Në mesin e prillit 2026, pas një operacioni për çmontimin e disa laboratorëve të mëdhenj të drogës, dy agjentë të CIA-s humbën jetën në një aksident automobilistik, ku makina u përmbys. Në aksident humbën jetën edhe dy zyrtarë meksikanë. Dy agjentë të tjerë të CIA-s u dëbuan nga Meksika pak kohë pas incidentit.
Prokuroria e Përgjithshme e Meksikës (FGR) e akuzon ish-prokurorin e shtetit të Chihuahua-s, César Jáuregui Moreno, për tradhti të dyshuar, pasi pretendohet se ka bashkëpunuar me CIA-n dhe ka lejuar zhvillimin e operacionit të saj. Këto akuza ende nuk janë ngritur zyrtarisht.
Të shtunën në mëngjes, César Jáuregui Moreno u arrestua gjatë një operacioni policor në kryqëzimin e rrugës La Cantera me unazën Periférico de la Juventud, në shtetin e Chihuahua-s. Ai akuzohet për shpërdorim të detyrës publike dhe komplot.
Javën e kaluar, guvernatorja e Chihuahua-s, María Eugenia Campos Galván, deklaroi se ndaj ish-prokurorit kishte dosje hetimore si në Prokurorinë e Përgjithshme të shtetit (FGE), ashtu edhe në Prokurorinë e Përgjithshme të Republikës (FGR). Ajo e cilësoi veprimin e ish-prokurorit, tashmë të arrestuar, si diçka që “nuk mund të falet” dhe tha se “ai veproi me nismën e tij”.
Mediat meksikane përmendin gjithashtu një ish-zyrtar tjetër, Guillermo Arturo Zuary Portillo, i cili ka shërbyer si ish-prokuror për Operacionet Strategjike.
Vdekja e dy agjentëve meksikanë të sigurisë dhe e dy “anëtarëve të stafit të Ambasadës së SHBA-së” u bë fillimisht publike nga ambasadori amerikan Ronald Johnson.
Presidentja Claudia Sheinbaum kishte sqaruar se agjentët e CIA-s kishin hyrë në Meksikë në mënyrë të ligjshme, por pa dokumente që i identifikonin si pjesëtarë të CIA-s. Dy agjentëve të tjerë iu kërkua të largoheshin nga vendi, sepse nuk kishin akreditimin e nevojshëm nga Ministria e Punëve të Jashtme (SRE) për të bashkëpunuar në çështjet e sigurisë.
Sipas The Washington Post, duke cituar dy burime anonime, dy zyrtarët e Ambasadës së SHBA-së që humbën jetën në aksidentin automobilistik në Meksikën veriore punonin për CIA-n. Në aksident humbën jetën edhe dy persona të tjerë, mes tyre drejtori i Agjencisë Shtetërore të Hetimit të Chihuahua-s (AEI).
Mediat meksikane publikuan të martën, më 21 prill, identitetet e dy agjentëve të CIA-s: John Dudley Black, 44 vjeç, dhe Richard Leiter Johnston III, 36 vjeç. Trupat e tyre iu dorëzuan Konsullatës së SHBA-së në Ciudad Juárez të Meksikës.
Zyrtarët po ktheheshin nga një operacion gjatë të cilit kishin çmontuar gjashtë laboratorë të drogërave sintetike që i përkisnin Kartelit të Sinaloas.
Ndërsa autoritetet e Prokurorisë së Përgjithshme po merreshin me çmontimin e laboratorëve, drejtori i AEI-së, Pedro Román Oseguera Cervantes, u nis për t’u kthyer në qytetin e Chihuahua-s.
Konvoji me zyrtarë amerikanë dhe meksikanë u përfshi në aksident në mes të natës, teksa po udhëtonte nëpër një zonë malore të thyer që lidh Chihuahua-n me shtetin e Sinaloas. Sipas raportimeve, kamioni “duket se rrëshqiti në një moment, ra në një humnerë dhe shpërtheu”.
“Po udhëtonte në një konvoj me pesë automjete dhe, në komunitetin e Polanco-s, i cili ndodhet rreth gjashtë orë e gjysmë larg El Pinal-it, drejtori u takua me instruktorë të Ambasadës së SHBA-së, të cilët po zhvillonin në Polanco një kurs për përdorimin e dronëve. (…) Ata kishin një fluturim të dielën në mëngjes nga qyteti i Chihuahua-s dhe kërkuan ndihmë për të udhëtuar së bashku me konvojin ku ndodhej drejtori. Ata hipën në automjet rreth orës dy të mëngjesit dhe pësuan aksidentin fatal, kur automjeti doli nga rruga dhe ra në një prej humnerave të zonës”, deklaroi prokurori.
Ai theksoi se laboratorët e drogës dhe aksidenti automobilistik ishin dy ngjarje të ndara dhe se “nuk ka pasur kurrë përfshirje të ndonjë agjenti të huaj në El Pinal”.
Megjithatë, agjentët e CIA-s ishin përfshirë drejtpërdrejt në përdorimin e dronëve gjatë operacionit kundër laboratorëve të drogës, për t’i lokalizuar ata dhe për të monitoruar operacionin e shkatërrimit të tyre.
Agjentët kishin veshur uniforma të AEI-së meksikane, që i përkisnin Njësisë Kundër Rrëmbimeve, dhe mund të kenë qenë të pranishëm në terren në disa prej vendndodhjeve të laboratorëve.
Sipas zyrtarëve aktualë dhe ish-zyrtarëve amerikanë, CIA ka shtuar shkëmbimin e informacionit të inteligjencës me autoritetet meksikane dhe ka rritur trajnimin për njësitë vendore kundër narkotikëve. Ajo ka përdorur dronë të paarmatosur mbi territorin e Meksikës për të ndihmuar në gjurmimin e drejtuesve të karteleve dhe lokalizimin e laboratorëve të drogës.
