Banka e Shqipërisë ka përgatitur projekt-rregulloren për funksionin e sistemit të pagesave të menjëhershme.
Projekt-rregul...
LIFESTYLE
Çernobili, strehë e papritur për jetën e egër: 13 gjitarë të mëdhenj në zonën e përjashtimit
PiranjatPërditësimi i fundit 6 Tetor 2026, 09:14
Në një prej zonave më radioaktive në botë, ku njerëzit mungojnë prej dekadash, jeta e egër duket se ka gjetur hapësirën për t’u rikthyer.
Një studim i ri i publikuar në revistën shkencore Proceedings of the Royal Society B ka dokumentuar praninë e 13 llojeve të gjitarëve të mëdhenj në Zonën e Përjashtimit të Çernobilit, mes tyre ujqër, arinj të murrmë, rrëqebuj euroaziatikë, drerë, derra të egër, moose dhe kuaj të Przewalskit.
Studimi u mbështet në të dhëna të mbledhura përmes kamerave kurth në Polesinë ukrainase dhe analizoi lidhjen mes pranisë së gjitarëve të mëdhenj dhe aktivitetit njerëzor në këtë rajon.
Rezultatet sjellin një pamje të veçantë të një prej territoreve më të njohura të botës për shkak të katastrofës bërthamore të vitit 1986. Në zonën ku banimi njerëzor është i kufizuar prej dekadash, kafshët e egra kanë vazhduar të përdorin pyjet dhe habitatet natyrore.
Mes specieve të regjistruara janë ujku gri, ariu i murrmë, rrëqebulli euroaziatik, derri i egër, dreri i kuq, kaprolli, moose dhe kali i Przewalskit, një nga kuajt e egër më të rrallë në botë.
Një nga përfundimet më interesante të kërkimit është se prania e pasur e faunës nuk shpjegohet me ndonjë efekt “mutant” të rrezatimit.
Nuk është rrezatimi që i ka bërë kafshët më të forta.
Studiuesit vënë në dukje rëndësinë e një faktori shumë më të thjeshtë: mungesën e njeriut.
Që prej aksidentit të vitit 1986, aktivitetet njerëzore në pjesën më të madhe të zonës janë reduktuar në mënyrë drastike. Bujqësia intensive, ndërtimet, trafiku dhe shqetësimi i vazhdueshëm i habitateve janë zhdukur ose janë kufizuar ndjeshëm.
Kjo ka krijuar një situatë të pazakontë ekologjike: një territor me ndotje radioaktive, ku njerëzit nuk mund të jetojnë normalisht, është kthyer në një hapësirë relativisht të qetë për shumë lloje kafshësh.
Kjo nuk do të thotë se rrezatimi është i padëmshëm. Zona e Çernobilit vijon të ketë nivele të ndryshme të ndotjes radioaktive dhe efektet e saj biologjike mbeten objekt studimi. Disa kërkime kanë dokumentuar dëmtime gjenetike dhe pasoja të tjera te organizmat e ekspozuar ndaj rrezatimit.
Megjithatë, në nivelin e ekosistemit, studimi i ri tregon se presioni njerëzor është një faktor shumë i rëndësishëm për shpërndarjen dhe praninë e gjitarëve të mëdhenj.
Në një territor ku dikur jetonin dhjetëra mijëra njerëz, sot kamerat kapin ujqër që lëvizin nëpër pyje, drerë, derra të egër, rrëqebuj dhe arinj.
Edhe kuajt e Przewalskit, të futur në zonë si pjesë e përpjekjeve për ruajtjen e kësaj specieje të rrallë, janë bërë një nga simbolet e jetës së egër në Çernobil.
Studimi ofron kështu një shembull të pazakontë se si largimi i njeriut mund të ndryshojë në mënyrë të thellë një ekosistem.
Çernobili mbetet një prej vendeve më të ndotura radioaktivisht në Europë, por katër dekada pas katastrofës, pyjet e tij tregojnë një tjetër histori: atë të kafshëve që kanë gjetur hapësirë për të jetuar në një territor ku njeriu pothuajse është zhdukur.
