WELT AM SONNTAG: Zoti Kryeministër, ju e keni krahasuar Bashkimin Europian me “Titanikun” që po shkon drejt ajsbergut. Pse?
Edi Rama: Ajsbergu është identifikuar tashmë nga europiani i madh Mario Draghi. BE-ja është më pak inovative dhe konkurruese se aktorët e tjerë të mëdhenj dhe i mungon aftësia për të marrë vendime të guximshme dhe strategjike. Nëse nuk ndryshon asgjë, ajo shndërrohet në “Titanik”.
WELT AM SONNTAG: Megjithatë, ju dëshironi të anëtarësoheni sa më shpejt të jetë e mundur.
Rama: Jo vetëm unë, të gjithë në Shqipëri e duan këtë. BE-ja është projekti politik më vizionar i konceptuar ndonjëherë. Ka bërë të mundur që breza të tërë të rriten pa luftë. Si mund të mos duash të jesh pjesë e saj apo të jesh aq i marrë sa të thuash se duam të dalim sërish prej saj?
WELT AM SONNTAG: Çfarë mund t’i ofrojë Shqipëria BE-së?
Rama: Me 2.5 milion banorë, jemi shumë të vegjël për të pasur një ndikim të madh. Por, mund ta forcojmë Europën. Aktualisht është një organizëm me një vrimë të rrezikshme.
WELT AM SONNTAG: Çfarë doni të thoni?
Rama: Shikoni hartën. Zakonisht, vendet kanë vetëm një kufi që shtrihet përreth tyre. Europa ka edhe një të dytë, brenda saj. Vrima në mes të Europës është Ballkani Perëndimor. Ka forca që përpiqen të na shkëpusin.
WELT AM SONNTAG: E keni fjalën për Kinën me investimet e saj dhe Rusinë e Turqinë, që kërkojnë ndikim politik?
Rama: Këto janë klishe. Po, Rusia është një kërcënim real. Por, Kina nuk ka një axhendë imperialiste, ajo është thjesht një realitet me të cilin të gjithë duhet të përballen. Nga Turqia nuk vjen asnjë rrezik për Ballkanin Perëndimor. Unë shoh vetëm një ndërhyrje vëllazërore për stabilitet dhe paqe.
WELT AM SONNTAG: Kreditë kineze pothuajse e çuan vendin tuaj fqinj, Malin e Zi drejt falimentimit shtetëror.
Rama: Në Shqipëri nuk e kemi këtë problem. Marrëdhënia jonë me Pekinin është më e distancuar, sepse kemi pasur lidhje të ngushta në periudhën më të keqe, gjatë Revolucionit Kulturor. Por, sot unë e admiroj Kinën, zellin, meritokracinë. Europa nuk duhet të izolohet, por duhet të rifitojë aftësinë për të pasur marrëdhënie me të gjithë.
WELT AM SONNTAG: Të kthehemi te “vrima” në Europë. Cili është konkretisht rreziku?
Rama: Një bark i hapur është diçka e keqe. Ekziston rreziku i infeksioneve, plagëve dhe kalbëzimit. Rusia është një virus. Islami radikal është një virus. Kriminaliteti është një virus.
Presidentja e Komisionit Europian, Ursula von der Leyen, ka shtatë fëmijë. Edhe ne jemi shtatë, shtatë shtete që duan të hyjnë në BE. A është më mirë t’i lësh fëmijët të rriten brenda familjes apo t’i lësh jashtë derisa të rriten?
Sigurisht, një fëmijë në tryezë ka më pak të drejta. Nuk mund të kërkojë gjithçka. Por, jashtë rreziqet janë të mëdha. Njëri fëmijë miqësohet me gangsterë rusë. Tjetri bëhet i varur nga lodrat kineze. Fëmija i tretë zbulon ekstremizmin dhe hedh në erë lagjen.
WELT AM SONNTAG: Viti 2030 përmendet si një afat i mundshëm për anëtarësimin. Kancelari gjerman, Friedrich Merz ka ofruar përshpejtimin e procesit, për shembull përmes një qasjeje graduale në tregun e përbashkët të BE-së. A do të ishte e dobishme kjo?
