Gjykata Kushtetuese vendosi të enjten të rrëzojë kërkesën 39 deputetëve të Partisë Demokratike për shfuqizimin e dekretit të Presidentit të Republikës, Bajram Begaj, lidhur me emërimin nga kryeministri Edi Rama të ministres së krijuar me inteligjencë artificiale për prokurorimet publike, të quajtur “Diella”.
Kur Rama e njoftoi këtë emërim për anëtarët e kabinetit qeverisës, deklaroi se Diella është anëtarja e parë e qeverisë që nuk është fizikisht e pranishme, por e krijuar virtualisht nga inteligjenca artificiale, me qëllim që të ndihmojë Shqipërinë të bëhet një vend ku të mos ketë korrupsion në procedurat e tenderave publikë.
Deputetët demokratë që nënshkruan kërkesën e depozituar në Gjykatën Kushtetuese pretenduan shkelje të disa dispozitave të Kushtetutës që lidhen me ndarjen e pushteteve, kompetencat e Presidentit, formimin e Këshillit të Ministrave, emërimin, betimin e ministrave dhe kompetencat e kryeministrit. Ata pretenduan se, Presidenti, përmes dy dekreteve, kishte krijuar një strukturë të re ministrore. Po ashtu, u parashtrua se Begaj i kishte ngarkuar Kryeministrit një përgjegjësi të re, krijimin dhe mundësimin e ministres virtuale.
Deputetët ngritën çështjen nëse Diella mund të konsiderohet një ministër në kuptimin kushtetues, pasi Kushtetuta parashikon rregulla konkrete për ministrat, përfshirë mënyrën e emërimit dhe përgjegjësitë e tyre.
Sipas një përmbledhje të vendimit të njoftuar poër mediat të enjten, Gjykata Kushtetuese konstaton se kjo është një çështje e re, për të cilën ajo nuk ka pasur qëndrime të mëhershme, në kontekstin e inteligjencës artificiale.
Një nga përfundimet e Gjykatës Kushtetuese është se, përdorimi i inteligjencës artificiale nuk mund të ndryshojë mënyrën se si ushtrohet pushteti publik. “Përdorimi i një mjeti teknologjik nuk mund të krijojë, zgjerojë, transferojë ose zëvendësojë këto kompetenca”, shprehet Gjykata Kushtetuese.
Për zgjidhjen e çështjes, Gjykata Kushtetuese u ndal në kompetencën e saj për ta shqyrtuar kërkesën e paraqitur, duke analizuar tre baza të ndryshme të kompetencës së saj për të vendosur, të parashikuara në nenin 131 të Kushtetutës.
Gjykata vlerësoi se pjesa e dekretit të kundërshtuar mund të prodhojë një efekt juridik për Kryeministrin, por nuk krijon vetë një kompetencë apo strukturë të re shtetërore. Për këtë arsye, ajo nuk e konsideroi dispozitën një akt me karakter normativ që mund të kontrollohej mbi këtë bazë.
Kërkuesit nuk u legjitimuan prej gjykatës, me argumentin se ata nuk ishin palë në këtë konflikt dhe nuk ishin cënuar drejtëpërdrejtë në kompetencat e tyre.
Së treti, Gjykata Kushtetuese vlerësoi se, pavarësisht terminologjisë së përdorur në dekretet e kundërshtuara, në këtë rast nuk bëhet fjalë për një funksionar konkret kushtetues, që të mund të kontrollohej prej gjykatës emërimi ose zgjedhja e tij.
Për rrjedhojë, Gjykata çmon se ajo nuk mund ta shqyrtojë çështjen as mbi këtë bazë, duke e rrëzuar kërkesën e deputetëve të opozitës për shfuqizimin e dy dekreteve të Presidentit si antikushtetues.
Në shtator të vitit të kaluar, kryeministri Edi Rama tërhoqi vëmendjen e mediave ndërkombëtare me emërimin në kabinetin e tij të “Diellës” – një chatbot virtual i integruar deri atëherë në platformën e-Albania të shërbimeve qeveritare digjitale. Por ndërsa sensacioni është zbehur një vit më pas, roli i saj konkret mbetet ende i paqartë.
