Diplomati, historiani dhe shkrimtari italian Maurizio Serra, anëtar i Akademisë Franceze, vjen në një intervistë ekskluzive për emisionin “Shqip” me Rudina Xhungën në Dritare TV. Një rrëfim i rrallë për miqësinë me Ismail Kadarenë, historinë e diktaturave europiane, marrëdhëniet e Shqipërisë me Italinë dhe sfidat që kërcënojnë Europën e sotme.
I ardhur për herë të parë në Tiranë, me rastin e një aktiviteti kushtuar Ismail Kadaresë, Maurizio Serra rrëfen për Dritare TV një histori që nis nga letërsia dhe shkon deri në korridoret e diplomacisë ndërkombëtare.
Ai ka jetuar në Berlinin e ndarë nga Muri, ka qenë diplomat në Moskën sovjetike, ka njohur personalitete të mëdha politike dhe ka shkruar biografi për disa prej figurave më të debatueshme të shekullit XX, nga Benito Musolini te Curzio Malaparte dhe Gabriele D’Annunzio.
Por intervista nis me Ismail Kadarenë, shkrimtarin shqiptar me të cilin Serra kishte ndërtuar një miqësi të veçantë në Paris.
“Kadareja më bëri rrëfime që i ruaj si privilegj”
Maurizio Serra tregon se njohja me Kadarenë nisi falë së bijës, Besiana Kadare, me të cilën kishte qenë koleg në UNESCO.
Kur dëgjoi mbiemrin e saj, Serra i recitoi pothuajse përmendësh një fragment nga romani “Dimri i madh”.
“Dhe prej andej ajo më prezantoi me prindërit, me Ismailin dhe Helenën dhe u bëmë miq të mëdhenj”, kujton ai.
Takimet me familjen Kadare zhvilloheshin zakonisht të shtunave në mëngjes, në Paris.
“Ismail Kadare ishte një njeri që e studionte bashkëbiseduesin, nuk lëshohej lehtë. Por guxoj të them se me mua u ndie rehat dhe më bëri disa rrëfime miqësore, të cilat i ruaj me privilegj që i kam pasur prej tij.”
Sipas Serra-s, Kadareja jepte më të mirën në grupe të vogla, larg turmave dhe vëmendjes së tepërt.
Ai shpreh kënaqësinë që në Itali po rritet sërish interesi për veprën e Kadaresë dhe po përgatiten përkthime të reja.
Për Serra-n, Kadareja nuk është vetëm dëshmitar i komunizmit shqiptar, por një shkrimtar europian dhe universal.
“Një shkrimtar, për të qenë universal, duhet të jetë para së gjithash një shkrimtar i rrënjëve të veta.”
Musolini dhe italianët: Pyetja që Italia nuk ia ka bërë ende vetes
Një nga momentet më të rëndësishme të intervistës është analiza e Serra-s për Benito Musolinin.
I lindur në një familje antifashiste, ai shpjegon pse vendosi të shkruante për diktatorin italian dhe çfarë zbuloi gjatë kërkimeve të tij.
“Unë mendoj se problemi nuk është vetëm Musolini, problemi është Musolini dhe italianët.”
Serra ngre një pyetje që, sipas tij, shoqëria italiane nuk e ka trajtuar ende me objektivitetin e nevojshëm.
“Musolini erdhi në pushtet në 1922-shin, hyri në luftë në 1940-ën. Janë 18 vjet. Dhe për 18 vjet askush nuk ishte në gjendje ta përmbyste nga brenda diktaturën?”
Ai thekson se Musolini nuk u rrëzua nga një revoltë e brendshme e italianëve, por nga pasojat e një lufte të humbur.
Për historianin, të kuptosh një diktaturë do të thotë të analizosh jo vetëm diktatorin, por edhe shoqërinë që e pranoi dhe e mbajti në pushtet.
Shqipëria dhe Italia: Dokumente të panjohura për marrëdhëniet gjatë komunizmit
Në intervistë, Rudina Xhunga e pyet Serra-n edhe për gjurmët e pushtimit italian në Shqipëri dhe marrëdhëniet mes dy vendeve.
