Për më shumë se një dekadë, disa probleme kishin mbetur të pazbuluara në teknologjinë që mbështet pjesën më të madhe të internetit. U desh inteligjenca artificiale (IA) për t’i nxjerrë në dritë dhe shkaktoi një alarm global për sigurinë kibernetike.
Dobësitë qëndrojnë brenda një gjuhe programimi të quajtur PHP, e cila është përdorur ndërkombëtarisht që nga vitet 2000 për faqe interneti.
Qeveritë dhe agjencitë e sigurisë kibernetike në të gjithë botën po përpiqen të përmbajnë pasojat e zbulimit të së mërkurës dhe u kanë kërkuar operatorëve të faqeve të internetit të instalojnë një zgjidhje të re emergjente ose të marrin në konsideratë heqjen e platformave të tyre nga rrjeti.
Firma e sigurisë kibernetike Wiz – një nga kompanitë, studiuesit e së cilës zbuluan dobësitë – i përshkroi problemet si “më të rëndat” e zbuluara ndonjëherë nga inteligjenca artificiale. OpenAI, teknologjia e së cilës u përdor për të gjetur të metat, e quajti zbulimin “një nga problemet më me ndikim të sigurisë në kujtesën e kohëve të fundit”.
Cili është defekti?
Shumica e njerëzve mund të mos kenë dëgjuar për PHP (Hypertext Preprocessor) – por me siguri ata ndërveprojnë me të çdo ditë. PHP fuqizon një numër të madh platformash, duke përfshirë dyqanet online, Wikipedia dhe WordPress – sistemi i menaxhimit të përmbajtjes që qëndron pas shumë faqeve të internetit si blogjet.
Kur vizitoni një faqe interneti si Wikipedia, PHP është kodi që mbledh informacionin që ju nevojitet dhe e paraqet atë në një mënyrë që mund ta lexoni në internet, tha për BBC-në Paul Spain, drejtor ekzekutiv i Gorilla Cyber Security.
Por për shkak të një problemi ai mund t’u lejonte sulmuesve të merrnin kontrollin e serverëve të prekur të internetit pa autentifikim dhe të vidhnin të dhëna të ndjeshme. Inteligjenca artificiale mund t’i bëjë sulme të tilla më të lehta dhe më të shpejta, tha Spain, duke vlerësuar se defekti mund të prekë “miliona e miliona” faqe interneti.
Cilat faqe interneti janë prekur?
Alarmi ka ndërprerë shërbimet në nivel global, nga platformat e lojërave te portalet qeveritare dhe forumet online. Kjo përfshin Wikimedian – organizatën që qëndron pas enciklopedisë online Wikipedia – e cila hoqi një numër të sistemeve të saj si masë paraprake. Një numër organizatash publike të Skocisë, duke përfshirë këshillat dhe bordet shëndetësore, i kanë hequr faqet e tyre të internetit nga rrjeti.
Disa ekspertë paralajmërojnë se kjo dobësi mund t’i lërë faqet e internetit të mirëmbajtura dobët, veçanërisht ato që u përkasin organizatave më të vogla me burime të kufizuara sigurie, në rrezik më të madh.
Çfarë ndodhi pasi u zbuluan problemet?
Zhvilluesit e platformës PHP të mërkurën lançuan patch-e për të rregulluar dobësitë që kishin qenë të fshehura në softuerin e tyre për vite me radhë.
“Të gjithë përdoruesit e PHP duhet të përditësojnë menjëherë,” tha kompania.
Autoritetet dhe organizatat e sigurisë në të gjithë botën u kanë bërë jehonë këtyre paralajmërimeve operatorëve të faqeve të internetit për të siguruar platformat e tyre.
Agjencia e Sigurisë Kombëtare e SHBA-së u tha të gjitha organizatave që përdorin PHP të çaktivizojnë sistemet e tyre nëse nuk janë në gjendje t’i përditësojnë ato menjëherë, duke shtuar se ky defekt mund të ofrojë një “rrugë të drejtpërdrejtë” për të shfrytëzuar bazën e të dhënave të një sistemi.
“Këto rreziqe janë mjaft serioze sa kërkojnë rregullime të menjëhershme në të gjitha departamentet dhe agjencitë e Qeverisë së Shteteve të Bashkuara”, tha agjencia.
Homologët e saj në BE, Singapor dhe Australi kanë lëshuar gjithashtu alarme të ngjashme. Gjigandi i tregtisë elektronike, Amazon, tha se ishte shënjestër në disa përpjekje disa ditë para zbulimit publik të problemit të PHP-së. Nuk dihet se si sulmuesit e mundshëm e dinin për dobësinë.
Si po i gjen IA pikat e dobëta?
Dobësitë u gjetën nga studiuesit në firmat e sigurisë Calif and Wiz. Studiuesit përdorën mjete të përparuara të inteligjencës artificiale që janë në gjendje të analizojnë kodin dhe të gjejnë të meta shumë më shpejt sesa njerëzit ose sistemet më të vjetra.
“Softueri modern është tepër kompleks dhe disa dobësi mund të mbeten të pazbuluara për vite me radhë”, tha Kanhere.
“Gabimet themelore nuk ishin të reja; ajo që ndryshoi ishte aftësia jonë për t’i gjetur ato”, tha Kanhere.
Krijuesi i ChatGPT tha se kishte publikuar një program për të kontrolluar nëse platforma PHP është e sigurt.
Çfarë mund të bëjnë njerëzit për të mbrojtur veten?
Pronarëve të faqeve të internetit po u kërkohet t’i sigurojnë faqet e tyre të internetit me versionin më të fundit të PHP. mPërditësimi i softuerit PHP është një rregullim i vogël dhe rutinë për shumicën e ekipeve të teknologjisë, tha Spain.
Agjencia e Sigurisë Kombëtare e SHBA-së ka kërkuar “ndërgjegjësim të shtuar” në javët e ardhshme dhe monitorim nga afër të përditësimeve nga shitësit e softuerëve. “Vigjilenca në aplikimin e patch-eve që lidhen me ato sisteme është me rëndësi të madhe,” tha ajo.
Përgjegjësia bie kryesisht mbi operatorët e faqeve të internetit, por përdoruesit duhet të qëndrojnë vigjilentë për çdo këshillë sigurie të lëshuar nga shërbimet e prekura, siç janë kërkesat për të ndryshuar fjalëkalimet, tha Kanhere.
Ai i paralajmëroi njerëzit të jenë të vëmendshëm ndaj çdo mesazhi “phishing” që shfrytëzon publicitetin rreth incidentit./BBC