privilegjet dhe imunitetet e Këshillit të Europës (nenet 14 dhe 15). Sekretari i Përgjithshëm Thorbjørn Jagland refuzoi t’ia hiqte imunitetin. Pa heqjen e tij, asnjë masë ligjore detyruese nuk ishte e mundur. Vetë Clint Williamson e pranoi këtë në vitin 2014, me gjuhë diplomatike: “Z. Marty ka bashkëpunuar në masën që ai e konsideronte të pajtueshme me detyrimet e tij”. Me fjalë të tjera, ai nuk tha asgjë për “burimet” e tij.
Arsyeja e tretë është “sekreti i burimeve”. Marty tha: “Nëse jap emrat e shoferëve të mi, truprojave, ‘organizatorëve’ shqiptarë që më kanë folur për Fushë-Krujën dhe Rripën, ata do të vriten.”
Juridikisht, Dick Marty nuk iu “shmang” hetimit. Ai ishte i paarritshëm. Kjo është arsyeja pse Task Forca u detyrua të përfundonte raportin e saj, në vitin 2014, duke thënë se kishte pasur vrasje dhe zhdukje – gjë që dihej – por se nuk kishte prova të mjaftueshme mjeko-ligjore për trafik organesh. E gjithë kjo, për mungesë aksesimi te “burimet” e raportit Marty.
Pikërisht kjo e bënte, që nga origjina, Gjykatën Speciale për Kosovën një makineri infernale. Ajo nuk do të kishte parë dritën e ditës pa një manipulim të suksesshëm të shërbimeve speciale ruse. Nuk do të duhej të gjykonte për një “trafik organesh njerëzore” për të cilin nuk ka asnjë provë. Por ishte një makineri e rëndë që po ngrihej, me funksionarë të deleguar nga vende të ndryshme të Bashkimit Europian dhe të Amerikës. Duhej të kishte “drithë për të bluar”. Në mungesë provash për trafik organesh, duhej të merrej me krimet e luftës për të cilat do të ishin personalisht përgjegjës drejtuesit e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Kjo duhej të helmonte marrëdhëniet e Bashkimit Europian me shtetin e ri të Kosovës, të mbante gjallë ndarjen mes europianëve. Makineria, pasi ishte vënë në lëvizje, vazhdoi të shkaktonte dëme vetë. Nuk kishte më nevojë as të ushqehej nga dezinformimi i shërbimeve speciale ruse që kishin shkaktuar krijimin e saj.
Kjo makineri infernale funksionon tashmë prej më shumë se një dekade. Vendimi që Gjykata Speciale sapo dha më 16 shtator 2026 nuk mund të përbënte surprizë. Dihej se aktakuza kundër Hashim Thaçit dhe tre ish-drejtuesve të tjerë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, e bërë publike më 4 nëntor 2020, nuk përmbante absolutisht asgjë mbi “trafikun e organeve njerëzore”. Asnjë provë nuk ishte mbajtur. Prandaj nuk mund të kishte dënim në lidhje me pretendimet e raportit Marty. E vetmja gjë që mund të druhej ishin dënime të rënda për krime lufte për të cilat janë pashmangshmërisht fajtorë individualisht ose kolektivisht drejtues të organizatave të rezistencës në një luftë: keqtrajtim të të burgosurve, tortura, ekzekutime jashtëgjyqësore të “tradhtarëve”, të “spiunëve”, larje hesapesh në çlirim. Pikërisht kjo ndodhi.
Por a është kjo drejtësi? Përgjigjja është jo. Jo sepse këto krime nuk do të ishin kryer. Por sepse nuk i takon një gjykate të përbërë kryesisht nga magjistratë të huaj t’i gjykojë. Gjykata Speciale për Kosovën, sipas së drejtës kosovare, e zhvendosur në Hagë, kishte arsyen e saj të ekzistencës për të gjykuar krime kundër njerëzimit, krime të tmerrshme si krimet e lidhura me trafikimin e organeve të marra nga persona të mbajtur robër. Që nga momenti kur nuk mund të mbahej asnjë provë për krime të tilla, ajo nuk kishte më legjitimitet.
Rusia zhvillon prej më shumë se dymbëdhjetë vjetësh një luftë agresioni kundër Ukrainës. Një luftë që aktualisht arrin një intensitet të shënuar nga tmerri i përditshëm i raketave dhe bombave kundër popullsisë civile (krime kundër njerëzimit masive dhe të përsëritura). Rusia zhvillon një luftë hibride kundër Europës.
Është treguar se Bashkimi Europian është mashtruar nga një operacion manipulimi dhe dezinformimi i shërbimeve speciale ruse, ndër më të arrirët që nga rënia e regjimeve komuniste. Ka ardhur koha të reagojmë. Një shenjë e vullnetit tonë për t’u përballur mund të kalojë nga Prishtina.
Dihet se do të ketë një proces apelimi. A mund të lejohet që makineria infernale të shkaktojë dëme të reja? A mund të pranohet që ajo të vazhdojë të jetë burim ndarjeje mes europianëve? Një shenjë dobësie e Bashkimit Europian?
Të zhvendoset gjyqi i apelit në Prishtinë?
Gjykata Speciale, siç kemi thënë, është një institucion i Kosovës. Aktualisht është e zhvendosur në Hagë. Ajo që propozojmë është të zhvendoset përsëri në Kosovë.
“Dhomat e Specializuara” janë të lidhura, në çdo nivel, me sistemin gjyqësor të Kosovës: Gjykata e Shkallës së Parë, Gjykata e Apelit, Gjykata Supreme dhe Gjykata Kushtetuese. Ato funksionojnë në përputhje me ligjet e Kosovës. Zhvendosja e tyre në Prishtinë nuk paraqet asnjë problem juridik të pakapërcyeshëm.
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Lini një Përgjigje