Bashkimi Evropian po shqyrton disa masa për të kufizuar hyrjen e shtetasve rusë në territorin e tij, përfshirë mundësinë e ndalimit të udhëtimeve joesenciale në zonën Shengen. Nisma vjen pas shqetësimeve të ngritura nga Brukseli dhe disa shtete anëtare për rreziqet e sigurisë dhe dyshimet për përfshirjen e individëve të lidhur me Rusinë në operacione hibride brenda bllokut.
Sipas një dokumenti të presidencës së BE-së, të parë nga Radio Evropa e Lirë, zyrtarët po shqyrtojnë disa alternativa për të forcuar kontrollin mbi udhëtimet e shtetasve rusë. Ndër shqetësimet kryesore janë personat që hyjnë me viza turistike, si dhe individët që mund të shfrytëzojnë statusin diplomatik.
Një rast që ka shtuar shqetësimet lidhet me hetimet për një incident me dronë në aeroportin e Lajpcigut, në Gjermani. Sipas raportimeve, i dyshuari kryesor kishte shtetësi të dyfishtë ruse dhe bjelloruse dhe kishte hyrë në BE me një vizë turistike Shengen të lëshuar nga Italia.
Ndryshime të mundshme në Kodin e Vizave
Një nga alternativat që po shqyrtohet është ndryshimi i Kodit të Vizave të BE-së, në mënyrë që të krijohet një bazë ligjore për kufizimin e udhëtimeve joesenciale për shtetasit e vendeve të caktuara.
Sipas dokumentit, një masë e tillë do të synonte zbatimin e një politike të përbashkët në të gjitha shtetet anëtare, duke shmangur dallimet në trajtimin e kërkesave për viza.
Ndryshimet në Kodin e Vizave mund të miratohen përmes procedurës së shumicës së cilësuar, e cila kërkon mbështetjen e të paktën 55 për qind të shteteve anëtare, që përfaqësojnë të paktën 65 për qind të popullsisë së BE-së.
Megjithatë, një ndalim i përgjithshëm i udhëtimeve joesenciale nuk është miratuar. Disa vende, veçanërisht në Evropën Jugore, kanë shprehur rezerva ndaj kufizimeve të plota, edhe për shkak të interesave të tyre turistike.
Vizat turistike, në qendër të debatit
Pas pushtimit rus në shkallë të plotë të Ukrainës në vitin 2022, BE-ja pezulloi marrëveshjen me Rusinë për lehtësimin e vizave, duke i bërë procedurat më të kushtueshme dhe më të vështira.
Shteteve anëtare iu rekomandua gjithashtu t’u jepnin përparësi udhëtimeve esenciale, përfshirë rastet humanitare, bashkimin familjar dhe udhëtimet e disidentëve politikë, gazetarëve të pavarur e përfaqësuesve të shoqërisë civile.
Megjithatë, këto udhëzime nuk janë detyruese dhe shtetet anëtare kanë ruajtur hapësirë të konsiderueshme për të vendosur mbi kërkesat për viza.
Sipas të dhënave të cituara në raportim, gjatë vitit 2025 shtetasve rusë iu lëshuan 477.878 viza turistike, numri më i lartë që nga nisja e pushtimit në shkallë të plotë të Ukrainës. Një pjesë e madhe e tyre u miratuan nga Greqia, Italia, Franca dhe Spanja.
Tri masa për forcimin e kontrolleve
Përveç mundësisë së kufizimeve më të gjera, BE-ja po shqyrton masa të tjera për të zvogëluar rreziqet e sigurisë.
Ndër to përfshihen:
- Kontrolle më të rrepta për ish-luftëtarët: Konsullatat evropiane mund të udhëzohen të verifikojnë dokumentet e shërbimit ushtarak gjatë shqyrtimit të kërkesave për viza.
- Kufizime për diplomatët rusë: Po shqyrtohet mundësia që diplomatët dhe punonjësit konsullorë rusë të marrin autorizim paraprak për udhëtimet drejt shteteve të tjera anëtare, në vend që vetëm të njoftojnë autoritetet.
- Viza me vlefshmëri të kufizuar territoriale: Këto viza do të lejonin qëndrimin vetëm në shtetin që i lëshon, pa të drejtën e udhëtimit në pjesën tjetër të zonës Shengen.
Megjithatë, dokumenti paralajmëron se vizat me vlefshmëri të kufizuar mund të kenë efekt të kufizuar, pasi mungesa e kontrolleve të zakonshme kufitare brenda Shengenit e vështirëson pengimin e lëvizjeve të mëtejshme.
Brukseli shqyrton edhe kufizimin e lëvizjes së diplomatëve
Një tjetër propozim lidhet me kufizimin e kohëzgjatjes së qëndrimit të diplomatëve dhe zyrtarëve rusë në vendet ku janë të akredituar.
Sipas raportimit, shërbimet evropiane të kundërzbulimit synojnë të kufizojnë hapësirën e veprimit të rrjeteve të dyshuara të spiunazhit, ku diplomatët që qëndrojnë për periudha të gjata mund të luajnë rol të rëndësishëm.
Gjithashtu, po shqyrtohen mënyra për të forcuar verifikimin e dokumenteve të personave që aplikojnë për viza, megjithëse zbatimi i këtyre masave mund të përballet me vështirësi praktike dhe diplomatike.
Për momentin, propozimet janë në fazën e shqyrtimit dhe nuk përbëjnë një ndalim të miratuar për shtetasit rusë. Çdo ndryshim do të varet nga negociatat mes vendeve anëtare dhe procedurat ligjore të Bashkimit Evropian.