Sot 500 shkolla në të gjithë Francën do të mbeten të mbyllura, plotësisht ose pjesërisht, për shkak të prote...
BOTA
Napoleoni, 'shefi nga ferri': Si mund t'i ketë kushtuar Waterloo-ja kontrolli obsesiv ndaj gjeneralëve të tij
Piranjat NewsPërditësimi i fundit 5 Tetor 2026, 13:26
Napoleon Bonaparti mund të ketë hyrë në histori si një nga udhëheqësit më të mëdhenj ushtarakë të të gjitha kohërave, por për marshallët e tij ai ishte, sipas historianit Andrew Roberts, një “shef nga ferri”, i cili donte të kishte një fjalë edhe në detajet më të parëndësishme.
Roberts, autor i biografisë shumë të diskutuar “Napoleoni i Madh”, tani është rikthyer me një libër të ri, të titulluar “Napoleoni dhe Marshallët e Tij: Fitorja, Rivaliteti, Tradhtia”, i cili do të dalë në shitje më 8 tetor. Me rastin e botimit të tij, ai shkruan në Daily Mail se studimi i më shumë se 40,000 letrave të Napoleonit e çoi atë në përfundime të reja rreth mënyrës se si perandori... i torturonte gjeneralët e tij të lartë. Siç argumenton ai, Napoleoni ishte një “mikromenaxher obsesiv”: kërkues, i centralizuar, shpesh fyes dhe aq ndërhyrës saqë përfundonte duke u marrë me detaje që dikush do të priste t’ua linte vartësve të tij.
Nga butonat në uniforma te dritaret e spitaleve
Materiali që studioi Roberts vjen nga botimi monumental me 15 vëllime i Fondacionit Napoleon, i përfunduar në vitin 2018 dhe që përmban më shumë se 40,000 letra të perandorit. Ato zbulojnë shkallën e ndërhyrjes së tij. Napoleoni mund të vendoste personalisht se kur një njësi ushtarësh duhet të merrte kopsa të reja me shqiponjën perandorake në uniformat e tyre, nëse një adjutant kishte të drejtë të mbante shiritin e Legjionit të Nderit , apo edhe nëse dritaret e një spitali të caktuar ushtarak në Gjermani duhej të hapeshin.
Duka i Wellingtonit e kishte përshkruar me vend këtë anë të kundërshtarit të tij, duke shkruar se "asgjë nuk ishte shumë e madhe ose shumë e vogël për hundën e tij".
Sipas Roberts, kjo nevojë e vazhdueshme për kontroll nuk ishte thjesht një tekë. Mund të ketë kontribuar në fund të fundit në humbjen e tij në Waterloo në vitin 1815, pasi disa nga marshallët e tij shumë të aftë ishin lodhur nga stili i tij i komandës dhe nuk ishin të gatshëm të shërbenin përsëri nën komandën e tij.
Marshallët që ndërtuan perandorinë
26 marshallët e Napoleonit formonin elitën më të lartë ushtarake të perandorisë së tij dhe shumë prej tyre ishin tashmë legjenda në Francë. Midis tyre ishte Michel Ney , i cili vite më vonë do të komandonte prapavijën në tërheqjen dramatike nga Moska.
Nga afërsisht 600,000 ushtarë që kishin pushtuar Rusinë, vetëm rreth 100,000 arritën të ktheheshin, sipas shifrave të cituara nga Roberts. Të mbijetuarit u tërhoqën përmes stuhive të dëborës, të rraskapitur, të uritur dhe të sëmurë, ndërsa u sulmuan edhe nga kozakët. Ne ishte në vijën e parë, duke luftuar përkrah njerëzve të tij.
Po aq mbresëlënëse ishte edhe historia e luftës e Nicolas Oudinot, i cili u plagos gjithsej 32 herë nga fishekë muskete, shrapnel, bajoneta dhe shpata.
Berthier, "Gruaja e Perandorit"
Një vend të veçantë në librin e ri të Roberts zë Louis-Alexandre Berthier, të cilin historiani e karakterizon ndoshta si shefin më të madh të shtabit në histori. Berthier kishte aftësinë të lëvizte forca të mëdha ushtarake dhe t'i vendoste ato në fushën e betejës në një kohë shumë të shkurtër. Megjithatë, në të njëjtën kohë, atij iu desh të duronte vëzhgimet, nënçmimet dhe kërkesat e vazhdueshme të Napoleonit.
Vetëm nga marsi i vitit 1796 deri në dhjetor të vitit 1797, Napoleoni i dërgoi atij 457 letra-më shumë sesa shkëmbeu me gruan e tij, Josephine , gjatë së njëjtës periudhë . Ushtarët madje shkuan aq larg sa e quajtën Berthierin "burrin e Perandorit".
Gjithsej, Napoleoni i dërgoi më shumë se 5,000 letra. Në njërën prej tyre, ai i kërkoi atij të "kujdesej që shkallët e njërës prej kazermave në sheshin kryesor" të qytetit të Ajaccio në Korsikë të përshtateshin.
Në një rast tjetër, ai u tërbua kur Berthier lejoi vëllain e tij më të vogël të kthehej në Francë me leje për lindjen e fëmijës së tij.