Rama: Kancelari juaj dhe Europa në tërësi duhet të rigjejnë guximin e Helmut Kohl-it. Kur ra muri në vitin 1989, Kohl nuk u tha gjermano-lindorëve: “Tani keni 33 kapituj negociatash dhe më pas do t’ju pranojmë”. Përkundrazi, tha: “Jemi të gjithë në të njëjtën varkë”.
WELT AM SONNTAG: A duhet BE-ja të mbyllë sytë përpara problemeve për arsye gjeopolitike?
Rama: BE-ja duhet të na kërkojë edhe më shumë detyra shtëpie. Por, ne duam të jemi pjesë e saj. Shikoni Ukrainën. Ajo që i premtohet Ukrainës është një gënjeshtër. Në rrugën e zakonshme të anëtarësimit, duke plotësuar të gjitha kriteret, nuk do të pranohet kurrë.
Këtë e dinë të gjithë. Do të ishte realiste që Ukraina të ulet në tryezë që tani dhe përmes një procesi të bazuar te performanca, t’i jepet anëtarësimi i plotë.
WELT AM SONNTAG: Edhe sot, me 27 vende anëtare, BE-ja e ka të vështirë të marrë vendime. Çfarë do të ndodhë kur të zgjerohet më tej?
Rama: Sigurisht që do të ishte rrezik pranimi i vendeve të reja që mund të bllokojnë vendimmarrjen. Në çdo rast, unë do të angazhohesha për heqjen e së drejtës së vetos. Nëse Europa duhet të konkurrojë me Kinën, SHBA-të dhe Indinë, absurde që një vend i vetëm anëtar të mund të bllokojë gjithçka.
WELT AM SONNTAG: Në Shqipëri korrupsioni vazhdon të jetë problem. Drejtuesja e Shërbimit Informativ është arrestuar dhe ka shumë raste të tjera hetimesh e dënimesh. Çfarë po bëni për këtë?
Rama: Shqipëria ishte një vend ku korrupsioni ishte vetë sistemi. Sot Shqipëria është një vend ku sistemi lufton korrupsionin. Jemi në fazën përfundimtare të pastrimit të vendit.
WELT AM SONNTAG: Struktura kundër korrupsionit, SPAK, nën mbikëqyrjen e SHBA-ve e BE-së, po vepron ashpër kundër zyrtarëve të lartë. A po funksionon?
Rama: Pjesërisht është e dhimbshme. Jo të gjitha procedurat, sipas mendimit tim, janë në përputhje me standardet europiane. Shqipëria ka përqindjen më të lartë të të paraburgosurve në kontinent. Por kjo është pjesë e një procesi të vështirë dhe të pashmangshëm. Ne duhet të marrim vlerësim për këtë.
WELT AM SONNTAG: Ka zëra që kërkojnë nga ju përgjegjësi politike, duke pasur parasysh arrestimet dhe dënimet e njerëzve në rrethin tuaj…
Rama: Përpara se unë të merrja detyrën, që nga viti 1912, kur u themelua shteti ynë, asnjë ministër i vetëm në Shqipëri nuk ishte paraqitur ndonjëherë përpara një prokurori të pavarur. Jam krenar që vendi ynë tani është në gjendje t’u kërkojë llogari njerëzve, kudo ku ndodhen. Kjo është përgjegjësia ime politike.
WELT AM SONNTAG: Por duket se ka mungesë besimi. Prej muajsh qytetarët protestojnë përpara selisë së qeverisë suaj. Shkak ishte projekti i planifikuar për një resort luksoz nga Jared Kushner, dhëndri i presidentit amerikan. Protestuesit ju akuzojnë se po e shisni Shqipërinë.
Rama: Jetojmë në një botë ku gjithmonë ka dikë të zemëruar. Çdo demokraci vuan nga kjo. Protestuesit kanë shqetësime legjitime, të cilat unë nuk i mohoj. Por ata nxiten nga gënjeshtra dhe teori konspirative.
WELT AM SONNTAG: Në këtë projekt bëhet fjalë për katër miliardë dollarë, një shumë gjigante. Ju keni kontribuar në mënyrë të konsiderueshme përmes kontakteve tuaja me presidentin amerikan. Ku e vendosni kufirin mes diplomacisë ekonomike dhe një sistemi që varet së tepërmi nga marrëdhëniet tuaja personale?
