Një alarm i madh për sigurinë kibernetike ka përfshirë Europën dhe vende të tjera të botës, por edhe Shqipërinë, pasi janë zbuluar dy dobësi kritike në gjuhën e programimit PHP, mbi të cilën funksionojnë miliona faqe interneti, përfshirë platformat e ndërtuara me WordPress.
Problematika ka detyruar institucione qeveritare, organizata ndërkombëtare dhe operatorë të faqeve online të ndërpresin përkohësisht shërbimet e tyre, për të shmangur rrezikun e sulmeve kibernetike dhe aksesit të paautorizuar në sistemet informatike.
Ndryshe nga problemet e zakonshme të aksesit në internet, kjo situatë nuk lidhet me operatorët apo ofruesit e shërbimit të internetit (ISP), por me dobësi të sigurisë në teknologjinë që përdoret për funksionimin e faqeve të internetit.
Kjo do të thotë se përdoruesit mund të kenë një lidhje plotësisht funksionale me internetin, por të mos arrijnë të hapin faqe të caktuara, pasi administratorët e tyre i kanë çaktivizuar përkohësisht ose po ndërhyjnë për përditësimin e sistemeve.
Nga Finlanda në Holandë, institucionet mbyllin faqet e internetit
Sipas raportimit të BBC, qeveria finlandeze ka ndërprerë përkohësisht shërbimet e saj publike në internet, ndërsa Agjencia Kombëtare e Sigurisë Kibernetike në Holandë ka njoftuar mbylljen e faqes së saj për shkak të dobësive të zbuluara.
Në Holandë janë raportuar probleme edhe me faqen e parlamentit, ndërsa Instituti Kombëtar për Shëndetin Publik dhe Mjedisin ka ndërprerë aksesin në platformën e tij.
Probleme me aksesin janë evidentuar edhe në Mbretërinë e Bashkuar, përfshirë faqen e Këshillit Bashkiak të Edinburgut dhe disa platforma të lidhura me BBC. Megjithatë, për këto raste nuk është konfirmuar zyrtarisht se ndërprerjet lidhen drejtpërdrejt me dobësitë në PHP.
Edhe Wikimedia Foundation, organizata që administron Wikipedia-n, ka njoftuar se ka çaktivizuar përkohësisht disa sisteme si masë parandaluese, deri në përfundimin e përditësimeve të sigurisë.
Çfarë po ndodh me PHP dhe WordPress?
PHP është një nga gjuhët më të përdorura të programimit për zhvillimin e faqeve dhe aplikacioneve në internet. Ajo përdoret nga platforma të njohura të menaxhimit të përmbajtjes, si WordPress, Drupal, Joomla dhe Magento.
Pikërisht për shkak të përhapjes së gjerë të kësaj teknologjie, dobësitë e zbuluara mund të kenë ndikim në një numër shumë të madh faqesh interneti.
Sipas kompanisë së sigurisë kibernetike Wiz, potencialisht rreth 70% e internetit mund të preket nga problematika, megjithëse kjo përllogaritje nuk është verifikuar në mënyrë të pavarur.
Kjo nuk do të thotë se të gjitha faqet WordPress janë sulmuar apo komprometuar. Rreziku varet nga versioni i PHP-së që përdoret, konfigurimi i serverit dhe masat e sigurisë të zbatuara nga administratorët.
Ekspertët paralajmërojnë se dobësitë mund t’u mundësojnë sulmuesve të ekzekutojnë kode në distancë, të aksesojnë të dhëna apo të instalojnë programe keqdashëse në serverët e cenueshëm.
Problemi nuk është te interneti që përdorin qytetarët
Një element i rëndësishëm për përdoruesit është dallimi mes problemeve të lidhjes së internetit dhe ndërprerjes së shërbimeve nga vetë faqet online.
Në këtë rast, pamundësia për të hapur një faqe nuk nënkupton domosdoshmërisht defekt në rrjetin e operatorit të internetit.
Një faqe mund të mos funksionojë sepse serveri është çaktivizuar për arsye sigurie, po kryhen përditësime emergjente ose administratori ka kufizuar përkohësisht aksesin.
Për rrjedhojë, nëse një përdorues arrin të hapë normalisht faqe të tjera, por nuk mund të aksesojë një portal të caktuar, problemi mund të jetë në infrastrukturën e vetë portalit dhe jo te lidhja e tij me internetin.
Megjithatë, jo çdo ndërprerje e një faqeje interneti mund t’i atribuohet automatikisht kësaj problematike.
Dobësitë u zbuluan me inteligjencë artificiale
Një nga aspektet më të rëndësishme të kësaj ngjarjeje është mënyra se si u identifikuan dobësitë e sigurisë.
Studiuesit e kompanive Calif dhe Wiz përdorën modele të avancuara të inteligjencës artificiale të zhvilluara nga OpenAI për të zbuluar problemet, të cilat, sipas tyre, kishin mbetur të paidentifikuara për më shumë se një dekadë.
Wiz i ka cilësuar ato ndër dobësitë më serioze të zbuluara ndonjëherë me ndihmën e inteligjencës artificiale.
Zhvillimi nxjerr në pah rolin gjithnjë e më të madh të inteligjencës artificiale në sigurinë kibernetike, si për identifikimin e dobësive, ashtu edhe për mundësinë që teknologji të ngjashme të përdoren nga aktorë keqdashës.
Çfarë do të thotë kjo për faqet shqiptare?
Situata ka prekur edhe Shqipërinë, ku një numër i madh portalesh informative, faqesh biznesi, platformash tregtare dhe shërbimesh online përdorin WordPress ose sisteme të tjera të bazuara në PHP.
Administratorët e këtyre faqeve duhet të verifikojnë versionet e PHP-së, të kontrollojnë përditësimet e sigurisë dhe të vlerësojnë nëse infrastruktura e tyre është e ekspozuar ndaj dobësive të raportuara.
Përditësimi i WordPress-it, temave apo shtojcave nuk e zëvendëson domosdoshmërisht përditësimin e vetë PHP-së në server.
Nga ana tjetër, nuk ka të dhëna në informacionin e raportuar që të konfirmojnë se faqet shqiptare janë komprometuar nga këto dy dobësi.
