Evropa po hyn në dimër me rezervat më të ulëta të gazit natyror të 15 viteve të fundit. Në të njëjtën kohë, po importon nga Rusia më shumë gaz natyror të lëngshëm (LNG), të transportuar me anije, se kurrë më parë. Këtë e tregojnë tri analiza të publikuara ditët e fundit nga ENTSOG, shoqata e operatorëve evropianë të rrjeteve të gazit, instituti kërkimor IEEFA dhe organizata gjermane joqeveritare Urgewald.

Të dyja zhvillimet janë të lidhura ngushtë. Me rezervat më të pakta se zakonisht, çdo ngarkesë gazi që mbërrin në portet evropiane ka rëndësi, përfshirë edhe ato që vijnë nga Rusia. Sanksionet e Bashkimit Evropian ndaj gazit natyror të lëngshëm rus do të hyjnë në fuqi më 1 janar 2027. Megjithatë, furnizimet mund të ndërpriten edhe më herët, në varësi të një vendimi të presidentit amerikan Donald Trump.

Në ditët në vijim, Trump duhet të vendosë nëse do të vendosë sanksione ndaj Novatek, kompanisë ruse që prodhon një pjesë të konsiderueshme të gazit që furnizon Evropën. Ironikisht, bëhet fjalë për të njëjtën kompani me të cilën biznesmenë amerikanë po diskutojnë mundësi bashkëpunimi. Kështu, furnizimi me gaz i Evropës ndodhet në qendër të një rrjeti të ndërlikuar interesash ekonomike dhe politike.

Rezervat evropiane të gazit, në nivele shqetësuese

Problemi i parë lidhet me rezervat e gazit të depozituara në Evropë. Sipas raportit të ENTSOG për sezonin dimëror, depozitat evropiane janë të mbushura vetëm në masën 72%, krahasuar me 83% në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar. Situata është edhe më problematike në Gjermani dhe Holandë, dy nga tregjet më të mëdha të gazit në Evropën Veriore, ku niveli i rezervave është nën 60%.

Shkaku kryesor është kriza në Gjirin Persik, e cila ka bllokuar një rrugë detare përmes së cilës transportohet rreth një e pesta e gazit natyror të lëngshëm në botë. Kjo situatë ka shkaktuar rritjen e çmimeve. Gjatë verës, kompanitë evropiane nuk kishin interes ekonomik t'i mbushnin depozitat. Normalisht, ato blejnë gaz gjatë muajve të ngrohtë, kur çmimet janë më të ulëta, e ruajnë në depozita dhe e përdorin ose e shesin gjatë dimrit, kur kërkesa dhe çmimet rriten.

Por këtë vit, për shkak të çmimeve të larta gjatë verës, kjo mënyrë tregtimi nuk ishte fitimprurëse. Italia përbën një përjashtim, pasi autoritetet u kanë ofruar kompanive një pagesë shtesë për gazin që mbajnë të depozituar, duke i nxitur të krijojnë rezerva.

Gazi i lëngshëm mbulon 40% të furnizimeve evropiane

Me rezervat e reduktuara, Evropa do të jetë edhe më e varur nga anijet që transportojnë gaz natyror të lëngshëm. Aktualisht, LNG-ja mbulon rreth 40% të furnizimeve evropiane me gaz. Për të arritur në pranverë me një nivel të sigurt rezervash, Evropës do t'i duheshin pothuajse 100 miliardë metra kub gaz natyror të lëngshëm gjatë gjashtë muajve të ardhshëm. Kjo sasi do të ishte më e madhe se rekordi i regjistruar dimrin e kaluar.

Megjithatë, mundësitë janë të kufizuara dhe asnjëra prej zgjidhjeve nuk është pa kosto. Evropa mund të paguajë çmime më të larta për të siguruar ngarkesa gazi në tregun ndërkombëtar, duke konkurruar me blerësit e vendeve të tjera. Alternativa tjetër është ulja e konsumit. Instituti IEEFA, në një analizë të publikuar më 9 tetor, ka përllogaritur se gjatë këtij dimri depozitat evropiane mund të furnizojnë tregun me 7.3 miliardë metra kub gaz më pak se dimrin e kaluar.

Zëvendësimi i kësaj sasie përmes importeve të reja do të kushtonte rreth 3 miliardë euro, ose 12% më shumë se një vit më parë.