Rama: Edhe ju jeni viktimë e një narrative që përsëritet vazhdimisht. Kur nisi e gjithë kjo, Trump nuk ishte më në detyrë; ai mund të përfundonte në burg ose mund të rikthehej në Shtëpinë e Bardhë. Për më tepër, ende nuk ka një kontratë përfundimtare, ne vazhdojmë negociatat.
Edhe vlerësimi i ndikimit në mjedis është ende në proces. Dhe në fakt bëhet fjalë për dy projekte të ndara. Njëri ndodhet në një ishull që është pronë publike. Vetëm 8% e këtij ishulli mund të ndërtohet dhe ishulli do të mbetet pronë publike.
Projekti tjetër ndodhet në një gadishull që është pronë private. Nëse do të sillnit kapital të huaj në Gjermani, a do të thoshit se Gjermania po shitet? A do të thoshit: Gjermania u përket gjermanëve? Unë përfaqësoj interesat e vendit tim dhe do të vazhdoj ta bëj këtë.
WELT AM SONNTAG: Atëherë, pse projekti po kritikohet ndërkombëtarisht?
Rama: Është hija e gjatë e Donald Trump-it që ka sjellë këtu të gjitha mediat e botës dhe të gjithë të majtën. U kam thënë miqve të mi demokratë në Amerikë: Nëse nuk mund ta mposhtni Trump-in në Amerikë, mos ejani në Shqipëri për t’u hakmarrë. Kjo nuk është e drejtë.
WELT AM SONNTAG: Si e keni nisur këtë projekt? Në BE do të kërkohej një tender publik.
Rama: Edhe në BE nuk nevojitet një tender publik për të investuar në një pronë private. Pronarët duhet ta shesin pronën ose të japin miratimin për zhvillimin e saj. Kaq.
WELT AM SONNTAG: Me 3.5%, Shqipëria ka një rritje të lartë ekonomike. Në të gjithë Tiranën po ngrihen ndërtesa mbresëlënëse. Por pagat janë të ulëta, çmimet të larta. Shumë njerëz po largohen nga vendi.
Rama: Edhe shumë të rinj gjermanë sot nuk kanë mundësi të blejnë një banesë. Kur nisa detyrën si kryeministër, të ardhurat për frymë ishin më pak se 3 mijë dollarë. Sot jemi në pothuajse 12.500 dollarë. Po, të rinjtë emigrojnë. Kjo është Europa, lëvizja brenda një tregu të madh pune. Kur pagat të arrijnë një nivel të krahasueshëm, ata do të kthehen.
WELT AM SONNTAG: Cili është vizioni juaj ekonomik?
Rama: Ne kemi mot me diell, të cilin ju nuk e keni në Gjermani. Kemi ushqim fantastik dhe mikpritje. Kemi lumenj dhe e prodhojmë energjinë elektrike tërësisht nga burimet e rinovueshme.
Do të jemi inovativë dhe do të rritemi. Pyetja nuk është se çfarë do të bëjë Shqipëria, por çfarë do të bëjë Europa?
WELT AM SONNTAG: Çfarë duhet të bëjë Europa?
Rama: Të gjithëve na pret një dimër i ashpër demografik, popullsia po plaket gjithnjë e më shumë. Duhet të flasim se çfarë lloj emigracioni na duhet dhe çfarë emigracioni duam, por duhet të flasim si të rritur.
Kushdo që e përdor këtë çështje si një top politik për të krijuar fantazma frike, mund të fitojë zgjedhje në afat të shkurtër. Por kjo nuk është burrështetësi. Është njësoj si të luash muzikë në kuvertën e “Titanikut”.
WELT AM SONNTAG: Italia ndërtoi në Shqipëri qendra për emigrantët që dy vite më parë. Brukseli ndërkohë lejon që kërkesat për azil të trajtohen përmes vendeve të treta. A po i ofroni Gjermanisë mundësinë që të ndërtojë qendra të tilla?
Rama: Italia nuk është vetëm një partner veçanërisht i afërt, por është alter egoja jonë europiane. Por të tjerëve u themi jo, sepse vetëm qendrat në vendet e treta nuk janë zgjidhja. Ka probleme shumë më të mëdha.
Dhe tani është shtuar edhe inteligjenca artificiale. Ndërsa kinezët dhe amerikanët po bëjnë një sprint përpara, njerëzit në Europë grinden për një qendër emigrantësh në Shqipëri për një grusht emigrantësh. Kjo është absurde.
