E përqendruar te përfaqësimi politik, kostot i paguajnë qytetarët/ Aritmetika elektorale e reformës së PS

Shqipërisë po i imponohet një tjetër ndryshim i hartës territoriale, me reduktimin e numrit të bashkive nga 61 në 46, por më shumë sesa një analizë e nevojave të qytetarëve dhe e eficiencës së shërbimeve, debati deri tani është përqendruar te kufijtë administrativë dhe përfaqësimi politik.

Rreziku është që reforma, e cila duhet të përmirësojë qeverisjen vendore, po kthehet në një tjetër ushtrim të aritmetikës elektorale, ndërsa kostot e tranzicionit t’i paguajnë qytetarët.

Reforma e vitit 2014 reduktoi numrin e njësive vendore nga 373 në 61 bashki, me argumentin se njësitë më të mëdha do të kishin më shumë kapacitete financiare, administratë më profesionale, shpenzime më të ulëta dhe shërbime më cilësore.

Por përvoja tregoi se përveçse barra fiskale për qytetarët u rrit, nga ana tjetër shërbimet publike për qytetarët u përkeqësuan më tej, sidomos në zonat rurale. Problematikat e reja u bënë shkak për zhvendosje të popullsisë jashtë vendit ose drejt qendrave më të mëdha urbane.

Në vend që debati për reformën e dytë të niste nga defektet që krijoi reforma e parë, vëmendja u zhvendos te numri i bashkive që duhet të mbeten dhe ato që duhet të shkrihen.

Llogaritë politike dhe elektorale po peshojnë më shumë sesa nevoja për shërbime, pasi kufijtë administrativë përcaktojnë shpërndarjen e votave, përfaqësimin në këshillat bashkiakë dhe kontrollin politik mbi njësitë vendore.

Për këtë arsye, çdo ndryshim i hartës duhet të mbështetet në analiza transparente që provojnë përfitimin publik, jo vetëm në argumente të përgjithshme për eficiencën.

Nëse bashkimi i dy apo tri bashkive është ekonomikisht i arsyeshëm, kjo duhet të provohet me shifra, i cili mungoi nga platforma e mazhorancës.

Dokumenti i reformës që miratoi Kuvendi nuk pati të dhëna se sa do të kursehet nga administrata, sa do të përmirësohet mbledhja e të ardhurave, sa do të rriten investimet për banor dhe sa do të kushtojë ofrimi i shërbimeve në zonat më të largëta dhe mbi dhe të gjitha, për sa kohë do të përballojnë qytetarët kostot e tranzicionit!

Pikërisht ky tranzicion është një nga aspektet më pak të diskutuara të reformës. Bashkimi i bashkive nuk përfundon me ndryshimin e emrit, pasi njësitë që bashkohen kanë buxhete, detyrime financiare, kontrata, struktura administrative, tarifa vendore dhe sisteme të ndryshme të menaxhimit.

Unifikimi i tyre kërkon shumë kohë dhe para. Një tjetër problem është integrimi i sistemeve financiare, regjistrave, arkivave dhe platformave digjitale. Pa një përgatitje paraprake, ndryshimi administrativ mund të sjellë vonesa në dokumentacion, leje dhe shërbime të tjera që qytetarët dhe bizneset i marrin nga pushteti vendor.

Edhe investimet publike mund të përballen me një periudhë pasigurie, pasi bashkitë që do të shkrihen kanë projekte të miratuara, kontrata në zbatim, procedura prokurimi dhe angazhime financiare.

Transferimi i këtyre përgjegjësive kërkon koordinim institucional, pasi në të kundërt, ekziston rreziku i vonesave në realizimin e investimeve, pikërisht në territoret që kanë më shumë nevojë për infrastrukturë.

Përvoja administrative sugjeron se një tranzicion i tillë mund të kërkojë dy deri në tre vjet për t’u stabilizuar, në varësi të përgatitjes dhe burimeve të vëna në dispozicion.

Ngutja për reformën e re e vë edhe më shumë në dyshim zbatimin e saj, nisur nga fakti se ende nuk ishte zbatuar tërësisht reforma e vitit 2014. Më shumë se një dekadë më vonë, decentralizimi fiskal dhe administrativ mbetet i papërfunduar, bashkitë vazhdojnë të kenë kompetenca që nuk shoqërohen me burime të mjaftueshme financiare, ndërsa premtimi për shërbime më cilësore dhe më pranë qytetarëve nuk është realizuar.

Në mungesë të këtyre elementeve, dyshimi se reforma udhëhiqet nga llogaritë politike dhe jo nga interesat e qytetarëve bëhet i vështirë për t’u shmangur, duke rrezikuar që reforma e fundit të mbivendosë një tranzicion të ri mbi një reformë ende të pakonsoliduar dhe që, mbi të gjitha, nuk do të arrijë të përmirësojë shërbimet ndaj qytetarëve, përkundrazi mund të nxisë një valë të re largimi kryesisht nga zonat rurale./ Monitor/