Nga janari ndërpriten edhe furnizimet me gaz rus

Problemi i dytë lidhet drejtpërdrejt me Rusinë. Nga janari 2027, me hyrjen në fuqi të ndalimit evropian, një pjesë e furnizimeve me gaz natyror të lëngshëm nga Moska nuk do të jetë më e disponueshme. Duke marrë parasysh si rezervat e pakta, ashtu edhe ndërprerjen e importeve ruse, IEEFA përllogarit se Evropa mund të detyrohet ta ulë konsumin e gazit gjatë dimrit me 7%, që përkthehet në rreth 14 miliardë metra kub.

Përballë këtij rreziku, disa qeveri evropiane kanë nisur të marrin masa. Holanda ka vënë në dispozicion deri në një miliard euro për mbushjen e depozitave të gazit. Gjermania, nga ana tjetër, ka urdhëruar kompaninë shtetërore të gazit SEFE të blejë dhe të depozitojë sasi shtesë gazi deri në mesin e dhjetorit.

Kjo nuk do të thotë se Evropa do të mbetet pa gaz. Megjithatë, rezervat e ulëta do ta bëjnë më të vështirë përballimin e një periudhe të zgjatur të ftohti, veçanërisht në fund të dimrit, kur depozitat mund të jenë zbrazur ndjeshëm.

Rekord importesh nga Siberia, Evropa vazhdon të blejë gaz rus

Pavarësisht përpjekjeve për të ulur varësinë energjetike nga Moska, një pjesë e konsiderueshme e gazit natyror të lëngshëm që mbërrin në Evropë vazhdon të jetë rus. Afërsisht një në shtatë ngarkesa LNG që mbërrijnë me anije në Evropë vjen nga Rusia. Pothuajse e gjithë kjo sasi prodhohet në Yamal, një kompleks i madh industrial në rajonin arktik të Siberisë.

Sipas organizatës gjermane Urgewald, gjatë nëntë muajve të parë të vitit 2026, portet evropiane kanë pritur rreth 16 miliardë metra kub gaz nga ky kompleks. Bëhet fjalë për një nivel rekord importesh, me një vlerë të përllogaritur prej afro 8 miliardë eurosh, ose pothuajse një miliard euro në muaj.

Më shumë se tetë në dhjetë anije që janë nisur nga Yamal e kanë shkarkuar gazin në Evropë, kryesisht në portet franceze. Pas këtyre importeve qëndrojnë kontrata afatgjata, të nënshkruara vite më parë, të cilat i detyrojnë kompanitë evropiane të marrin sasitë e gazit të parashikuara në marrëveshje.

Një nga kompanitë më të rëndësishme të përfshira është gjiganti francez i energjisë TotalEnergies, i cili zotëron gjithashtu 20% të aksioneve të projektit Yamal. Megjithatë, porti ku shkarkohet gazi nuk është domosdoshmërisht destinacioni i tij përfundimtar.

Një pjesë e gazit që mbërrin në Francë transportohet më pas përmes gazsjellësve drejt vendeve të tjera evropiane, përfshirë Gjermaninë, ku furnizohet edhe kompania SEFE.

Kompania ruse Novatek siguron të ardhura të mëdha

Përfituesja kryesore nga këto eksporte është Novatek, kompania private ruse që kontrollon kompleksin Yamal. Por ajo nuk është e vetmja. Në projekt marrin pjesë edhe TotalEnergies e Francës dhe dy kompani kineze.

Ndërkohë, një pjesë e madhe e anijeve që transportojnë gazin janë në pronësi të kompanive evropiane të transportit detar, veçanërisht atyre greke dhe britanike. Megjithatë, shteti rus përfiton relativisht pak të ardhura nga taksat, pasi projekti Yamal gëzon lehtësira të konsiderueshme fiskale.

Për Moskën, rëndësia e këtij kompleksi shkon përtej të ardhurave tatimore. Ai siguron valutë të huaj dhe përfaqëson një element të rëndësishëm të strategjisë ruse për zhvillimin ekonomik dhe energjetik të rajonit të Arktikut. Pikërisht për të shmangur ndërprerjen e menjëhershme të furnizimeve, Bashkimi Evropian ka vendosur që importet e gazit natyror të lëngshëm rus t'i ndalojë gradualisht.

