Mospjesëmarrja e deputetëve të Lidhjes Demokratike të Kosovës në votimin e parë për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për Dhomat e Specializuara ka rihapur diskutimet mbi pasojat juridike dhe politike të kësaj nisme, pas seancës së tensionuar të së hënës në Kuvendin e Kosovës.
Të lidhura
None found
Projektligji u miratua në lexim të parë gjatë seancës së jashtëzakonshme të 5 tetorit, me 91 vota për, asnjë votë kundër dhe asnjë abstenim. Deputetët e LDK-së nuk morën pjesë në procesin e votimit.
Jashtë ndërtesës së Kuvendit, ndërkohë, protestuesit ishin mbledhur që në orët e mëngjesit, duke kërkuar miratimin e ndryshimeve në ligjin që rregullon funksionimin e Speciales.
Përfaqësuesit e LDK-së vendosën të qëndrojnë jashtë votimit. Deputetja Jehona Lushaku-Sadriu deklaroi se një ligj i zakonshëm nuk mund të anulojë detyrimet ndërkombëtare dhe as të kapërcejë dispozitat kushtetuese. Sipas saj, ndryshimi i një aktgjykimi mund të bëhet vetëm përmes rrugës gjyqësore, konkretisht përmes apelit.
Ky qëndrim ka sjellë në plan të parë pyetjen se çfarë fuqie juridike mund të ketë një ligj i miratuar nga Kuvendi përballë Dhomave të Specializuara. Mbetet e paqartë nëse një akt i miratuar në nivel vendor mund të ndikojë një proces gjyqësor që zhvillohet në kuadër të një mekanizmi të veçantë juridik dhe deri ku mund të zbatohen ndryshimet e propozuara.
Pikëpamjet e juristëve për këtë çështje janë të ndryshme. Avokati Gazmend Halilaj thotë se çdo problem juridik duhet të shqyrtohet brenda procesit parlamentar, përmes amendamenteve, ekspertizës dhe përcaktimit të mënyrës së zbatimit. Ndërsa juristi Blerim Burjani kërkon të dijë nëse ekziston ndonjë siguri se Dhomat e Specializuara do t’i njohin dhe zbatojnë ndryshimet e miratuara nga Kuvendi, si dhe cilat do të ishin pasojat e një përplasjeje të mundshme juridike.
Halilaj: Çështjet juridike duhet të zgjidhen gjatë procesit parlamentar
Gazmend Halilaj vlerëson se diskutimi për ndryshimin e Ligjit për Dhomat e Specializuara nuk mund të mbyllet me argumentin politik se nisma nuk prodhon efekt juridik.
Sipas tij, nëse zbatimi i një ligji kufizohet nga Kushtetuta ose nga detyrimet ndërkombëtare, kufizimet duhet të analizohen dhe të sqarohen në rrugë institucionale e juridike.
“Debati për ndryshimin e Ligjit për Dhomat e Specializuara nuk duhet të reduktohet në deklarata politike se ‘nuk ka efekt juridik’. Pikërisht këtu duhet të kërkohet argumenti: nëse një ligj i miratuar nga Kuvendi mund të ketë kufizime në zbatim për shkak të kornizës kushtetuese dhe detyrimeve ndërkombëtare, atëherë këto çështje duhet të sqarohen juridikisht dhe institucionalisht, jo të përdoren si arsye për të mos marrë pjesë fare në votim”, ka deklaruar Halilaj.
Në prononcimin për “Bota sot”, ai rikujtoi se Kuvendi e kaloi në lexim të parë, më 5 tetor, projektligjin për ndryshimin e Ligjit për Dhomat e Specializuara. LVV-ja deklaroi se, megjithëse kishte kundërshtuar themelimin e Gjykatës Speciale, e mbështeste në parim këtë nismë. PDK-ja, e cila e ka propozuar projektligjin, argumentoi se synimi është që mandati i Dhomave të Specializuara të zbatohet brenda qëllimit për të cilin ato janë krijuar.
LDK-ja, nga ana tjetër, nuk mori pjesë në votim. Arsyetimi i saj ishte se një ligj i zakonshëm nuk mund të shfuqizojë detyrimet ndërkombëtare ose të anashkalojë Kushtetutën, ndërsa një aktgjykim mund të ndryshohet vetëm përmes procedurave gjyqësore.
Halilaj pyet nëse mospjesëmarrja ishte me të vërtetë e vetmja mënyrë për të shprehur kundërshtimet juridike.
“Por këtu lind pyetja thelbësore: pse mospjesëmarrja në votim duhet të jetë alternativa e vetme?”, shprehet ai.
Avokati argumenton se shqetësimet që lidhen me projektligjin mund të trajtoheshin gjatë shqyrtimit parlamentar. Sipas tij, kjo mund të bëhej përmes amendamenteve, ekspertizës kushtetuese, konsultimit me ekipet mbrojtëse dhe përcaktimit të saktë të mekanizmave që do të rregullonin zbatimin.
