Dritare të thyera, njolla zjarri nëpër mure: ministria e Arsimit në Tiranë mbart gjurmët e protestave të ditëve të fundit. Megjithatë, studentët dhe pedagogët e Universitetit të Tiranës janë mbledhur sërish këtu për të protestuar.
Për rreth pesë muaj, protestat kundër qeverisë në Shqipëri kanë qenë paqësore. Ato nisën fillimisht kundër ndërtimit të kompleksit hotelier luksoz nga dhëndri i Trump, Jared Kushner, brenda rezervatit natyror të Zvërnecit.
Që atëherë, protestat kanë vazhduar të përhapen. Përleshje të dhunshme midis studentëve dhe nxënësve të gjimnazeve nga njëra anë, dhe policisë nga ana tjetër, ndodhin çdo ditë.
Më 13 tetor, situata u përshkallëzua. Demonstruesit denoncojnë korrupsionin, kushtet e mjerueshme në universitete dhe rritjen e kostove të arsimit. Ata kërkojnë dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama, i cili është në pushtet që nga viti 2013.
Një vajzë e re e veshur me të zeza dhe me një xhaketë me kapuç qëndron në turmë. Kur e pyesim pse po merr pjesë në protesta, ajo mbulon gojën me një maskë me ngjyra. “Ju lutem prisni një moment, do të doja ta mbuloja fytyrën” – thotë Sara* (emri i ndryshuar nga redaksia). Ajo preferon të mbetet anonime.
Sara thotë se ka shkuar rregullisht në protesta, që prej nisjes së tyre. Ajo koordinohet me studentët e tjerë nëpërmjet telefonit. “Ne komunikojmë vetëm nëpërmjet mesazheve ” – thotë ajo. Pastaj duhet ta ndërpresim bisedën me të. Demonstruesit po hedhin përsëri gurë drejt ministrisë së Arsimit dhe policia po i shtyn demonstruesit dhe gazetarët jashtë kordonit të vendosur, duke përdorur ujë për të shpërndarë turmën.
Organizim i decentralizuar, horizontal
“Rrjetet sociale janë sot ‘sheshi’ i parë publik, para se të mbushet sheshi fizik” – thotë Besmir Semanaj, ekspert i sigurisë kibernetike.
“Të rinjtë nuk organizohen më nëpërmjet strukturave klasike: partive, shoqatave apo njoftimeve publike. Ata organizohen aty ku jetojnë çdo ditë, në telefon”.
Sipas Semanaj, kanalet kryesore të komunikimit janë grupet në Instagram, si story-t dhe mesazhet direkte, grupet në WhatsApp sipas klasave, fakulteteve dhe konvikteve, kanalet në Telegram për njoftime masive, dhe TikTok-u për shpërndarjen e videove. „Signal-i përdoret nga ata që janë më të vetëdijshëm për sigurinë”.
„Ky është një model organizimi horizontal, pa udhëheqës të vetëm dhe pa qendër komande. Pikërisht për këtë arsye pushteti e ka kaq të vështirë ta kuptojë dhe ta kontrollojë” – i tha ai DW.
Kryeministri Edi Rama: “Luftë hibride”
Semanaj thekson se shërbimi i mesazheve në Telegram ofron disa funksione të dobishme në situatën aktuale: „Kanalet mund të arrijnë dhjetëra mijëra njerëz njëkohësisht, njoftimi shpërndahet në sekonda dhe kontrolli nga jashtë është më i vështirë se në platformat tradicionale”.
Kryeministri Edi Rama – i njohur për përdorimin e mediave sociale – fajëson algoritmet për situatën aktuale. Ai e përshkruan kryengritjen e të rinjve kundër qeverisë së tij si një “luftë hibride”. Në një dalje të kohëve të fundit në media, ai nisi një sulm të ashpër verbal ndaj protestuesve.
“Kjo nuk do të thotë që vajzat dhe djemtë që mendojnë se jeta është TikTok dhe se me TikTok dhe pa lidhur dot shtatë fjalë bashkë mund ta bëjnë Shqipërinë më të mirë, janë terroristë. Aspak! Por ata janë pengje të një fryme, të një ideologjie të re, e cila ka vetëm një mision: shkatërro, ktheje të gjithën përmbys, rrëno gjithçka” – tha Rama.
“Të radikalizuar nga Antifa”
Që nga fillimi i protestave fillimisht paqësore kundër qeverisë gati pesë muaj më parë, Rama është përpjekur vazhdimisht të ekspozojë publikisht organizatorët “e vërtetë” pas protestave. Në muajt e fundit, ai ka akuzuar vende si Greqia, Rusia dhe Irani për ndërhyrje në protesta.