Kontratat afatshkurtra janë ndaluar tashmë, ndërsa kontratat afatgjata, që përbëjnë pjesën më të madhe të importeve, do të ndalohen nga 1 janari 2027.

Megjithatë, janë parashikuar dy përjashtime të rëndësishme. Së pari, kompanitë evropiane të transportit detar do të mund të vazhdojnë të transportojnë gaz rus drejt kontinenteve të tjera. Ky përjashtim është kërkuar nga Greqia gjatë negociatave në Bruksel. Së dyti, ndalimi prek blerjen e gazit, por jo zotërimin e aksioneve në kompanitë që e prodhojnë atë.

Kjo do të thotë se TotalEnergies mund të vazhdojë të jetë aksionere e projektit Yamal, edhe pasi Bashkimi Evropian të ndalojë importet përkatëse. SHBA mund të vendosë fatin e furnizimeve me gaz të Evropës Megjithatë, një zhvillim i ri në Shtetet e Bashkuara mund ta ndryshojë të gjithë situatën.

Në shtator, Kongresi amerikan miratoi me një shumicë të gjerë një ligj të ri për sanksionet ndaj Rusisë, të njohur si Lindsey Graham Act. Ligji e detyron presidentin amerikan të shqyrtojë një listë kompanish dhe subjektesh ruse ndaj të cilave mund të vendosen masa ndëshkuese.

Në këtë listë përfshihet edhe Novatek, kompania që kontrollon kompleksin e gazit Yamal. Afati i parë për vendimmarrjen është 18 tetori. Nëse presidenti Donald Trump vendos sanksione ndaj Novatek, pasojat për tregun evropian të gazit mund të jenë të menjëhershme.

Bankat, kompanitë e sigurimeve dhe operatorët e transportit detar do të detyroheshin të ndërprisnin bashkëpunimin me kompleksin Yamal. Si rezultat, gazi rus mund të ndalonte së mbërrituri në Evropë përpara afatit të parashikuar nga Bashkimi Evropian.

Kjo do të krijonte një mungesë të re furnizimesh rreth dy muaj më herët nga sa ishte planifikuar. Por ligji amerikan i lë Trump edhe një mundësi tjetër: ai mund të vendosë të mos i zbatojë sanksionet, me kusht që t'i shpjegojë Kongresit arsyet e këtij vendimi.

Organizata Urgewald e konsideron një skenar të tillë jo të pamundur, duke marrë parasysh qëndrimet e mëparshme të Trump ndaj Moskës. Sipas organizatës, deri në hyrjen në fuqi të ndalimit evropian, vazhdimësia e furnizimeve me gaz nga Yamal do të varet në një masë të madhe nga vendimi i presidentit amerikan.

Interesat e biznesit amerikan dhe lidhja me Novatek

Vendimi i Trump mund të mos jetë vetëm çështje e politikës së jashtme apo e sigurisë energjetike. Sipas disa raportimeve, në lojë mund të jenë edhe interesa ekonomike amerikane. Disa muaj më parë, gazeta The New York Times raportoi se financieri nga Teksasi, Gentry Beach, i afërt me familjen Trump, kishte nënshkruar një marrëveshje me Novatek për zhvillimin e projekteve të gazit në Alaskë.

Kjo është një nga mënyrat se si interpretohen interesat që mund të ndikojnë në vendimmarrje, por nuk provon se marrëveshja do të përcaktojë qëndrimin e presidentit amerikan. Megjithatë, lidhja ekonomike është një element që mund të marrë rëndësi në ditët në vijim.

Nëse Trump vendos t'i përdorë sanksionet e parashikuara nga ligji Graham kundër Novatek, kjo do të tregonte se presioni ekonomik ndaj Moskës po merr përparësi ndaj interesave të mundshme tregtare. Në të kundërt, nëse ai zgjedh të mos e sanksionojë kompaninë ruse, furnizimet me gaz nga Yamal mund të vazhdojnë deri në hyrjen në fuqi të ndalimit evropian.

Në të dyja rastet, përfundimi është i njëjtë: Evropa po hyn në një dimër me rezerva të pakta, me varësi të konsiderueshme nga importet e gazit të lëngshëm dhe me një pjesë të sigurisë së saj energjetike që varet nga vendimet që do të merren në Uashington./Corriere Della Sera