Një prerje e vogël gjatë gatimit, një dëmtim gjatë punëve të shtëpisë apo një plagë pas një rrëzimi mund të shkaktojë gjakderdhje që kërkon reagim të menjëhershëm. Edhe pse shumë plagë mund të trajtohen në shtëpi, njohja e hapave të ndihmës së parë është thelbësore për të parandaluar humbjen e tepërt të gjakut dhe komplikimet.
Sipas udhëzimeve të ndihmës së parë, hapi më i rëndësishëm për të kontrolluar shumicën e gjakderdhjeve të jashtme është ushtrimi i presionit të drejtpërdrejtë mbi plagë. Megjithatë, kur gjakderdhja është e madhe ose nuk ndalet, nevojitet ndihmë urgjente mjekësore.
1. Ushtroni presion të drejtpërdrejtë mbi plagë
Nëse plaga po rrjedh gjak, vendosni një garzë sterile ose një copë të pastër pëlhure mbi të dhe shtypeni fort, në mënyrë të vazhdueshme.
Mbajeni presionin për disa minuta pa e ngritur vazhdimisht garzën për të kontrolluar nëse gjakderdhja është ndalur, pasi kjo mund të pengojë formimin e mpiksjes së gjakut.
Nëse garza laget plotësisht, vendosni një tjetër sipër saj dhe vazhdoni të ushtroni presion. Mos e hiqni materialin e parë, sepse mund të largoni mpiksjen që po formohet.
2. Ngrijeni gjymtyrën, kur është e mundur
Në rastin e një plage në dorë ose këmbë, mund ta ngrini gjymtyrën mbi nivelin e zemrës, nëse kjo mund të bëhet pa shkaktuar dhimbje apo dëmtim të mëtejshëm.
Megjithatë, ngritja e gjymtyrës nuk duhet të zëvendësojë presionin e drejtpërdrejtë mbi plagë. Në rast gjakderdhjeje të rëndë, prioritet është kontrolli i gjakut dhe thirrja e urgjencës.
3. Pas ndalimit të gjakderdhjes, pastroni plagën
Kur gjakderdhja është ndalur dhe plaga është e vogël, shpëlajeni me ujë të pastër të rrjedhshëm për të larguar papastërtitë. Pastroni lëkurën përreth me kujdes dhe mbulojeni plagën me një fashë sterile.
Mos përdorni alkool ose peroksid hidrogjeni drejtpërdrejt brenda plagës, pasi mund të irritojnë indet dhe të vonojnë shërimin.
Nëse plaga është e thellë, ka skaje të hapura, është shkaktuar nga kafshimi ose përmban një objekt të ngulur, kërkoni vlerësim mjekësor. Mos u përpiqni ta hiqni vetë një objekt të ngulur në plagë.
4. Çfarë duhet të bëni në rast gjakderdhjeje të rëndë?
Nëse gjaku del me vrull, rrjedh shumë shpejt, formon pellgje ose nuk ndalet me presion të drejtpërdrejtë, situata mund të jetë kërcënuese për jetën.
Në këto raste:
-Telefononi menjëherë urgjencën në numrin 127 në Shqipëri.
-Vazhdoni të ushtroni presion të fortë mbi plagë.
-Mos e lini personin vetëm dhe vëzhgoni frymëmarrjen dhe gjendjen e tij.
-Nëse gjakderdhja e rëndë është në një krah ose këmbë, përdorimi i një turniketi komercial mund të jetë i nevojshëm. Vendoseni sipas udhëzimeve të pajisjes ose të operatorit të urgjencës dhe mos e lironi pasi të jetë shtrënguar.
Nëse personi bëhet i zbehtë, djersitet ftohtë, ndihet i dobët, merr frymë shpejt ose humbet ndjenjat, mund të jetë duke përjetuar shok nga humbja e gjakut. Kjo kërkon ndihmë urgjente.
5. Gjakderdhja nga hunda kërkon një mënyrë tjetër trajtimi
Në rast gjakderdhjeje nga hunda, uluni dhe përkuleni lehtë përpara. Shtrëngoni pjesën e butë të hundës, pak mbi vrimat e saj, për 10–15 minuta pa e lëshuar për të kontrolluar vazhdimisht.
Mos e ktheni kokën prapa, sepse gjaku mund të rrjedhë drejt fytit. Nëse gjakderdhja nuk ndalet pas rreth 20 minutash, është shumë e madhe ose shoqërohet me dobësi dhe marramendje, kërkoni ndihmë mjekësore.
Kur nuk duhet të përpiqeni ta trajtoni plagën vetëm në shtëpi?
Kërkoni ndihmë mjekësore nëse plaga është e thellë, shkakton humbje të ndjeshmërisë ose lëvizjes, përfshin fytyrën apo syrin, ose nëse gjakderdhja vazhdon pavarësisht presionit. Gjithashtu, mund të nevojitet kontrolli i vaksinimit kundër tetanozit, veçanërisht pas plagëve të ndotura ose shpimeve.
Të dini si të reagoni në minutat e para mund të bëjë një ndryshim të madh. Për plagët e vogla, presioni i drejtpërdrejtë dhe pastrimi i duhur shpesh mjaftojnë. Për gjakderdhjen e rëndë, mos humbni kohë me trajtime shtëpiake: telefononi urgjencën dhe vazhdoni ndihmën e parë deri në mbërritjen e profesionistëve.