Serra e përshkruan raportin shqiptaro-italian si një marrëdhënie historike dashurie, e cila ka kaluar nëpër periudha të vështira, por nuk e ka humbur lidhjen e saj kulturore.
“Marrëdhënia italo-shqiptare është një marrëdhënie aq e ngushtë saqë është historikisht një marrëdhënie dashurie.”
Një nga momentet më intriguese të bisedës vjen kur Serra flet për periudhën e izolimit komunist të Shqipërisë.
Ai zbulon se, pavarësisht mbylljes së vendit, kanë ekzistuar kontakte mes nomenklaturës shqiptare dhe Italisë.
“Nëse shkoni të shihni në arkivin e Ministrisë së Jashtme do të gjeni disa kontakte. Do të gjeni disa kontakte, edhe në vitet 1960 midis nomenklaturës së pushtetit shqiptar dhe Italisë, dhe mund të bëni zbulime interesante.”
Ky rrëfim hap një pistë të re kërkimi historik për marrëdhëniet mes Tiranës dhe Romës gjatë diktaturës së Enver Hoxhës.
Enver Hoxha dhe mjeku francez: Si përpiqej diktatori të joshte bashkëbiseduesit
Maurizio Serra tregon se figura e Enver Hoxhës e ka intriguar, megjithëse nuk ka kryer kërkime të thelluara arkivore për të.
Ai sjell në vëmendje librin “Mjeku dhe diktatori”, të mikut të tij, oftalmologut francez Yves Pouliquen, i cili kishte shkuar në Shqipëri për të trajtuar problemet e shikimit të Enver Hoxhës.
Sipas Serra-s, libri përshkruan mënyrën se si diktatori shqiptar përpiqej të magjepste mjekun francez përmes kulturës dhe njohurive të tij.
Serra tregon se Enver Hoxha fliste një frëngjishte të shkëlqyer, diskutonte për autorë francezë dhe i tregonte mjekut bibliotekën e tij.
Nga Muri i Berlinit te Moska sovjetike
Në rrëfimin për karrierën diplomatike, Serra kthehet te vitet kur jetonte në Berlinin Perëndimor dhe kalonte shpesh në Berlinin Lindor.
Ai kujton dramën njerëzore të qytetit të ndarë dhe faktin se njerëzit vazhdonin të humbnin jetën duke u përpjekur të kalonin Murin edhe pak përpara rënies së tij.
Sipas tij, Muri i Berlinit u rrëzua nga forca popullore, ndërsa udhëheqja e Gjermanisë Lindore kishte mbetur pa mbështetjen e Moskës së Gorbaçovit.
Serra kujton edhe një episod të pazakontë me ministrin e Jashtëm sovjetik Andrei Gromyko, i njohur për fytyrën e tij të ftohtë dhe të pandryshueshme.
Në një aeroport të Moskës, gjatë një dimri të ashpër, Gromyko i kishte vendosur sërish në kokë kapelën që diplomati i ri italian kishte hequr.
“Ju jeni këtu në Moskë në dimër, kurrë mos rrini pa shapkë në kokë në Moskë në dimër”, i kishte thënë ai.
Për Serra-n, ky gjest i vogël njerëzor tregonte se personazhet historike nuk ishin gjithmonë ashtu siç dukeshin nga jashtë.
Hitleri, Musolini dhe gabimi i Mynihut
Duke folur për librin e tij mbi Marrëveshjen e Mynihut të vitit 1938, Serra analizon mënyrën se si udhëheqësit europianë u përpoqën të shmangnin luftën përmes lëshimeve ndaj Hitlerit.
Ai shpjegon se vendimet e asaj kohe duhen kuptuar në kontekstin e traumës së Luftës së Parë Botërore, kur opinionet publike britanike dhe franceze nuk dëshironin një tjetër katastrofë.
