Çfarë ndodh me trupin e njeriut në orët dhe ditët para vdekjes? Një mjeke që punon në kujdesin paliativ dhe merret me pacientë në fazat terminale të sëmundjeve ka shpjeguar ndryshimet që pëson organizmi gjatë afrimit të fundit të jetës.
Sipas Dr. Sarah Holmes, mjeke kryesore në Marie Curie UK, vdekja zakonisht ndodh kur zemra ndalon së rrahuri, frymëmarrja pushon dhe personi humbet vetëdijen. Megjithatë, procesi që çon në këto momente nis më herët he shoqërohet me një sërë ndryshimesh fizike.
Ndërsa trupi dobësohet, personi ndihet gjithnjë e më i lodhur dhe kalon më shumë kohë duke fjetur. Oreksi dhe marrja e lëngjeve ulen, ndërsa sistemi tretës fillon të ngadalësojë funksionimin.
Në këtë fazë, e cila mund të zgjasë për orë ose ditë, pacientët mund të kenë nevojë për më shumë ndihmë në aktivitetet e përditshme dhe mund ta kenë më të vështirë të ndjekin një bisedë për shkak të lodhjes.
Te personat që vuajnë nga sëmundje neurodegjenerative, si demenca apo Parkinsoni, këto ndryshime mund të jenë më pak të dukshme, pasi disa prej tyre janë tashmë pjesë e simptomave të sëmundjes.
Ndryshimet në trup
Me uljen e marrjes së ushqimit, organizmi mund të kalojë në një gjendje të quajtur ketozë, ku përdor yndyrnat si burim energjie në vend të glukozës. Kjo shoqërohet me humbje të konsiderueshme në peshë.
Ndryshimet përparojnë gradualisht dhe në fazat e fundit, frymëmarrja bëhet më e çrregullt, qarkullimi i gjakut ngadalësohet dhe në fund zemra ndalon.
Disa pacientë mund të përjetojnë edhe një përmirësim të papritur dhe të përkohshëm të gjendjes pak para vdekjes. Kjo njihet si një “rikthim” ose moment i shkurtër i qartësisë mendore. Për disa minuta, orë dhe në raste të rralla edhe më gjatë, personi mund të duket sikur është rikthyer në gjendjen e tij të zakonshme.
Shkencëtarët ende nuk e kanë kuptuar plotësisht arsyen e këtij fenomeni.
Frymëmarrja e fundit
Në fazën përfundimtare mund të shfaqet një model i veçantë frymëmarrjeje, i njohur si frymëmarrja Cheyne-Stokes. Ajo karakterizohet nga periudha me frymëmarrje të shpejtë, të ndjekura nga intervale të gjata pa frymëmarrje.
Me përparimin e procesit, frymëmarrja dhe rrahjet e zemrës ndalojnë. Në shumicën e rasteve, sipas mjekes, ky proces është i qetë dhe pacientët nuk përjetojnë dhimbje në momentet e fundit.
Rëndësia e kujdesit paliativ
Dr. Holmes thekson se kujdesi paliativ nuk ka të bëjë vetëm me momentin e vdekjes, por mbi të gjitha me cilësinë e jetës deri në fund.
Sipas saj, përgatitja për fundin e jetës përmes bisedave me familjarët, shprehjes së emocioneve dhe zgjidhjes së çështjeve të pambaruara mund të ndihmojë në uljen e frikës dhe ankthit.
“Është më e vështirë kur ka emocione të pazgjidhura ose çështje të pambaruara”, shpjegon ajo, duke shtuar se disa njerëz e përjetojnë këtë fazë me qetësi, ndërsa të tjerë përballen me më shumë vështirësi.
Çfarë tregojnë studimet për trurin?
Studime të ndryshme kanë treguar se aktiviteti i trurit mund të vazhdojë për një periudhë të shkurtër pas ndalimit të zemrës. Gjatë përpjekjeve për reanimim janë regjistruar edhe episode të aktivitetit elektrik të trurit pas ndërprerjes së furnizimit me oksigjen.
Këto gjetje kanë nxitur diskutime në komunitetin mjekësor rreth mënyrës se si përcaktohet momenti i vdekjes dhe rreth mundësive të reanimimit në raste të caktuara.
Megjithatë, procesi i vdekjes nuk është i njëjtë për të gjithë. Kohëzgjatja dhe simptomat mund të ndryshojnë në varësi të gjendjes shëndetësore, sëmundjes dhe trajtimeve që merr pacienti.
Për këtë arsye, kujdesi paliativ fokusohet në lehtësimin e simptomave, kontrollin e dhimbjes dhe ofrimin e mbështetjes fizike dhe emocionale për pacientin dhe familjen gjatë fazës së fundit të jetës.
