Edi Rama mrekullohet shpesh. Veçanërisht kur bëhet fjalë për punët e qeverisë së tij. Por një dekadë më paë, teksa vizitonte laboratorët e Vilma Nushit, mahnitja e kryeministrit arriti në nivel tjetër.
“Jam i mrekulluar nga teknologjia, nga gjithë serioziteti dhe siguria e procesit. Këtë investim mund ta bënte vetëm partneriteti me privatin. Nuk e bënte dot shteti këtë lloj investimi dhe nuk e garantonte dot shteti këtë lloj cilësie”, deklaroi kryeministri në atë kohë.
Një dekadë më vonë, mrekullia financiare ka ndodhur. Por vetëm për privatin. Për qytetarët shqiptarë, kjo mrekulli ka shijen e një zhvatjeje perfekte të blinduar me vula kontabël dhe skema gjeniale të transferimit të kesh-it.
Një muaj më parë, u mbyll zyrtarisht epoka 10-vjeçare e koncesionit të kontrollit mjekësor bazë, i njohur gjerësisht si “Check-Up”-i, i menaxhuar nga kompania 3P Life Logistic sh.p.k. Gjatë kohëzgjatjes së këtij konçesioni qytetarët shqiptarë paguan përmes buxhetit plot 7.3 miliardë lekë ose gati 80 milionë euro me kursin aktual.
Ndërsa qeveria bën gati kasetat e radhës për të festuar “kthimin e shërbimit te qytetarët”, bilancet e audituara zyrtare tregojnë se privati ikën me miliona euro operative, shtetit i dorëzohen pajisje me vlerë kontabël zero, dhe mbi të gjitha, një faturë e re investimesh që duhen nisur nga e para.
Fitime për privatët
Vilma Nushi e nisi check up-in me duar në xhepa. Bashkë me ortakun e saj të minorancës, ajo hodhi vetëm 30 milionë lekë ose 300 mijë euro kapital në kompaninë konçesionare. 3P life Logistik kreu 3 milionë euro investime në vitet e para për të ngritur konçesionit, të cilat i financoi ose me borxh ortakësh ose me grante nga të tretë.
Sapo buxheti i shtetit filloi të derdhë të paktën 7 milionë euro çdo vit, borxhet u shlyen dhe makineria nisi të prodhojë para të pastra. Kapitali analizoi bilancet e konçesionit nga dita e tij e parë, deri në vitin 2024. Dy aksionerët privatë të check up-it, Marketing Distribution dhe Trimed përgjatë kësaj periudhe fituan 10 milionë euro të pastra.
Në këtë shumë nuk përfshihen fitimet e dy viteve të fundit të konçesionit 2025-2026, të cilat do të jenë dukshëm më të larta se mesatarja vjetore e shkuar, për arsye të zhdukjes së efektit të amortizimeve. Gjasat janë që me këto dy vite fitimi të kërcejë në 1.5 miliardë lekë ose mbi 16 milionë euro.
Sërish, ky është vetëm fitimi i kompanisë konçesionare. Por fitimet e aksionerëve të saj janë shumë më tepër se kaq, pasi gjatë konçesionit kompania e ka transferuar një pjesë të fitimit tek aksionerëve të saj përmes blerjeve apo qirave. Deri në 2024-ën, dy aksionerët e Check Up-it kanë faturuar mbi 30 milionë euro nga kompania konçesionare në formë qiraje zyrash, pajisjesh apo shërbimesh logjistike.
Çfarë u mbeti qytetarëve?
Gjatë gjithë kësaj kohe qytetarët besonin se po paguanin për të ngritur një rrjet modern laboratorik shtetëror. Por kontrata konçesionare e Check Up-it është një paçavure kriminale.
Zemra teknologjike e koncesionit, Laboratori i thelluar Qendror i ngritur në Kashar, mbetet pronë e kompanisë private. Ky laborator është në fakt i gjithë konçesioni dhe kjo është njësoj, sikur një rrugë e ndërtuar e me konçesion t’i mbetet sërish privatit në përfundim të konçesionit.
Tashmë që shërbimi është shtetëzuar, shteti ka vetëm dy rrugë. Ose të investojë 3 milionë euro për të ngritur laboratorin e ri, ose të paguajë qira për t’i kryer analizat tek laboratori i Vilma Nushit.
Në përfundim të konçesionit, shteti dhe qytetarët shqiptarë do të marrin mbrapsht vetëm kontejnerët operative brenda qendrave shëndetësore shtetërore dhe pajisje IT të blera përmes fondit të riinvestimit. Në katër vitet e fundit, kompania ka patur detyrimin të riinvestojë 1.3 milionë euro në pajisje dhe makineri për t’a lënë konçesionin në gjendje të pranueshme.
Kaq do të marrë shteti mbrapsht në këmbim të faturës 80 milionë euro që i pagoi Vilma Nushit. çdo investim tjetër, tashmë ka vlerë kontabël zero për shkak të amortizimit.
Manovra me qira
Teorikisht, sipas paçavures së kontratës konçesionare, qytetarët shqiptarë duhet të merrnin mbrapsht të paktën automjetet, të cilat bënin transportin e mostrave nga qëndrat shëndetësore në të cilat mblidheshin tek laboratori qëndror. Por pjesa më e madhe e atyre automjeteve nuk ishin pronë e shoqërisë konçesionare, por aksionerëve, të cilat ja jepnin asaj me qira.
Pra shteti nuk do të marrë dot as automjetet, ndërkohë që tashmë ka një shqetësim tjetër. Shumica e pajisjeve laboratorike që duhet t’i kthehen shtetit janë blerë në vitet e para të konçesionit.
Praktikisht këto pajisje kanë dalë jashtë funksionit, ndërkohë që ato të cilat funksionojnë ende shumë shpejt bëhen të papërdorshme për shkak se u skadojnë liçencat.
Mrekullia e kryeministrit
Kjo është mrekullia e Check Up-it. Dy privatë investuan 300 mijë euro kesh, u garantuan me miliarda nga taksat tona, morën mbi 20 milionë euro fitime të pastra në xhep dhe mbajtën laboratorin kryesor qendror duke lënë pas tokën e djegur.
Shtetit shqiptar i mbeti një databazë digjitale (Oracle BI) që kërkon kosto të reja licencimi, një rrjet pajisjesh të vjetruara, dhe mbi të gjitha, përgjegjësinë për të rifilluar shërbimin pa pasur asnjë laborator qendror publik apo makinë transporti në dispozicion.
Por nuk ka problem, sepse me siguri, Edi Rama do të mrekullohet përsëri duke shpallur një tender të ri miliona eurosh për të blerë shërbimet e laboratorëve që ia la privatit./Kapitali.al