Por një nga gabimet më të mëdha ishte nënvlerësimi i Hitlerit.
Serra sjell edhe një paradoks historik: Musolini, megjithëse ishte afruar me Hitlerin, në atë fazë përpiqej të kufizonte zgjerimin gjerman në Europën Qendrore, për të mbrojtur interesat italiane.
Në analizën e fundit të dy diktatorëve, ai dallon ambicien ideologjike të Hitlerit nga egoja politike e Musolinit, e cila, sipas tij, ndikoi vendimin fatal për të hyrë në luftë.
Europa sot: Mes teknokracisë dhe populizmit
Biseda kalon nga historia te sfidat e Europës së sotme.
Serra paralajmëron se Bashkimi Europian përballet me dy probleme themelore: mungesën e koherencës dhe bashkëpunimit mes shteteve, si dhe largësinë e perceptuar mes klasës drejtuese dhe qytetarëve.
Ai përmend Shqipërinë, Francën dhe Spanjën si vende ku mund të vërehet kjo distancë.
Sipas tij, Europa duhet të gjejë një ekuilibër të vështirë “mes teknokracisë që nuk i tërheq njerëzit dhe populizmit që i tërheq tepër”.
Serra nënvizon se përgjegjësia më e madhe për të ardhmen e demokracisë u takon elitave.
“Unë besoj se problemi i vërtetë janë elitat shumë më tepër se njerëzit e zakonshëm. Janë elitat që duhet të bëjnë më shumë punën e tyre.”
Inteligjenca artificiale: Frika se teknologjia mund të zëvendësojë mendimin
I pyetur nga Rudina Xhunga për inteligjencën artificiale, Serra shpreh skepticizmin e tij.
Ai e konsideron të dobishme teknologjinë kur shërben si instrument informacioni dhe ndihme për njeriun, por shqetësohet për mundësinë që ajo të zëvendësojë procesin njerëzor të njohjes.
“Nëse e interpretojmë si diçka që na zëvendëson ne në procesin njohës… më frikëson shumë.”
Ai pranon se nuk është specialist i fushës dhe se e sheh me rezervë entuziazmin e tepruar për çdo revolucion teknologjik.
Një jetë mes diplomacisë dhe letërsisë
Maurizio Serra tregon edhe historinë e tij personale, nga familja antifashiste dhe emri i marrë nga pseudonimi i Rezistencës i Ferruccio Parri-t, te vendimi për t’u bërë diplomat.
Ai rrëfen se ëndrra e tij e parë ishte letërsia, por prindërit e këshilluan të gjente një profesion që do t’i mundësonte të shkruante.
Diplomacia u bë mënyra për të njohur botën, njerëzit dhe historinë nga afër.
“Diplomati dhe shkrimtari ngjajnë”, thotë Serra, duke theksuar se kurioziteti është cilësia e domosdoshme për të dy profesionet.
Ai flet edhe për suksesin e biografisë së Curzio Malapartes, për të cilën fitoi një çmim Goncourt në Francë, si dhe për zgjedhjen e tij në Akademinë Franceze, ku është ndër të paktët anëtarë të huaj në historinë e institucionit.
Serra tregon se synon t’i kushtohet gjithnjë e më shumë rrëfimeve të frymëzuara nga përvojat e tij diplomatike dhe kujtimet personale.
Një intervistë për të kuptuar historinë, jo vetëm për ta gjykuar
Në fund, mes kujtimeve, anekdotave dhe reflektimeve për Europën, mbetet një ide që përshkon gjithë intervistën e Maurizio Serra-s.
“Unë nuk dua të gjykoj, unë dua të përpiqem të kuptoj.”
Për historianin dhe diplomatin italian, historia nuk është një ndarje e thjeshtë mes të mirëve dhe të këqijve. Është përpjekja për të kuptuar njerëzit, shoqëritë dhe vendimet që ndryshuan fatin e popujve.
