Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë paralajmëron se tregjet globale të naftës do të mbeten nën presion edhe vitin e ardhshëm. Tensionet në Gjirin Persik, bllokimi i Ngushticës së Hormuzit dhe rënia e eksporteve po pengojnë rikuperimin e furnizimeve.
Çmimet e naftës në Evropë mund të shënojnë rritje të tjera në javët në vijim, ndërsa tregjet globale pritet të mbeten të shtrënguara deri në vitin 2027. Paralajmërimi vjen nga Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë (IEA), e cila në raportin e saj mujor thekson se rikuperimi i pjesshëm i furnizimeve nga Gjiri Persik nuk ka mjaftuar për të përmbushur kërkesën globale.
Sipas vlerësimeve të agjencisë, furnizimi botëror me naftë u rrit me 2.5 milionë fuçi në ditë gjatë shtatorit, duke arritur në 102.3 milionë fuçi në ditë. Kjo rritje u mbështet kryesisht nga shtimi i eksporteve të naftës bruto nga vendet e Gjirit, veçanërisht Arabia Saudite.
Megjithatë, oferta mbetet nën kërkesën globale, e vlerësuar në rreth 103.5 milionë fuçi në ditë. Kjo diferencë po mban të larta presionet mbi tregjet energjetike dhe rrit rrezikun për shtrenjtimin e karburanteve.
Situata është përkeqësuar nga konflikti me Iranin, i cili, sipas raportit, ka ndërprerë qarkullimin në Ngushticën e Hormuzit, një korridor strategjik përmes të cilit kalon rreth një e pesta e naftës botërore.
Sulmet ndaj anijeve dhe infrastrukturës energjetike në rajon kanë shtuar pasigurinë për transportin detar dhe sigurinë e furnizimeve. IEA paralajmëron se sulmet e përsëritura në Gjirin Persik e bëjnë të brishtë çdo përpjekje për rikuperimin e tregut.
Të martën, agjencia britanike e sigurisë detare UKMTO raportoi se predha me origjinë të panjohur kishin goditur një cisternë nafte dhe një anije kontejnerësh në ngushticë.
Ndërkohë, Garda Revolucionare e Iranit deklaroi të mërkurën se një anije kontejnerësh, që transportonte më shumë se 2,500 kontejnerë, ishte mbytur në jug të ngushticës pasi kishte goditur një minë detare dhe ishte përfshirë nga flakët. Sipas autoriteteve iraniane, anija kishte ndjekur një itinerar të paautorizuar.
Pasiguritë gjeopolitike po reflektohen edhe në tregjet ndërkombëtare. Nafta Brent, referenca kryesore për çmimet globale, u rrit me rreth 1% në tregtimin e së mërkurës, duke kaluar 107 dollarë për fuçi, përpara se të tërhiqej drejt nivelit të 106 dollarëve.
Ndërkohë, nafta amerikane West Texas Intermediate (WTI) u tregtua pranë 94.75 dollarëve për fuçi.
Megjithëse çmimet janë tërhequr nga nivelet rekord të regjistruara në shtator, sipas IEA-s, ato mbeten ndjeshëm mbi nivelet e para krizës.
Presioni mbi tregun nuk lidhet vetëm me furnizimin e naftës bruto. Eksportet e karburanteve nga Lindja e Mesme kanë rënë nën gjysmën e niveleve të para luftës, ndërsa sulmet me dronë ukrainas ndaj rafinerive ruse kanë ndikuar më tej në kapacitetet e përpunimit.
Një tjetër faktor që mund të ndikojë në çmimet për konsumatorët është rritja e kostove të transportit detar. Sipas IEA-s, tensionet që fillimisht prekën transportin e naftës bruto janë përhapur edhe në kategoritë e tjera të cisternave.
Për këtë arsye, çmimet e karburanteve të transportuara drejt tregjeve kryesore importuese, përfshirë Evropën, Afrikën dhe Amerikën Latine, mund të rriten sërish në javët e ardhshme.
Kjo situatë mund të shtojë kostot e furnizimit për rafineritë dhe importuesit, me pasoja të mundshme edhe për çmimet me pakicë, në varësi të tregut dhe kostove lokale.
Sipas vlerësimit të IEA-s, rezervat e naftës të humbura gjatë krizës nuk pritet të rikuperohen përtej luhatjeve normale sezonale përpara gjysmës së dytë të vitit 2027.
Ndërkohë, vendet e G7-s u zotuan më 2 tetor të vënë në dispozicion deri në 100 milionë fuçi nga rezervat strategjike të emergjencës përmes mekanizmave të koordinuar nga IEA, duke nisur me naftën bruto.
Megjithatë, këto masa nuk e eliminojnë pasigurinë që karakterizon tregjet globale. Zgjatja e konfliktit, pengesat në transportin detar dhe ritmi i rikthimit të eksporteve do të jenë faktorët kryesorë që do të përcaktojnë ecurinë e çmimeve në muajt e ardhshëm.