"Nuk dua ta shoh dhe nuk do ta pranoj", shkroi Napoleoni, duke argumentuar se një gjeneral që braktis trupat e tij "po e çnderon veten". Për të treguar se sa absolut e konsideronte detyrimin e tij ndaj detyrës, ai shtoi se edhe nëse gruaja e tij vdiste, kjo nuk do ta vononte "as për një çerek ore" ekzekutimin e planeve të tij.
"Përça dhe Sundo"
Napoleoni nuk ishte i kënaqur me kontrollin e rreptë, por thuhet se kishte kultivuar me vetëdije konkurrencën midis gjeneralëve të tij.
Në vitin 1807, ai i shpjegoi Carit Aleksandër I të Rusisë se i mbante gjeneralët e tij në konflikt të vazhdueshëm me njëri-tjetrin, në mënyrë që secili të ishte i shpejtë për të treguar të metat e tjetrit. "Unë mbaj një xhelozi të vazhdueshme për veten time", tha ai.
Një ditë, një marshall do të besonte se ishte i preferuari i perandorit. Të nesërmen, dikush tjetër do të zinte vendin e tij. Kështu, askush nuk ndihej i sigurt në favorin e tij. Kjo taktikë mund të jetë hartuar si një mënyrë për të kontrolluar një grup ushtarakësh ambiciozë dhe të fuqishëm. Por sipas Roberts, rezultati ishte një mjedis plot rivalitete.
Sa herë që vetë Napoleoni nuk ishte personalisht në fushën e një fushate, marshallët e tij përplaseshin me njëri-tjetrin. Në të paktën katër raste ata madje nxirrnin shpatat e tyre në debate ose sfidonin njëri-tjetrin në një duel. Etja e tyre për lavdi personale ndonjëherë i çonte ata të fillonin betejat më herët se sa ishin rënë dakord, ndërsa në Luftën e Gadishullit Iberik , nga viti 1807 deri në vitin 1814, ata shpesh refuzonin të bashkëpunonin me njëri-tjetrin.
Largimi i marshallëve
Pavarësisht mënyrës së lodhshme të qeverisjes, marshallët kishin stimuj të fortë për të qëndruar në anën e Napoleonit, të paktën në fillim: para, prestigj shoqëror dhe lavdi. Ata ishin ndër figurat më joshëse në shoqërinë franceze. Bëmat e tyre u regjistruan në njoftimet zyrtare dhe u bënë të njohura në të gjithë vendin.
Ata mbanin uniforma mbresëlënëse me vija të arta, rripa mëndafshi të kuq, jaka të hollësishme dhe kapele me dy kreshta me pupla të mëdha. Napoleoni i shpërbleu ata bujarisht. Gjashtë prej tyre u bënë duka, ndërsa shumë prej tyre fituan prona të mëdha, rezidenca luksoze në Paris dhe miliona franga.
Megjithatë, kur erdhi koha për përballjen përfundimtare në Waterloo, më 18 qershor 1815, vetëm dy nga 26 marshallët ishin në krah të tij në fushën e betejës. Katër kishin vdekur tashmë. Pyetja vendimtare, sipas Roberts, ka të bëjë me 20 të mbeturit.
Deri atëherë Napoleoni ishte mundur tashmë nga koalicioni i fuqive evropiane dhe kishte kaluar rreth dhjetë muaj në mërgim në ishullin e Elbës.
Por kur u kthye në Francë, ai arriti të rivendoste një ushtri të madhe brenda pak javësh. Megjithatë, pak nga marshallët e vjetër nxituan ta ndiqnin.
Roberts beson se një arsye kryesore ishte se ata thjesht ishin lodhur prej tij. Napoleoni mund të ketë qenë një gjeni ushtarak, shkruan ai, por ai ishte gjithashtu një njeri jashtëzakonisht i vështirë. Frazat "përcjell zhgënjimin tim" dhe "ju lutem shprehni pakënaqësinë time të fortë" shfaqen vazhdimisht në korrespondencën e tij.
Ai besonte se kjo ishte mënyra e duhur për të komanduar. Për një nga marshallët e tij ai tha: "Kur ai bën diçka mirë, unë nuk do të them asgjë. Kur ai bën diçka që nuk më pëlqen, unë do t'ia them. Kjo është mënyra ime." Megjithatë, për Roberts, kjo ishte një metodë katastrofike udhëheqjeje.
"Mësimi" nga Waterloo
Historiani britanik beson se ekziston një mësim më i gjerë pas historisë së Napoleonit: një udhëheqës jashtëzakonisht i aftë mund të minojë sukseset e tij nëse nuk di si t'i menaxhojë njerëzit përreth tij.
Obsesioni i Napoleonit me kontrollin, kritikat e vazhdueshme, kultivimi i rivaliteteve dhe pamundësia e tij për të shpërblyer kolegët e tij pa i nënçmuar njëkohësisht ata, sipas Roberts, mund të kenë kontribuar në alienimin e njerëzve që kishin ndërtuar perandorinë franceze me të.
Në fund, Napoleoni u mund në Waterloo dhe britanikët e internuan atë në Shën Helena, ishullin e izoluar të Atlantikut Jugor ku ai kaloi vitet e fundit të jetës së tij./Protothema-Piranjat News