Kohët e fundit, ai shpalli një fajtor të ri: Antifa-n, lëvizje botërore, e decentralizuar e së majtës radikale, e cila nuk ka udhëheqës. “Janë të rinj e të reja të ideologjizuar, të ekstremizuar, nën trysninë apo nën frymëzimin e asaj force të errët dhe të re që është shfaqur në Europë dhe në Shtetet e Bashkuara, të cilën presidenti i Shteteve të Bashkuarae ka shpallur organizatë terroriste, Antifa-n” – deklaroi kryeministri i Shqipërisë.
Redion Qirjazi, ekspert për çështjet e sigurisë dhe radikalizmin, nuk është dakord. “Kjo është një akuzë serioze, e cila kërkon prova po aq serioze. Deri më sot, nuk janë paraqitur publikisht prova të verifikueshme që dokumentojnë ekzistencën e një strukture të organizuar Antifa në Shqipëri, aq më pak përfshirjen e saj në koordinimin e protestave” – analizon Qirjazi.
“Struktura terroriste?”
Referenca e Ramës ndaj vendimit të Presidentit të SHBA-së Donald Trump për ta klasifikuar Antifën si një organizatë terroriste është gjithashtu problematike, sipas ekspertit Qirjazi. “Antifa nuk është një organizatë e vetme ndërkombëtare me strukturë dhe komande të centralizuar, por një emër që përfshin lëvizje dhe grupe të ndryshme, në thelb antifashiste”.
Studentja Sara gjithashtu e hedh poshtë me vendosmëri akuzën për struktura “terroriste”. “Ka grupe që përdorin dhunë, kjo është e vërtetë, por unë nuk kam të bëj fare me ta. Sapo shoh dhunë, largohem. Jam kundër saj” – tha ajo për DW.
Arlind Qori, kryetar i partisë së re opozitare “Lëvizja Bashkë”, e cila ka qenë aktive kundër qeverisë që nga fillimi i protestave kundër resortit luksoz në Zvërnec, i konsideron pretendimet e Ramës “të pakuptimta”.
Dorëheqje në vend të revolucionit
“Të rinjtë janë të mllefosur nga kushtet social-ekonomike: nga varfëria, nga fakti që shumë prej tyre i kanë prindërit në emigracion sepse nuk kanë mundësi të mbajnë familjen, nga degradimi i shkollës, nga mungesa e mundësive ekonomike pas shkollimit që të punojnë në profesionin e tyre” – tha Qori.
Këta faktorë, shpjegoi ai, i kanë shtyrë të rinjtë në rrugë dhe jo ndonjë ideologji tjetër, e çfarëdo lloji. Duhet gjithashtu të theksohet se kërkesa kryesore e studentëve është dorëheqja e Ramës, “jo një revolucion socialist”.
Qori vazhdoi: “Njerëzit nuk po kërkojnë asgjë radikale, por vetëm dorëheqjen e kreut të korruptuar të qeverisë, një kërkesë themelore dhe e moderuar. Megjithatë, Edi Rama vazhdon të përgjigjet me dhunë policore dhe arrogancë” – i tha ai DW.
Kush po i “lëviz” fijet?
Eksperti i sigurisë Qirjazi thotë se duhet analizuar edhe koha në të cilën bëhen këto deklarata. “Kur një qeveri përballet me protesta dhe pakënaqësi qytetare, lidhja e protestuesve me ekstremizmin dhe ndikimet e huaja mund të shërbejë për ta zhvendosur vëmendjen nga shkaqet e protestave drejt një narrative të sigurisë kombëtare” – beson ai.
“Kjo mund të shërbejë për disa qëllime politike: të delegjitimojë protestuesit, të dobësojë mbështetjen publike ndaj tyre dhe të justifikojë një qasje më të ashpër në emër të rendit dhe sigurisë.”
Eksperti i sigurisë kibernetike Semanaj e njeh këtë model nga kriza të tjera. “Protesta paraqitet si dhunë, të rinjtë si të manipuluar dhe kërkesat e tyre legjitime – kushtet në universitete, tarifat, korrupsioni, mungesa e perspektivës – zhduken nga narrativa.”
Në vend që të diskutohet pse mijëra të rinj dolën në rrugë, fokusi zhvendoset te kush i “dërgoi” ata atje. Semanaj beson se kjo nuk është rastësi, por më tepër një fushatë e orkestruar komunikimi.
“Synon të krijojë një narrativë specifike: se protesta është sinonim i dhunës, se të rinjtë manipulohen dhe se dikush tjetër po i tërheq fijet” – thotë Semanaj. /DW
