Ai që supozohej të ishte një vit i mbarë dhe i begatë për shkak të motit të favorshëm, është kthyer në lajmin më të keq të mundshëm për miliona kultivues ulliri në mbarë Evropën.
Rajoni i Mesdheut po përballet me një krizë të paprecedentë të mbingopjes së tregut, e cila ka sjellë një kolaps dramatik të çmimeve dhe po kërcënon të çojë drejt falimentimit të gjithë sektorin.
Pas dy viteve të vështira thatësire, ku çmimet e larta disi e balancuan mungesën e mallit, rikthimi i prodhimit masiv këtë vjeshtë ka prodhuar një efekt domino shkatërrues.
Kolapsi i çmimeve në origjinë: Prodhimi me humbje
Lajmet që vijnë nga bursat kryesore bujqësore të Spanjës, Italisë dhe Greqisë janë tronditëse për fermerët. Çmimet e shitjes me shumicë të vajit ekstra të virgjër të ullirit janë përgjysmuar brenda pak muajsh.
• Në Itali, çmimi ra nga 9.20 euro në rreth 4 euro për kilogram (një zhvlerësim prej 47%).
• Në Spanjë dhe Greqi, çmimet kanë prekur dyshemenë duke zbritur deri në 3.40 – 3.65 euro për kilogram.
Ky është një skenar katastrofik për bujqit. Për shkak të inflacionit dhe rritjes galopante të çmimeve të plehrave kimikë, karburantit për traktorët dhe krahut të punës, kostoja minimale vetëm për të nxjerrë një kilogram vaj llogaritet të jetë të paktën 7 euro. Të shesësh sot me 4 euro do të thotë të dalësh me humbje direkte nga xhepi për çdo litër të prodhuar.
Spanja “përmbyt” tregun, importet pa doganë rëndojnë situatën
Gjithçka nisi nga rikuperimi rekord i Spanjës, liderit botëror, që këtë vit pritet të hedhë në treg rreth 1.6 milionë tonë vaj ulliri (një rritje prej 29% në krahasim me vitin e kaluar). Kjo sasi gjigante ka ngopur industrinë përpunuese, duke u hequr fuqinë negociuese fermerëve të vegjël vendas.
Për më tepër, organizatat bujqësore evropiane si Unapol po ngrenë alarmin për importet masive “dazio zero” (pa doganë) nga vendet jashtë BE-së, si Tunizia. Kompanitë e mëdha po e blejnë këtë vaj ekstra të lirë (rreth 3.50 euro) për ta përzier, duke zhvleftësuar totalisht produktin e çertifikuar dhe cilësor evropian.
Dilema tragjike: Të vjelësh apo t’i lesh ullinjtë të kalben?
Me fushatën e vjeljes që sapo ka nisur, fermerët gjenden përpara një zgjedhjeje të dëshpëruar. Të paguajnë punëtorët dhe fabrikat e shtrydhjes për një produkt që do e shesin nën kosto, apo t’i lënë ullinjtë pa vjelë mbi pemë?
Tensioni social po vlon. Mbi 2,000 fermerë kanë zbritur nëpër sheshe në Bari të Italisë, ndërsa thirrje për protesta po organizohen edhe në Andaluzi të Spanjës.
Pa një ndërhyrje emergjente nga Bashkimi Evropian me grante direkte ose pa aplikimin e ligjeve që ndalojnë shitjen nën kosto, viti 2026 rrezikon të mbahet mend si viti që gjymtoi ullishtarinë evropiane, duke detyruar qindra familje dhe të rinj të braktisin përfundimisht tokat e tyre./Kapitali.al