Informacioni i inteligjencës i dhënë nga CIA në shkurt ishte vendimtar për t’i ndihmuar autoritetet meksikane të lokalizonin “El Mencho”-n. Identiteti i tij mendohet se ishte konfirmuar përmes pamjeve të regjistruara nga dronët.
Pasojat politike
Presidentja meksikane Claudia Sheinbaum deklaroi se do të kërkonte shpjegime pas vdekjes së dy zyrtarëve amerikanë dhe dy zyrtarëve meksikanë në aksidentin e fundjavës së kaluar.
Sheinbaum tha se do të jepeshin më shumë informacione pasi të mblidheshin të gjitha të dhënat, por këmbënguli se “nuk ka operacione të përbashkëta në tokë apo në ajër”. Sipas saj, bëhet fjalë vetëm për shkëmbim reciprok informacioni mes qeverisë së saj dhe asaj amerikane, në kuadër të një kuadri ligjor të përcaktuar qartë.
Presidentja deklaroi në atë kohë se zyra e saj nuk kishte pasur dijeni që zyrtarë të shtetit të Chihuahua-s dhe qeveria amerikane po bashkëpunonin në mënyrë të pavarur.
“Marrëdhënia është federale, jo shtetërore”, tha Sheinbaum. “Ata duhet të kenë autorizimin e qeverisë federale për këtë bashkëpunim, i cili domosdoshmërisht zhvillohet në nivel shtetëror, siç përcaktohet nga Kushtetuta.”
Menjëherë pas kësaj, guvernatorja e Chihuahua-s, María Eugenia Campos, urdhëroi krijimin e një njësie për hetimin e çështjes.
Më 27 prill, prokurorja speciale Wendy Chávez deklaroi se kishte tregues se drejtori i agjencisë së sigurisë shtetërore të Chihuahua-s, i cili humbi jetën në aksident, kishte pasur “bashkëpunim të mundshëm jozyrtar” me agjentët amerikanë dhe nuk i kishte njoftuar eprorët se ata do të merrnin pjesë në operacion.
Po atë ditë, César Jáuregui dha dorëheqjen nga posti i prokurorit të përgjithshëm të Chihuahua-s. Ai pranoi se kishte mospërputhje në informacionin e publikuar fillimisht nga autoritetet shtetërore, si dhe mangësi në kontrollin dhe komunikimin brenda Prokurorisë së Përgjithshme të shtetit.
Më 4 maj, FGR njoftoi se kishte thirrur për të dëshmuar afro 50 persona që kishin marrë pjesë në operacionin që çoi në sekuestrimin e laboratorëve të drogës në Chihuahua.
Më 27 maj, presidentja Sheinbaum bëri të ditur se autoritetet kishin kërkuar dëbimin e dy agjentëve të mbetur të CIA-s, të cilët kishin marrë pjesë në zbulimin e laboratorit të drogës në komunën e Morelos-it, në Chihuahua.
César Jáuregui Moreno u paraqit më 2 qershor si dëshmitar në këtë çështje.
Tani, sipas prokurorit federal, César Jáuregui Moreno dyshohet se ka kryer veprën penale të tradhtisë, pasi ka lejuar shtetas të huaj të ndërhyjnë pa autorizim në territorin kombëtar dhe të marrin pjesë në veprime që u përkasin ekskluzivisht forcave federale.
“Kjo shkel sovranitetin dhe integritetin e kombit, pasi ndalohet shprehimisht nga Kushtetuta jonë”, argumentoi ai.
Kulla e Sigurisë Centinela
Vetëm pak ditë përpara aksidentit, sekretari i Sigurisë Publike të Chihuahua-s, Gilberto Loya, kishte njoftuar se një nga katet e sipërme të Kullës Centinela, selia e Sekretariatit të Sigurisë së Chihuahua-s, do të vihej në dispozicion për zyra të FBI-së, DEA-s dhe Shërbimit të Doganave dhe Mbrojtjes së Kufirit të SHBA-së (CBP).
Qëllimi ishte përmirësimi i koordinimit dhe shkëmbimit të informacionit. Megjithatë, ky qëndrim ka ndryshuar që prej zbulimit se agjentë të CIA-s kishin vepruar në bashkëpunim me autoritetet shtetërore.
“Asgjë nuk është përfunduar ende, por po, kjo ishte ideja që ishte parashikuar”, i tha MILENIO-s Adrián Eduardo Chavira, nënsekretar për Platformën Centinela.
Gilberto Loya shmangu konfirmimin nëse agjencitë amerikane do të vendoseshin brenda kullës dhe u kufizua duke deklaruar se të gjitha operacionet po zhvilloheshin në përputhje të rreptë me protokollet e vendosura të koordinimit.
“Çështja kryesore këtu është bashkëpunimi, siç ka deklaruar vetë presidentja [Claudia Sheinbaum]: ‘Bashkëpunimi është një praktikë e ligjshme’, me kusht që Ministria e Punëve të Jashtme të jetë e përfaqësuar në të gjitha takimet tona. Kjo vlen për të gjitha grupet e punës, pasi ne veprojmë në kuadër të programit të Protokollit të Sigurisë Kufitare, ku marrin pjesë të gjitha autoritetet përkatëse, përfshirë Ministrinë e Punëve të Jashtme”, u përgjigj ai kur u pyet për këtë çështje, përpara se të largohej papritur.
Guvernatorja e Chihuahua-s, Maru Campos, synonte ta shndërronte Kullën Centinela në një qendër operacionesh të sigurisë, të pajisur me më shumë se 10 mijë kamera, shkruan Borderland Beat.