“Nëse ekzistojnë probleme juridike me projektligjin, ato mund të adresohen gjatë shqyrtimit parlamentar: përmes amendamenteve, ekspertizës kushtetuese, konsultimit me ekipet mbrojtëse dhe përcaktimit të qartë të mekanizmave të zbatimit. Madje, vetë procesi parlamentar mund të shërbejë për t’i identifikuar dhe korrigjuar këto probleme”, ka thënë Halilaj.
Ai shton se pretendimi se votimi nuk mund të ndryshojë një aktgjykim nuk është i mjaftueshëm për t’i dhënë fund debatit.
“Edhe pretendimi se ‘votimi nuk mund të ndryshojë një aktgjykim’ nuk e mbyll domosdoshmërisht debatin. Projektligji i propozuar nuk paraqitet si një vendim gjyqësor që zëvendëson apelin, por si një përpjekje për të ndryshuar kuadrin ligjor të Kosovës”, shprehet ai.
Për Halilajn, çështja më e rëndësishme është të përcaktohet se në çfarë mase ndryshimet e propozuara mund të zbatohen pa prekur kompetencat dhe detyrimet që tashmë i kanë Dhomat e Specializuara.
“Çështja juridike është nëse dhe deri ku këto ndryshime mund të zbatohen në raport me kompetencat dhe detyrimet ekzistuese të Dhomave të Specializuara”, ka deklaruar ai.
Ai kërkon që vëmendja të përqendrohet te përmbajtja e dispozitave dhe te mundësia për t’i bërë ato të zbatueshme në aspektin juridik.
“Prandaj, pyetja për deputetët nuk duhet të jetë vetëm ‘a e mbështetni apo jo këtë projektligj?’, por: a jeni të gatshëm ta shqyrtoni, ta përmirësoni dhe ta bëni juridikisht sa më të zbatueshëm?”, thekson Halilaj.
Sipas tij, publiku duhet të informohet qartë se cilat pjesë të projektligjit mund të zbatohen dhe cilat mund të bien ndesh me Kushtetutën apo me detyrimet ndërkombëtare.
“Në fund, qytetarët meritojnë më shumë se deklarata politike. Meritojnë të dinë konkretisht: cilat nene janë të zbatueshme, cilat mund të bien ndesh me Kushtetutën ose detyrimet ndërkombëtare dhe çfarë mekanizmi juridik mund ta bëjë një zgjidhje të qëndrueshme”, ka përfunduar Halilaj.
Burjani: Nuk dihet nëse Specialja do ta zbatojë ligjin
Juristi Blerim Burjani shfaq një qasje më skeptike sa i përket zbatimit të projektligjit dhe pasojave që mund të ketë për Kosovën në planin ndërkombëtar.
Ai thotë se deri tani nuk ka asnjë garanci se ndryshimet e miratuara nga Kuvendi do të pranohen dhe do të zbatohen nga Dhomat e Specializuara.
“Se a do të zbatohet ky ligj nga Gjykata Speciale, nuk ka asnjë garanci. Deri më tash, nuk ka reagim fare për tentativën e ndryshimit të ligjit dhe për pasojat e kësaj gjykate. Pra, ka heshtje të plotë”, ka deklaruar Burjani për “Bota sot”.
Burjani vë në dyshim edhe rolin e Bashkimit Evropian, duke theksuar se ky institucion nuk ka mandat të drejtpërdrejtë për të ndërhyrë në punën e Dhomave të Specializuara.
“BE-ja nuk ka mandat fare të merret me Gjykatën. BE-ja nuk ka themeluar asnjëherë gjykata të këtij lloji”, është shprehur ai.
Sipas juristit, një reagim ndërkombëtar do ta bënte situatën edhe më të ndërlikuar. Për momentin, shton ai, nuk dihet se çfarë qëndrimi do të mbajnë Dhomat e Specializuara ndaj vendimit të Kuvendit të Kosovës.
“Kjo do të thotë se, nëse merret shumë seriozisht nga BE-ja, atëherë duhet t’i kalojë OKB-së, që është shumë më keq. Njëherë përnjëherë, nuk dihet asgjë se çfarë reagimi do të bëjnë Dhomat e Specializuara”, ka thënë Burjani.
Po ashtu, ai e konsideron të paqartë se cilat pasoja mund të përballojë Kosova nëse ndryshimet nuk pranohen ose nuk zbatohen nga Dhomat e Specializuara.
“As nuk dihen pasojat ndërkombëtare për Kosovën në rast se kjo ndodh. Për momentin, askush nuk e di se si do të ndikojë ky ligj në tribunale speciale”, ka përmbyllur Blerim Burjani për “Bota sot”.
Debati mbetet i ndarë mes dy qasjeve: njëra e sheh Kuvendin si vendin ku mund të identifikohen dhe korrigjohen problemet e mundshme juridike të projektligjit, ndërsa tjetra vë në pikëpyetje vetë mundësinë që Dhomat e Specializuara ta zbatojnë atë.
Prandaj, ende nuk ka një përgjigje përfundimtare nëse ndryshimet e miratuara në Kuvend do të prodhojnë efekt praktik në raport me Specialen dhe nëse institucionet e Kosovës do të marrin garanci apo sqarime juridike për mënyrën e zbatimit të tyre.
