Çdo vit, breshkat e detit rikthehen në plazhet e KwaZulu-Natal-it verior, në Afrikën e Jugut, aty ku kanë nisur jetën. Pasi largohen nga bregu, disa prej tyre udhëtojnë drejt veriut, përmes Kanalit të Mozambikut, duke përdorur ujërat dhe habitatet bregdetare të Mozambikut dhe Madagaskarit, ndërsa të tjera vazhdojnë drejt hapësirave më të gjera të Oqeanit Indian. Afrika e Jugut mund të mbrojë plazhet ku ato ngrenë foletë e tyre, por asnjë vend nuk mund ta mbrojë të gjithë rrugëtimin e tyre.
Breshka mishëron një nga sfidat kryesore të mbrojtjes së oqeaneve. Veprimi i fortë në nivel kombëtar është i domosdoshëm, por mbrojtja e specieve migratore, habitateve të ndërlidhura dhe ekosistemeve të përbashkëta kërkon bashkëpunimin e vendeve. Për ta bërë këtë, edhe financimi që mbështet një bashkëpunim të tillë duhet të jetë në gjendje të ndjekë të njëjtin rrugëtim si breshka.
Për rreth 60 milionë njerëzit që jetojnë brenda 100 kilometrave nga bregdeti i Oqeanit Indian Perëndimor, rëndësia e ruajtjes së këtyre ekosistemeve është e prekshme çdo ditë. Ekosistemet detare të shëndetshme sigurojnë ushqim dhe mjete jetese, mbështesin tregtinë dhe turizmin, si dhe shërbejnë si mburoja natyrore ndaj stuhive. Ato janë baza natyrore mbi të cilën vendet tona po përpiqen të ndërtojnë ekonomi blu të qëndrueshme.
Por rëndësia e tyre shkon përtej kufijve të rajonit. Mangrovat dhe livadhet detare ruajnë karbonin. Shkëmbinjtë koralorë mbështesin biodiversitetin. Ndërsa ujërat tona janë pjesë e rrugëtimit të specieve migratore, lëvizjet e të cilave lidhin brigjet me hapësirat e mëdha të oqeanit. Mbrojtja e tyre është përgjegjësi e rajonit, por njëkohësisht është edhe në interesin e pjesës tjetër të botës.
Liderëve të rajonit nuk u mungon ambicia dhe ne nuk po presim që të tjerët të na tregojnë se si duhet të organizohet mbrojtja e oqeaneve. Në vendin tim, në Sejshelle, kemi parë se çfarë mund të arrihet kur objektivat ambicioze mbështeten nga angazhime të forta politike dhe mekanizma novatorë financimi. Përvoja jonë në planifikimin hapësinor detar dhe financimin e ruajtjes së natyrës tregon se mbrojtja e oqeanit mund të bëhet pjesë e strategjive kombëtare të zhvillimit. Tani, edhe vende të tjera të Oqeanit Indian Perëndimor po ndjekin strategji të ngjashme, të përshtatura me prioritetet dhe rrethanat e tyre.
Përmes Konventës së Nairobit, qeveritë janë angazhuar për një bashkëpunim më të fortë në zhvillimin e ekonomive blu të qëndrueshme dhe të formave më efektive e gjithëpërfshirëse të qeverisjes së oqeaneve. Strategjia Rajonale për Qeverisjen e Oqeaneve ka përcaktuar kuadrin e veprimit dhe tani të gjithëve na takon të krijojmë mekanizmat financiarë të aftë për ta vënë atë në zbatim.
Ky është një objektiv ambicioz. Arritja e synimit të përbashkët për mbrojtjen e 30% të zonave detare dhe bregdetare deri në vitin 2030 kërkon më shumë sesa thjesht përcaktimin e kufijve në hartë. Zonat e mbrojtura duhet të mbështeten nga kërkimi shkencor, menaxhimi efektiv, zbatimi i rregullave, përfshirja e komuniteteve dhe investimet në mjete të qëndrueshme jetese.
Me hyrjen në fuqi të Marrëveshjes historike për Ruajtjen dhe Përdorimin e Qëndrueshëm të Diversitetit Biologjik Detar në Zonat Përtej Juridiksionit Kombëtar, po hapen mundësi të reja për ruajtjen e natyrës përtej ujërave kombëtare. Rajoni i Oqeanit Indian Perëndimor duhet të jetë i përgatitur të ndikojë në mënyrën se si do të zbatohet kjo marrëveshje. Përgjegjësitë tona do të shkojnë shumë përtej çdo projekti apo granti të vetëm. Shkëmbinjtë koralorë nuk rigjenerohen sipas afateve të projekteve, ashtu siç rezervat e peshkut nuk rikthehen në përputhje me ciklet e financimit. Ruajtja e natyrës kërkon vazhdimësi.
