Larg imazhit të një Pape të dobësuar nga sëmundja, larg idesë së një pontifikati që po shkon drejt rënies. Nga apartamenti në katin e dhjetë të spitalit Gemelli, pasditen e djeshme, Papa Leone XIV zhvilloi një bisedë telefonike me Vladimir Putin, të cilit i kërkoi të pranonte një armëpushim për qytetin ukrainas të Oleshky-t, të rrethuar nga ushtria ruse dhe të zhytur në një krizë humanitare që prej javësh ka mobilizuar komunitetin ndërkombëtar.

Papa Leone tregoi se mbetet një udhëheqës politik në zotërim të plotë të aftësive të tij, pavarësisht periudhës së rikuperimit nga sëmundja, duke mbajtur fort në duar drejtimin e diplomacisë së Vatikanit. Dhe këtë e bëri pikërisht për çështjen që, që nga dita e Konklavës, e ka vendosur në qendër të pontifikatit të tij: atë të një “paqeje të paarmatosur dhe çarmatosëse”, për të cilën diplomacitë botërore duket se nuk po arrijnë të gjejnë çelësin e zgjidhjes.

Nisma për telefonatën, siç sqaroi kardinali Pietro Parolin, ishte e vetë Papës. Sipas Sekretarit të Shtetit të Vatikanit, fakti që Putini pranoi të zhvillonte bisedën krijon shpresën se “Putini mund ta realizojë atë që Papa i ka kërkuar”.

Putini kërkon vazhdimin e ofensivës në Donbas

Ndërkohë që zhvilloi bisedën telefonike me Papa Leonen XIV, Vladimir Putini dha një mesazh krejt tjetër për luftën në Ukrainë. Pas një vizite në një qendër komanduese ushtarake dhe takimit me shefin e Shtabit të Përgjithshëm, Valery Gerasimov, presidenti rus kërkoi vazhdimin e sulmeve ndaj Ukrainës.

“Është e nevojshme të vazhdojmë të godasim masivisht dhe në mënyrë të koordinuar objektivat dhe infrastrukturën e armikut”, deklaroi Putini, duke u kërkuar drejtuesve të ushtrisë të vijojnë ofensivën “deri në pushtimin e plotë të Donbasit”.

Deklaratat u publikuan vetëm një minutë pas lajmit për telefonatën me Papa Leonen XIV. Megjithatë, Moska duket e gatshme të pranojë vetëm ndërhyrje humanitare, por jo ndalimin e luftimeve. Sipas Corriere della Sera, Kremlini ka shprehur mbështetje për përpjekjet e Vatikanit për të garantuar sigurinë dhe furnizimin me ushqime e ilaçe të rreth 2 mijë civilëve të bllokuar në qytetin ukrainas të Oleshky-t. Autoritetet ruse kanë njoftuar se do të koordinohen me Vatikanin për mundësimin e korridoreve humanitare dhe dërgimin e ndihmave emergjente, por në komunikatën e Kremlinit nuk përmendet në asnjë moment një armëpushim, siç kishte kërkuar Papa Leone XIV.

Kremlini fajëson Ukrainën për krizën humanitare

Sipas versionit të paraqitur nga Kremlini, përgjegjësia për krizën humanitare në Oleshky i takon Ukrainës. Moska pretendon se forcat ukrainase bombardojnë qytetin, minojnë rrugët dhe godasin me dronë furnizimet për banorët. Gjatë telefonatës, Putini i uroi Papa Leones XIV shërim të shpejtë dhe, sipas njoftimit rus, i dha “shpjegime shteruese” mbi përgjegjësinë e “regjimit të Kievit”. Megjithatë, deri më 7 tetor, guvernatori i emëruar nga Moska, Vladimir Saldo, pretendonte se situata në qytet nuk ishte aq e rëndë sa të kërkonte vëmendje ndërkombëtare.

Çështja ukrainase

Çështja e Ukrainës është vendimtare për Papa Leonen. Që nga pushtimi rus i 24 shkurtit 2022, Putini nuk u ishte përgjigjur më përpjekjeve të Papa Françeskut për komunikim, megjithëse ky i fundit kishte treguar njëfarë mirëkuptimi ndaj qëndrimeve të Moskës. Madje, Françesku kishte shkaktuar pakënaqësi në Kiev kur përmendi “flamurin e bardhë” ose kur vlerësoi kulturën e madhe ruse.

Ndryshe nga kjo, udhëheqësi i Kremlinit pranoi të fliste me Papën e lindur në Çikago, vetëm pak javë pas zgjedhjes së tij në Konklavë. Tymi i bardhë që njoftoi zgjedhjen e Leonit XIV doli më 8 maj, ndërsa telefonata e parë mes tij dhe Putinit u zhvillua më 4 qershor.

Në atë rast, Ati i Shenjtë kishte bërë “një apel” që Rusia të ndërmerrte “një gjest” që do të favorizonte paqen.

Arsyeja pse Putini iu përgjigj telefonatës së Papa Leones, por jo asaj të Françeskut, nuk është shpjeguar kurrë. Megjithatë, interpretimi më i përhapur në qarqet diplomatike është se një president rus, i izoluar në arenën ndërkombëtare, nuk kishte asgjë për të fituar nga një Papë që vinte nga Jugu Global (Global South). Përkundrazi, ai mund të përfitonte diçka duke treguar gatishmëri për dialog me një Papë që mund të ketë kanale komunikimi të hapura me Shtëpinë e Bardhë. Ajo që është e sigurt është se, gjatë muajve pasues, Robert Francis Prevost ka zhvilluar një diplomaci të kujdesshme dhe të mirëllogaritur.

