Nga Vincent Yūsui van Gerven Oei
Më 1 tetor, arkitekti danez Bjarke Ingels fitoi një tjetër “konkurs” arkitekturor në Tiranë, këtë herë për një rrokaqiell në monumentin e mbrojtur kulturor të Parkut Rinia, një nga hapësirat e fundit të gjelbra të mbetura në qendër të qytetit.
Në artikullin e saj për Citizens, Erisa Kryeziu ofron detaje të hollësishme rreth këtij projekti që tani askush nuk duhet ta gjejë më të habitshëm: “konkursi” nuk ishte shpallur publikisht në asnjërën prej faqeve të internetit të prokurimit qeveritar, dhe megjithëse kryeministri Edi Rama pretendoi se juria po vendoste “plotësisht lirisht” dhe pa “asnjë orientim”, ai vetë mori pjesë në intervista dhe diskutime.
Siç pritej, e vetmja kompani që Rama dha publikisht një sugjerim fitoi gjithashtu konkursin: BIG.
Ingels deklaroi në përgjigje se e kuptonte “dëshirën dhe lidershipin e Ramës për gjëra të bukura”. E gjithë kjo vjen sigurisht drejtpërdrejt nga manuali i Dosjeve Shqiptare , dhe në këtë pikë duket sikur arkitektë të tillë si Ingels e mbajnë paturpësinë e tyre si një medalje nderi.
Kolektivi aktivist Arkitektët Shqiptarë, i cili ka bërë shumë punë të rëndësishme rreth ndikimit dëmtues të kompleksit shqiptar arkitekt-mafia, vuri në dukje më tej se anëtari i jurisë Ilir Bejleri i SON Architects u rendit në The Albania Files si “arkitekt ekzekutiv” për BIG. Anëtarët e jurisë Valerio Olgiati, José Selgas dhe Andrea Caputo janë të gjithë të përfshirë në projekte dizajni në Shqipëri, ndërsa anëtari i jurisë Eelco Hooftman frekuenton ETH Zurich, ku arkitekti i gjykatës së Ramës, Freek Persyn i 51N4E, ka projektin e tij të vogël, ndërsa anëtarja e jurisë Elena Tsolakis është anëtare e bordit të RIBA Trust, i cili i kishte dhënë Ramës një bursë nderi në mënyrë të diskutueshme. Shumë e pavarur me të vërtetë!
Por kjo nuk është pika ime kryesore këtu. Ne të gjithë e dimë që këto konkurse janë të manipuluara. Ne të gjithë e dimë që këto juri janë vetëm për sy e faqe. Ne të gjithë e dimë që i gjithë legjislacioni ekzistues mjedisor dhe urbanistik është i parëndësishëm përballë “dëshirës” së Ramës për gjëra të bukura.
Dhe ne gjithashtu e dimë se ai është me nxitim për të çuar përpara sa më shumë projekte zhvillimi të pasurive të paluajtshme përpara afateve të pranimit në BE dhe përpara rënies së tij të pashmangshme nga pushteti. Këto xhepa duhen mbushur që sot!
Poenta ime është se sa tepër derivate dhe patetike është puna e Bjarke Ingels. Që me projektin e Teatrit Kombëtar në Tiranë , i cili vetë ishte i zhytur në skandal , Ingels kishte rrëmbyer me shumicë një projekt të një konkursi për Teatrin e Operas në Busan nga Forma Architects.
Në rastin e “Cumulus”-it të Ingels-ëve, e gjithë situata është edhe më qesharake. Dikush do të mendonte se kur projektohet një ndërtesë e vendosur në një nga parqet më të dashura të Tiranës, një monument kulturor që është një nga hapësirat e fundit të gjelbra në një peizazh urban që po përkeqësohet me shpejtësi, do të ishte e përshtatshme të merrej në konsideratë konteksti dhe ata që duhet të jetojnë me ndërtesën.
Por në vend të kësaj, duket se Ingels thjesht hodhi një vështrim të ngathët matanë bulevardit nga Parku Rinia në hapësirën e hapur përpara Galerisë Kombëtare, vuri re mbetjet e trishtueshme të veprës “Re” të Sou Fujimotos, mori emrin dhe thjesht vendosi një version të zmadhuar të saj në shtylla. Instalacioni i Fujimotos ishte instaluar fillimisht në atë vend në vitin 2016 si një instalacion “i përkohshëm” trevjeçar me urdhër të Hans Ulrich Obrist të Galerisë Serpentine. Baza e tij po aq “e përkohshme” prej betoni mbështetej në rrënjët e një peme madhështore që dikur kishte qëndruar në të njëjtin vend, por ishte prerë si një “rrezik sigurie” për festimet e 4 korrikut që Ambasada e SHBA-së donte të organizonte në të njëjtin vend.
Natyrisht, të gjithë e kanë harruar tashmë natyrën e përkohshme të instalacionit të Fujimotos, i cili me kalimin e viteve është përkeqësuar ndjeshëm në sfondin e rinovimit të përjetshëm të Galerisë Kombëtare. Por elementët e tij kryesorë strukturorë – një rrjetë e bardhë tredimensionale dhe disqe të sheshta që mbivendosen – padyshim që përbëjnë shtyllën kurrizore morfologjike të dizajnit të rrokaqiejve të Ingels.
Mund ta pranoj faktin që Ingels zgjedh ta fusë gjuhën aq thellë në të pasmet e Ramës saqë kryeministri mund të këndojë në danisht, ose që i mbush xhepat me paratë e mafias që janë larë në gjakun e trafikantëve anonimë të torturuar për vdekje në xhunglën ekuadoriane ose të fëmijëve që shkatërrojnë qelizat e trurit të tyre në një klub nate në Berlin. Por që e bën këtë në mënyrën më dembel, të pafrymëzuar dhe të lirë, thjesht duke e shndërruar një pjesë të lënë pas dore të arkitekturës moderniste japoneze në një kullë për ndonjë oligark të rastësishëm shqiptar dhe duke i dhënë fund, e gjej një fyerje të padurueshme ndaj shijes së mirë. / The Albanian Mechanism