Nga Kadareja te Dante, nga Musolini te Enver Hoxha, nga Muri i Berlinit te Europa e sotme, kjo intervistë në “Shqip” me Rudina Xhungën është një udhëtim në kujtesën europiane dhe në pyetjet që historia vazhdon t’i bëjë së tashmes.
Intervistën e plotë me Maurizio Serra-n mund ta ndiqni në Dritare TV, në emisionin “Shqip” me Rudina Xhungën.
Serra paralajmëron se Bashkimi Europian përballet me dy probleme themelore: mungesën e koherencës dhe bashkëpunimit mes shteteve, si dhe largësinë e perceptuar mes klasës drejtuese dhe qytetarëve.
Ai përmend Shqipërinë, Francën dhe Spanjën si vende ku mund të vërehet kjo distancë.
Sipas tij, Europa duhet të gjejë një ekuilibër të vështirë “mes teknokracisë që nuk i tërheq njerëzit dhe populizmit që i tërheq tepër”.
Serra nënvizon se përgjegjësia më e madhe për të ardhmen e demokracisë u takon elitave.
“Unë besoj se problemi i vërtetë janë elitat shumë më tepër se njerëzit e zakonshëm. Janë elitat që duhet të bëjnë më shumë punën e tyre.”
Inteligjenca artificiale: Frika se teknologjia mund të zëvendësojë mendimin
I pyetur nga Rudina Xhunga për inteligjencën artificiale, Serra shpreh skepticizmin e tij.
Ai e konsideron të dobishme teknologjinë kur shërben si instrument informacioni dhe ndihme për njeriun, por shqetësohet për mundësinë që ajo të zëvendësojë procesin njerëzor të njohjes.
“Nëse e interpretojmë si diçka që na zëvendëson ne në procesin njohës… më frikëson shumë.”
Ai pranon se nuk është specialist i fushës dhe se e sheh me rezervë entuziazmin e tepruar për çdo revolucion teknologjik.
Një jetë mes diplomacisë dhe letërsisë
Maurizio Serra tregon edhe historinë e tij personale, nga familja antifashiste dhe emri i marrë nga pseudonimi i Rezistencës i Ferruccio Parri-t, te vendimi për t’u bërë diplomat.
Ai rrëfen se ëndrra e tij e parë ishte letërsia, por prindërit e këshilluan të gjente një profesion që do t’i mundësonte të shkruante.
Diplomacia u bë mënyra për të njohur botën, njerëzit dhe historinë nga afër.
“Diplomati dhe shkrimtari ngjajnë”, thotë Serra, duke theksuar se kurioziteti është cilësia e domosdoshme për të dy profesionet.
Ai flet edhe për suksesin e biografisë së Curzio Malapartes, për të cilën fitoi një çmim Goncourt në Francë, si dhe për zgjedhjen e tij në Akademinë Franceze, ku është ndër të paktët anëtarë të huaj në historinë e institucionit.
Serra tregon se synon t’i kushtohet gjithnjë e më shumë rrëfimeve të frymëzuara nga përvojat e tij diplomatike dhe kujtimet personale.
Një intervistë për të kuptuar historinë, jo vetëm për ta gjykuar
Në fund, mes kujtimeve, anekdotave dhe reflektimeve për Europën, mbetet një ide që përshkon gjithë intervistën e Maurizio Serra-s.
“Unë nuk dua të gjykoj, unë dua të përpiqem të kuptoj.”
Për historianin dhe diplomatin italian, historia nuk është një ndarje e thjeshtë mes të mirëve dhe të këqijve. Është përpjekja për të kuptuar njerëzit, shoqëritë dhe vendimet që ndryshuan fatin e popujve.
Nga Kadareja te Dante, nga Musolini te Enver Hoxha, nga Muri i Berlinit te Europa e sotme, kjo intervistë në “Shqip” me Rudina Xhungën është një udhëtim në kujtesën europiane dhe në pyetjet që historia vazhdon t’i bëjë së tashmes.
Intervistën e plotë me Maurizio Serra-n mund ta ndiqni në Dritare TV, në emisionin “Shqip” me Rudina Xhungën.
