Mungesat në rritje të barnave në Iran po i shtyjnë pacientët drejt tregut të zi, ku barnat esenciale mund të gjenden me çmime disa herë më të larta se ato zyrtare.
Shoqata e Farmacistëve të Iranit thotë se rreth 800 barna janë aktualisht në listën e barnave esenciale që mungojnë në vend. Mungesat janë përkeqësuar nga kufizimet financiare, vështirësitë në importimin e barnave dhe lëndëve të para, si dhe kufizimet e fluturimeve pas luftës 12-ditore me Izraelin në qershor të vitit 2025 dhe konfliktit të vazhdueshëm me Shtetet e Bashkuara.
Mehdi Pirsalehi, kreu i Administratës së Ushqimit dhe Barnave të Iranit, ka përmendur vështirësitë financiare, si mungesa e valutës së huaj të nevojshme për importe, si një nga shkaqet kryesore të krizës.
Për pacientët, pasojat mund të jenë të rënda.
Një grua 45-vjeçare që po trajtohet për kancer të gjirit i tha Radio Fardas të Radios Evropa e Lirë se farmacitë i kishin thënë vazhdimisht se nuk kishin në stok versionin iranian të Aromasinit, një bar që ajo duhet ta marrë çdo ditë.
Një kuti me 30 tableta kushton zyrtarisht 4 milionë rialë (rreth 2 euro). Ajo pagoi 50 milionë rialë (rreth 26 euro) në tregun e zi, 12,5 herë më shumë se çmimi zyrtar.
Ajo tha gjithashtu se pagoi të paktën 30 milionë rialë (rreth 15 euro) për çdo injeksion të Zometas dhe se dy prej tyre rezultuan të falsifikuara dhe i shkaktuan komplikime. Ashtu si personat e tjerë që folën për Radio Fardën e Radios Evropa e Lirë, ajo kërkoi që emri i saj të mos bëhej publik për arsye sigurie.
Një burrë 39-vjeçar që po trajtohet për kancer të mushkërive tha se tani shpenzon 750 milionë rialë (rreth 386 euro) në muaj për Sandostatin LAR, të cilin e siguron nëpër farmaci që drejtohen nga Shoqata e Gjysmëhënës së Kuqe të Iranit. Vitin e kaluar, ai shpenzonte 220 milionë rialë (rreth 113 euro), që shënon një rritje prej 241 për qind.
Sipas Qendrës së Statistikave të Iranit, paga mesatare mujore në Iran është rreth 350-450 euro, ndërsa pagat në qytete si Teherani konsiderohen rreth dyfish më të larta se ky nivel.
Radio Fardas i ndalohet të operojë në Iran dhe, për këtë arsye, rrëfimet në këtë raport nuk mund të verifikohen në mënyrë të pavarur.
Shiten përmes Telegramit
Ndërsa farmacitë në Iran përballen me mungesa të furnizimeve, Radio Farda gjeti shitës që reklamojnë barna përmes grupeve në Telegram dhe kanaleve të tjera online. Ata ofronin barna për sëmundjen e Parkinsonit, astmën, depresionin, diabetin dhe sëmundjet e zemrës.
Një shitës ofronte RhoGAM, një injeksion që u jepet grave Rh-negative gjatë shtatzënisë ose pas abortit për të parandaluar komplikimet. I njëjti shitës kishte gjithashtu Symbicort, i cili përshkruhet për astmën dhe sëmundjen pulmonare obstruktive kronike, si dhe nortriptilinën, e cila përdoret për depresionin dhe migrenën.
Disa shitës thanë se kufizimet e fluturimeve të vendosura për shkak të luftës e kishin bërë më të vështirë importimin e barnave, por se rrugët alternative mbeteshin të hapura. Një importues u kërkoi blerësve që fillimisht të konfirmonin disponueshmërinë dhe më pas ofroi një listë të gjatë barnash për dërgesë me postë.
Një tjetër shitëse, një grua, tha se punonte me vëllain e saj, i cili i siguron barnat “nga kudo që mundet”, ndërsa ajo merret me marketingun dhe shitjet.
“Thjesht e bëni porosinë”, tha ajo. “Shitja e barnave nuk është aspak fitimprurëse. Ne i shesim barnat vetëm që të mund të mbijetojmë.”
Nuk ka çmim fiks
Çmimet në tregun e zi ndryshojnë shumë dhe shpesh tejkalojnë ndjeshëm çmimet në barnatore.
Një shitës në Isfahan ofroi Madopar, një bar për Parkinsonin, për 20 milionë rialë (rreth 10 euro). Pothuajse në të njëjtën kohë, një shitës në Yazd kërkoi 72 milionë rialë (rreth 37 euro), më shumë se tri herë më shumë. Estradiol valerate, një bar estrogjeni, ofrohej për 40 milionë rialë (rreth 21 euro), krahasuar me 6 milionë rialë (rreth 3 euro) në farmaci.
Edhe çmimet zyrtare po rriten. Një zëdhënës i Shoqatës së Farmacistëve të Iranit i tha së fundmi mediave iraniane se çmimet e barnave ishin rritur mesatarisht me 30 deri në 70 për qind këtë vit. Disa barna të markave të huaja ishin shtrenjtuar deri në 300 për qind.
Për pacientët që arrijnë t’i gjejnë barnat e tyre, pyetja gjithnjë e më shumë është nëse mund t’i përballojnë ato. Për shitësit, siç e tha gruaja që punon me vëllain e saj, kjo veprimtari ka të bëjë me mbijetesën. /REL
