Shqipëria në planin rajonal për rikthimin e pyjeve, në fokus Alpet dhe pellgu i Drinit

Shqipëria përfshihet në një plan rajonal për rimëkëmbjen e pyjeve dhe zonave të lidhura me to, që synon të ulë rreziqet nga zjarret, përmbytjet dhe erozioni. Dokumenti veçon Alpet Shqiptare dhe pellgun e Drinit si hapësira ku bashkëpunimi me vendet fqinje mund të mbështesë mbrojtjen e natyrës dhe parandalimin e dëmeve.

Sipas “Planit për Restaurimin e Peizazheve Pyjore të Gjashtë Vendeve të Ballkanit Perëndimor”, të bashkëfinancuar nga Bashkimi Europian, ndërhyrjet në më shumë se 50 zona prioritare ndërkufitare, me një sipërfaqe të përgjithshme prej rreth 725 mijë hektarësh, vlerësohet të kërkojnë nga 1,48 deri në 2,14 miliardë euro deri në vitin 2050.

Plani përfshin Shqipërinë, Bosnjë-Hercegovinën, Kosovën, Malin e Zi, Maqedoninë e Veriut dhe Serbinë. Ai lidhet me Agjendën e Gjelbër për Ballkanin Perëndimor dhe parashikon nisjen e aktiviteteve të restaurimit në vitin 2028.

Dokumenti i trajton pyjet së bashku me lumenjtë, tokat bujqësore, kullotat, ligatinat dhe vendbanimet, pasi gjendja e secilit prej këtyre elementeve ndikon te të tjerët.

Rimëkëmbja e pyjeve në shpatet e degraduara, për shembull, mund të ngadalësojë rrjedhjen e ujit pas reshjeve dhe të pakësojë gërryerjen e tokës. Rikthimi i bimësisë përgjatë lumenjve ndihmon në stabilizimin e brigjeve, ndërsa ligatinat dhe zonat që përmbyten natyrshëm mund të mbajnë një pjesë të ujit gjatë reshjeve të forta.

Për Shqipërinë, një nga shembujt më të drejtpërdrejtë në raport është pellgu i Drinit, i përbashkët me Kosovën, Malin e Zi dhe Maqedoninë e Veriut. Dokumenti e paraqet nismën për menaxhimin e rrezikut nga përmbytjet në këtë pellg si një model bashkëpunimi që mund të përdoret edhe për restaurimin e pyjeve.

Në vitin 2025 kjo nismë prodhoi strategjinë dhe planin e parë rajonal të veprimit për menaxhimin e rrezikut nga përmbytjet, të mbështetur në zgjidhje që përdorin funksionet mbrojtëse të natyrës. Ndër masat përmenden pyllëzimi përgjatë lumenjve dhe rimëkëmbja e zonave ujëmbledhëse.

Plani propozon që ndërhyrjet në pjesët e sipërme të pellgjeve të koordinohen me masat në rrjedhën e poshtme. Kjo do të thotë që restaurimi i një zone pyjore në një vend të marrë parasysh edhe ndikimin mbi përmbytjet dhe cilësinë e ujit në vendin fqinj.

Alpet Shqiptare, hapësirë për bashkëpunim ndërkufitar

Alpet Shqiptare përmenden si një tjetër shembull ku nismat për mbrojtjen e specieve mund të shërbejnë si pikënisje për restaurimin më të gjerë të ekosistemeve.

Synimi më i gjerë është të përmirësohet gjendja e pyjeve dhe të ruhen lidhjet mes habitateve, në mënyrë që kafshët dhe bimët të mos mbeten të izoluara në zona të shkëputura nga njëra-tjetra.

Një nga problemet kryesore që evidenton raporti është ndarja e përgjegjësive për të njëjtin territor mes institucioneve të pyjeve, mjedisit, bujqësisë, ujërave dhe planifikimit të territorit.

Për Shqipërinë, dokumenti i referohet Strategjisë së Pyjeve, e cila identifikon nevojën për struktura ndërinstitucionale për planifikimin e integruar të territorit. Raporti e paraqet këtë si një reformë që ende duhet të realizohet.

Në nivel rajonal, pengesat përfshijnë të dhëna të papërditësuara ose të papajtueshme mes institucioneve, financim të paqëndrueshëm dhe përfshirje të pamjaftueshme të komuniteteve lokale.

Gjithashtu zjarret, thatësirat dhe erozioni trajtohen si rreziqe të lidhura me njëri-tjetrin. Humbja e bimësisë pas një zjarri mund t’i lërë shpatet më të ekspozuara ndaj reshjeve dhe të përshpejtojë humbjen e tokës.

Për zonat me rrezik të lartë, plani parashikon hartëzimin e ekspozimit ndaj zjarreve gjatë viteve 2028–2029 dhe testimin e masave parandaluese e restauruese gjatë viteve 2029–2035.

Ndërhyrjet përfshijnë rigjenerimin natyror të asistuar, ripyllëzimin me specie vendase të përshtatshme për klimën dhe përmirësimin e strukturës së pyjeve të degraduara. Propozohen gjithashtu breza që kufizojnë përhapjen e zjarrit dhe procedura për vlerësimin e rimëkëmbjen e zonave të djegura.

Raporti vlerëson se pengesa kryesore për sigurimin e financimit është aftësia e institucioneve për të përgatitur projekte cilësore dhe për të përdorur fondet e disponueshme.

Për të gjithë rajonin, objektivi fillestar është mobilizimi i të paktën 25 milionë eurove deri në vitin 2030, me kontribute nga të paktën dy kategori burimesh financimi. Kjo shumë përfaqëson vetëm rreth 1% të vlerësimit qendror të kostos së restaurimit dhe trajtohet si një hap për ngritjen e një sistemi të qëndrueshëm financimi.

Dokumenti propozon kombinimin e fondeve publike vendase me instrumentet europiane, financimin ndërkombëtar për klimën dhe biodiversitetin, si dhe pjesëmarrjen e sektorit privat. Për Shqipërinë, ai përmend asistencën teknike të Agjencisë Franceze të Zhvillimit për buxhetimin e gjelbër dhe përfshirjen e klimës në vendimmarrjen për investimet publike si një përvojë të dobishme.

Kosto totale prej 1,48–2,14 miliardë nuk përfshin të gjitha nevojat për restaurim të gjashtë vendeve. Ajo mbulon zonat prioritare ndërkufitare, investimet fillestare dhe mirëmbajtjen e hershme, ndërsa financimi i përhershëm për mirëmbajtjen afatgjatë duhet të sigurohet veçmas.

Deri në vitin 2032, plani synon që të paktën një zonë prioritare ndërkufitare të tregojë përmirësim të matshëm në gjendjen dhe lidhjen mes ekosistemeve pyjore. Objektivi për të gjitha zonat prioritare shtrihet deri në vitin 2050./ Monitor