Pikërisht për këtë arsye, gra nga tri fshatra bregdetare në Anzhuan, Komore, krijuan një shoqatë pasi morën mësime nga komunitetet e peshkimit në Madagaskar dhe Zanzibar. Ato mbyllën përkohësisht një pjesë të shkëmbinjve të tyre koralorë për peshkimin e oktapodit, ndihmuan në zbatimin e ndalimit dhe më pas pritën. Kur zona e peshkimit u rihap, pesha mesatare e oktapodëve të kapur ishte dy herë më e madhe se më parë. Ideja kapërceu kufijtë sepse komunitete me të njëjtin vizion ishin të gatshme të mësonin nga njëra-tjetra.
Në këto dhe mënyra të tjera, komunitetet e Oqeanit Indian Perëndimor tashmë po marrin drejtimin në mbrojtjen e natyrës. Por ruajtja dhe zgjerimi i përparimit të tyre kërkon financim që mbështet udhëheqjen lokale, shkëmbimin e njohurive dhe menaxhimin afatgjatë të ekosistemeve. Institucionet kombëtare dhe investimet në projekte mbeten thelbësore, por disa përgjegjësi janë, në vetvete, rajonale. Rezervat e peshkut lëvizin dhe speciet migrojnë mes habitateve të ndërlidhura.
Asnjë fond nuk mund të financojë të gjitha nevojat e agjendës së ruajtjes së natyrës. Masat kundër ndotjes, portet më të gjelbra dhe prioritete të tjera detare kërkojnë instrumente të ndryshme financimi. Megjithatë, qeveritë po punojnë për krijimin e një Fondi Rajonal Mirëbesimi për Ruajtjen e Natyrës në Oqeanin Indian Perëndimor (RCTF), i cili mund të mbushë boshllëqe të rëndësishme duke mobilizuar dhe vënë në dispozicion financim të qëndrueshëm për prioritetet që kapërcejnë kufijtë dhe që trajtohen më mirë në nivel rajonal. I konceptuar për të plotësuar, jo për të konkurruar me fondet kombëtare, bankat e zhvillimit dhe financimin e projekteve, RCTF do të përqendrohet vetëm në ato fusha ku bashkëpunimi ndërkufitar sjell një vlerë të qartë të shtuar.
Rajoni nuk po e nis nga e para këtë përpjekje. Konsultimet me qeveritë, organizatat e ruajtjes së natyrës dhe partnerët financiarë kanë nisur tashmë, duke u mbështetur në përvojat dhe mësimet e nxjerra nga vende të afërta dhe të largëta. Por faza e ardhshme duhet të udhëhiqet nga vetë qeveritë, të cilat duhet të përcaktojnë prioritetet e RCTF-së, mekanizmat mbrojtës, strukturën e qeverisjes dhe marrëdhëniet e tij me institucionet ekzistuese.
Partnerët ndërkombëtarë mund të ndihmojnë në përshpejtimin e këtij procesi. Atyre nuk u kërkohet të hartojnë një agjendë të re apo të financojnë një tjetër projekt të shkëputur. Ata mund të ndihmojnë në ngritjen e një pjese të arkitekturës financiare në pronësi të rajonit, të orientuar drejt nevojave të ruajtjes së natyrës që mekanizmat tradicionalë të financimit e kanë të vështirë t’i mbështesin në mënyrë të qëndrueshme. Kjo nuk ka të bëjë thjesht me financimin e ruajtjes së natyrës në Oqeanin Indian Perëndimor. Mundësia e vërtetë është të investohet në kapacitetin e vetë rajonit për ta udhëhequr këtë përpjekje.
Kur qeveritë të mblidhen javën e ardhshme për Konferencën e Dymbëdhjetë të Palëve të Konventës së Nairobit (COP12), ato do të shënojnë 40 vjet bashkëpunimi në kuadër të kësaj marrëveshjeje. Por duhet të shohin edhe përpara. Një ekonomi blu e qëndrueshme për rajonin duhet të ndërtohet mbi ekosisteme të shëndetshme, të mbështetura nga financim i besueshëm dhe afatgjatë. Synimi i konferencës duhet të jetë autorizimi i një faze të re, të udhëhequr nga qeveritë, për RCTF-në, duke përcaktuar fushat ku ai mund të sjellë vlerë të shtuar dhe mënyrën se si duhet të bashkëpunojë me institucionet e tjera rajonale.
Oqeani Indian Perëndimor është një sistem i ndërlidhur. E ardhmja e tij kërkon një mbështetje financiare në përputhje me distancat që përshkojnë speciet e tij, lidhjet që mbajnë gjallë ekosistemet dhe ambicien me të cilën vendet e rajonit po kontribuojnë në këtë përpjekje.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. Conserving a Connected Ocean