Rëndësia e këtij komunikimi për Moskën është konfirmuar edhe nga ambasadori rus pranë Selisë së Shenjtë, Ivan Soltanovsky. Në një intervistë për agjencinë TASS, ai ka vlerësuar faktin që Vatikani nuk mbështet politikën evropiane të izolimit politik dhe diplomatik të Rusisë. Sipas analizës së Corriere della Sera, në një kohë kur vendet evropiane po kufizojnë kontaktet me Moskën, Papa Leone XIV mbetet një bashkëbisedues i rëndësishëm perëndimor për Putinin, i cili përfiton edhe në aspektin e imazhit ndërkombëtar nga këto kontakte.

Balanca diplomatike

Nga njëra anë, ai e ka zhvendosur gradualisht, pa shkaktuar përplasje të drejtpërdrejta, balancën diplomatike në favor të Ukrainës. Që nga fillimi i pontifikatit, Papa Leoni XIV e ka pritur plot tri herë presidentin ukrainas Volodymyr Zelensky: më 18 maj 2025, vetëm pak ditë pas Konklavës, më pas më 9 korrik dhe sërish më 9 dhjetor. Nga ana tjetër, ai ka ruajtur të hapura kanalet e komunikimit me Moskën.

Qëllimi ka qenë t'i sigurojë Selisë së Shenjtë hapësirën e nevojshme diplomatike për të luajtur eventualisht rolin e një ndërmjetësuesi, duke mbajtur të hapur mundësinë e arritjes së një paqeje “të drejtë dhe të qëndrueshme”. Papa ka ofruar gjithashtu Vatikanin si një vend neutral ku mund të zhvillohen negociatat.

Ai nuk ka ngurruar të deklarojë, gjatë një fjalimi të mbajtur së fundmi në Metz, se është e nevojshme “të tregohet guxim në negociata dhe të jemi të gatshëm të sakrifikojmë disa qëndrime për të mirën më të madhe të paqes”. Ky mesazh është interpretuar gjerësisht si një ftesë drejtuar Kievit për të treguar më shumë fleksibilitet në negociata.

Por Moska nuk e ka pranuar propozimin e Papa Leones XIV për zhvillimin e negociatave në Vatikan. Ministri i Jashtëm rus, Sergey Lavrov, kishte deklaruar se dy vende ortodokse nuk mund të shkojnë të zgjidhin konfliktin e tyre në një mjedis katolik. Edhe ambasadori rus pranë Selisë së Shenjtë, Ivan Soltanovsky, ka theksuar se Vatikani nuk është një vend prioritar për bisedimet, për shkak të “vështirësive objektive logjistike dhe politike”. Megjithatë, Moska ka vijuar të mirëpresë konsultimet e veçanta me përfaqësuesit e Vatikanit.

Roli kyç i kardinalit Zuppi

Vetëm verën e kaluar, Papa Leone dërgoi në Moskë fillimisht ministrin e tij të Jashtëm, kryepeshkopin Paul Richard Gallagher, i cili deklaroi se “lufta në Ukrainë duhet të përfundojë, nevojiten negociata dhe Vatikani është i gatshëm të kontribuojë”.

Më pas, në kryeqytetin rus u dërgua edhe kardinali Matteo Zuppi.

Kryepeshkopi i Bolonjës, të cilit Papa Françesku i kishte besuar më herët një mision humanitar për lirimin e të burgosurve dhe të miturve të kapur gjatë luftës, ka luajtur një rol kyç edhe në çështjen e qytetit Oleshky.

Si gjatë udhëtimit në Moskë, ashtu edhe në Kiev, ku kishte shkuar në korrik, Zuppi ka ndërtuar me kujdes një rrjet kontaktesh diplomatike për të nxitur dhënien e ndihmës humanitare për qytetin e rrethuar.

Sipas informacioneve, ai është përfshirë në mënyrë diskrete edhe gjatë orëve të fundit në organizimin e telefonatës mes Papës dhe Putinit.

Dje, Zuppi iu shmang gazetarëve që e prisnin në mëngjes në një konferencë në Universitetin Katolik, ku ata kërkonin një koment mbi gjendjen shëndetësore të Papës. Për t'u larguar pa dhënë deklarata, kardinali hipi në skuterin e një miku.

Importet e drithërave

Kjo çështje është aq e rëndësishme për Papën, saqë gjatë lutjes së Angelus-it të dielën e kaluar ai bëri thirrje për “transportin e sigurt të drithërave në Detin e Zi”.

Ai theksoi se lufta në Ukrainë po i shtrin pasojat e saj “sidomos në vendet më të varfra, ku shumë njerëz varen nga importet e drithërave”, duke paralajmëruar se “buka e përditshme e miliona njerëzve nuk mund të mbahet peng nga lufta”.

Këto fjalë u lanë në hije nga njoftimi që erdhi vetëm pak minuta më vonë për shtrimin e afërt të Papës në spital dhe u harruan nga opinioni publik.

Por jo nga vetë Papa.

Sapo rifitoi forcat, ai telefonoi Vladimir Putinin, duke arritur të siguronte një hapje të pjesshme nga ana e Moskës: Kremlini pranoi ta marrë në shqyrtim apelin e Atit të Shenjtë.

Kështu, pikërisht në momentin e dobësisë së tij më të madhe fizike, nga një dhomë spitali, Papa Leone XIV dha një dëshmi të një fuqie diplomatike që nuk mund të merret aspak si e mirëqenë.